II SA 4124/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia Sędziowie : Sędzia WSA Protokolant: po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2004 r. sprawy ze skargi W.B. na z dnia [...] września 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia patentu oddala skargę Urząd Patentowy RP decyzją z dnia [...] września 2001 r. odmówił udzielenia patentu na zgłoszony w dniu [...] sierpnia 1996 przez W.B. i S.J. K. wynalazek "sposób diagnozowania zakażenia żołądka bakterią Helicobacter pylori" Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 12 pkt 2 ustawy z dnia 19 października 1972r. o wynalazczości w związku z art. 315 ust 3 i art. 49 ust 1 ustawy z dnia 20 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej. W uzasadnieniu Urząd Patentowy RP podniósł , iż objęty wyżej wymienionym zgłoszeniem sposób, który polega na podawaniu pacjentowi na czczo w formie stałej znakowanego 13c mocznika w celu określenia w próbce wydychanego powietrza stężenia dwutlenku węgla, jest sposobem diagnozowania, który jest stosowany na ludziach, a w rozumieniu ustawy o wynalazczości z 19 października 1972 r. jak i ustawy Prawo własności przemysłowej z dnia 20 czerwca 2000r. sposoby leczenia oraz sposoby diagnozowania są wyłączone spod patentowania. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zgłaszający zarzucili, iż pogląd jakoby sposoby diagnozowania były wyłączone spod patentowania na gruncie ustawy o wynalazczości jest błędny. Wskazuje na to, w ocenie zgłaszających, wykładnia językowa art. 12 ust. 2 ustawy o wynalazczości a także fakt, iż dopiero ustawa Prawo własności przemysłowej wymienia wyraźnie sposoby diagnozowania, jako wyłączone spod patentowania. Tym samym przyjąć należy, iż ustawodawca dążył do zmiany uprzednio istniejącego stanu prawnego, tj. dopuszczenia przez ustawę o wynalazczości patentowania sposobów diagnozowania. Nadto podniesiono, iż wyłączenia od możliwości patentowania przewidziane w art. 12 ust. 2 ustawy o wynalazczości nie mogą być interpretowane rozszerzająco. Decyzją z dnia [...] września 2003r. Urząd Patentowy RP Izba Odwoławcza utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż sposobem leczenia jest sposób podawania leku. W rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 10 października 1991 r. o środkach farmaceutycznych, materiałach medycznych, aptekach lekami są surowce przygotowane w postaci nadającej się do stosowania w leczeniu, zapobieganiu, diagnostyce chorób ludzi i zwierząt, z wyjątkiem preparatów stosowanych poza organizmem żywym. Tym samym, zdaniem Urzędu Patentowego RP, nie są wyłączone spod patentowania sposoby diagnozowania przeprowadzane poza organizmem żywym (np. w próbce) natomiast te, które łączą się z podawaniem leku pacjentowi są jako sposoby leczenia wyłączone spod diagnozowania. W skardze na tę decyzję, wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, W.B. wniósł o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją z dnia [...] września 2001r., i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego tj. art. 12 ust. 2 ustawy o wynalazczości z dnia 19 października 1972 r., przez jej błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że sposób leczenia to sposób podawania pacjentowi leku, naruszenie prawa materialnego przez bezprawne zastosowanie nieobowiązujących przepisów art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 10 października 1991 r. o środkach farmaceutycznych, materiałach medycznych, aptekach (...) mimo, iż ustawa utraciła moc z dniem 1 października 2002 r. Ponadto brak podstaw dla przyjęcia, iż definicja leku z powołanej ustawy może mieć jakiekolwiek znaczenie na gruncie ustawy o wynalazczości z dnia 19 października 1972 r., a także nastąpiło błędne ustalenie stanu faktycznego przez zakwalifikowanie zgłoszonego wynalazku jako sposobu leczenia chorób w dziedzinie medycyny, co spowodowało odmowę udzielenia patentu zamiast poprawnej oceny zgłoszonego