II SA 4033/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Werpachowska (spraw.), Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska, AWSA Jacek Fronczyk, Protokolant Mirosław Gdesz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2004 r. sprawy ze skargi D. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2003 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję II. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2003 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku D. P. o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku postanowił na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymać w mocy decyzję podjętą w dniu [...] sierpnia 2003 r. odmawiającą przyznania renty w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm./ jest możliwe, jeżeli wnioskodawczyni spełni łącznie następujące warunki: * jest lub była osobą ubezpieczoną lub członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, * nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, * nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, * nie ma niezbędnych środków utrzymania. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy nie stwierdzono istnienia jednej z czterech przesłanek umożliwiających uwzględnienie wniosku. Z akt sprawy nie wynikają bowiem szczególne okoliczności, wskutek których wnioskodawczyni nie nabyła uprawnień do świadczenia ustawowego. Nie uznano za szczególną okoliczność, która uniemożliwiła nabycie prawa do renty faktu, że od 1 lutego 1998 r. do czasu orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy przez lekarza orzecznika ZUS w czerwcu 2003 r. tj. przez okres 5 lat D. P. nie wykonywała zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. We wskazanym okresie była osobą zdolną do pracy, a zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia. Wyjaśniono, że zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych podstawą do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy stanowi orzeczenie lekarza orzecznika ZUS. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane przez powiatowy zespól ds. orzekania o stopniu niepełnosprawności w trybie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz o zatrudnianiu osób niepełnosprawnych nie jest tożsame z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS. Nie wywiera zatem skutków prawnych, jakie ustawa łączy z orzeczeniem lekarza orzecznika. Natomiast obecna niemożność podjęcia zatrudnienia ze względu na orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy oraz podnoszone trudne warunki materialne i brak środków utrzymania, nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Powyższą ostateczną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zaskarżyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego D. P. Podniosła, że od 1997 r. nikt nie chciał jej zatrudnić z uwagi na nasilającą się chorobę [...]. Od 2003 r. została uznana za osobę całkowicie trwale niezdolną do pracy, gdy już w roku 2000 ustalony miała znaczny stopień niepełnosprawności. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Skarżąca legitymuje się wprawdzie 23-letnhn okresem ubezpieczenia, jednak zaprzestała pracy w 1998 r. i nie podjęła jej przez 5 lat, aż do powstania całkowitej niezdolności do pracy. We wskazanym okresie była zdolna do pracy, co wynika zarówno z orzeczenia lekarza orzecznika jak i opinii biegłych lekarzy sądowych. Nie stwierdzono zatem, by niepodejmowanie pracy po 1998 r. było spowodowane szczególnymi okolicznościami. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1271 i Nr 240, poz. 2052/ sprawy, w których skargi zostały wniesione przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stąd właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, bowiem na obszarze tego sądu znajduje się siedziba Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - art. 13 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/. Oznacza to, że jeżeli zaskarżona decyzja prawa nie narusza, sąd obowiązany jest skargę oddalić. Należy jednak zaznaczyć, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostającym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty. nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Prezes ZUS podejmując decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie art. 83 ust. 1 w/w ustawy jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z przepisu art. 124 ustawy o emeryturach i rentach, który stanowi, iż w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w ustawie stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego chyba, że niniejsza ustawa stanowi inaczej. Prezes Zakładu winien zatem przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Musi w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i 80 kpa oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa). W niniejszej sprawie Prezes ZUS dopuścił się naruszenia tych reguł procesowych w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżąca udokumentowała okres składkowy i nieskładkowy wynoszący łącznie 23 lata, 4 miesiące i 12 dni. W stosunku do wieku ([...] lat) i okresu jej aktywności zawodowej, jest to okres stosunkowo długi. D. P. nie posiada niezbędnych środków utrzymania, bowiem dochód dwuosobowej rodziny stanowi jedynie renta męża w kwocie [...] zł. W sprawie nie budzi też wątpliwości, że skarżąca jest całkowicie, trwale niezdolna do pracy od [...] marca 2003 r. z powodu [...], co potwierdza orzeczenie lekarza orzecznika z dnia [...] czerwca 2003 r. Organ uznał, że w sprawie nie wystąpiły szczególne okoliczności, które spowodowały niespełnienie wymogów ustawowych do renty. W pracy wystąpiła bowiem długoletnia przerwa nieusprawiedliwiona tymi okolicznościami. Ubezpieczenie skarżącej ustało 31 stycznia 1998 r. Zdaniem Sądu centralne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma pełne wyjaśnienie przyczyn, dla których skarżąca od 1 lutego 1998 r. nie podejmowała zatrudnienia. Z akt wynika, że orzeczeniem lekarza orzecznika z [...] listopada 2001 r., potwierdzonym opinią biegłych lekarzy sądowych specjalistów z zakresu [...] z [...] czerwca 2002 r. została uznana za zdolną do pracy. Natomiast Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w S. zaliczył skarżącą do znacznego stopnia niepełnosprawności już od [...] sierpnia 2000 r. okresowo do [...] października 2002 r., następnie do dnia [...] listopada 2004 r. Prezes ZUS w ocenie tych okoliczności jedynie powołał się na treść przepisu art. 14 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, iż orzeczenie lekarza orzecznika stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji. Jednakże nie można rozważać tej kwestii w oderwaniu od ustawowej definicji zawartej w art. 4 ust. pkt 1 i 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych /Dz.U. Nr 123, poz. 776/ w brzmieniu na dzień wydania orzeczeń przez powiatowy zespół do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z treścią tego przepisu do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę mającą naruszoną sprawność organizmu: niezdolną do podjęcia zatrudnienia, zdolną do wykonywania zatrudnienia w zakładzie pracy chronionej albo w zakładzie aktywizacji zawodowej, wymagającą niezbędnej w celu pełnienia ról społecznych stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wprawdzie jedynie orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o całkowitej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 2, i niezdolności do samodzielnej egzystencji, ustalone na podstawie art. 13 ust. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118) traktowane jest na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - art. 5 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, to jednak organ winien rozważyć czy stan zdrowia skarżącej z uwagi na ograniczenia wynikające ze znacznego stopnia niepełnosprawności (mimo wydawanych orzeczeń o zdolności do pracy), nie stanowił dla skarżącej trudnej do przezwyciężenia przez nią (i ewentualnego pracodawcy) przeszkody w podjęciu zatrudnienia. Tym bardziej, że późniejsze orzeczenie lekarza orzecznika potwierdziło chorobę [...] skarżącej, powodującą jej całkowitą niezdolność do pracy. Stąd też zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przesłanka szczególnych okoliczności, które spowodowałyby niespełnienie warunków ustawowych, nie została przez organ dostatecznie wyjaśniona. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy niezbędna będzie dokładna analiza przez lekarza orzecznika pełnej dokumentacji lekarskiej, ze szczególnym uwzględnieniem złożonej w powiatowym zespole do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności i ocena Prezesa ZUS, czy w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm./ stan zdrowia skarżącej, z powodu którego zaliczona została do znacznego stopnia niepełnosprawności nie był szczególną okolicznością, na skutek której D. P. nie spełniła warunków ustawowych do uzyskania świadczenia. Ponieważ Sąd dopatrzył się zarówno w zaskarżonej decyzji jak i decyzji ją poprzedzającej naruszenia prawa to na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 w związku z art. 132 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w pkt I wyroku. Podstawą orzeczenia zawartego w pkt II wyroku był przepis art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.