wynalazku jako "sposobu diagnozowania", którego patentowanie w świetle przepisów ustawy o wynalazczości nie jest zakazane. Zdaniem skarżącego przyjęcie, że sposób leczenia to sposób podawania leku jest niczym nie uzasadnione, sprzeczne ze znaczeniem tych słów w języku polskim, bo w znaczeniu słownikowym sposobem leczenia jest sposób przywracania zdrowia, usuwania lub łagodzenia dolegliwości, bądź uzdrawianie i takie rozumienie należy w ocenie skarżącego przyjąć na potrzeby wykładni art. 12 ust. 2 ustawy o wynalazczości. Natomiast co do wyżej powołanej ustawy z dnia 10 października 1991 r. skarżący podniósł, iż ustawa ograniczała jej zastosowanie wyłącznie na potrzeby tej ustawy, i gdyby przyjąć, że jej przepisy miały znaczenie dla wykładni przepisów ustawy o wynalazczości 1972 r., to oznaczałoby, że do chwili jej uchwalenia rozumowanie ustawy o wynalazczości byłoby inne, a w chwili jej wejścia w życie uległoby zmianie; a nadto, że definicja leku w tej ustawie zawarta obciążona jest błędem logicznym idem per idem i z tego też względu z dużą ostrożnością należy podchodzić do możliwości korzystania z tej definicji przy interpretacji przepisów innych ustaw. Zdaniem skarżącego brak zatem podstaw do przyjęcia, jak to uczynił Urząd Patentowy RP, iż sposoby diagnozowania były objęte zakazem patentowania przez przepisy ustawy o wynalazczości. W piśmie z dnia [...] listopada 2004 r. skarżący podtrzymując wcześniejsze zarzuty wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji bądź jej uchylenie, z uwagi na to, iż w jego ocenie decyzja dotknięta jest wadą nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 kpa lub co najmniej wydana z istotnym naruszeniem prawa materialnego. W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy RP wniósł o jej oddalenie uznając zarzuty skargi za bezzasadne. Zdaniem Urzędu Patentowego RP ustawodawca w prawie własności przemysłowej w art. 29 ust 1 pkt 3 poprzez zmianę polegającą na wprowadzeniu również "sposobów diagnozowania" jedynie uściślił przedmiot wyłączeń z art. 12 pkt 2 ustawy o wynalazczości, bo w rozumieniu tego przepisu także sposób diagnozowania jako element leczenia podlegał wyłączeniu spod opatentowania. Urząd Patentowy RP zwrócił przy tym uwagę na to, iż w zaskarżonej decyzji odwołano się do ustawy z 10 października 1991r. o środkach farmaceutycznych, gdyż ta ustawa obowiązywała w dacie dokonania przedmiotowego zgłoszenia. Niemniej jednak definicja środka leczniczego zawarta w ustawie Prawo farmaceutyczne jest w zasadzie tożsama z definicją leku zawartą we wcześniejszej wyżej cytowanej ustawie. Nadto Urząd Patentowy RP podniósł, że podejście do definicji sposobu leczenia i wyłączenie sposobu diagnozowania jest zgodne z przepisami Konwencji o patencie europejskim, Układu o Współpracy Patentowej i Porozumienia w sposobie handlowych aspektów praw własności intelektualnej stanowiącego załącznik do porozumienia ustanawiającego Światową Organizację Handlu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Z mocy art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sadów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271) i art. 13 ust 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) (zwana dalej p.p.s.a.)v Sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie a postępowanie toczy się na podstawie przepisów p.p.s.a. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej przy czym stosownie do § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli przepisy nie stanowią inaczej. Badając sprawę w takim aspekcie Sąd uznał, że skarga podlega oddaleniu, bo jej zarzuty są bezzasadne. Stosownie do art. 315 ust 3 ustawy Prawo własności przemysłowej ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu ocenia się według przepisów obowiązujących w chwili zgłoszenia wynalazku. Skoro zatem przedmiotowy wynalazek został zgłoszony w dniu [...] czerwca 1996 r. tj. w dacie obowiązywania ustawy o wynalazczości to w zakresie oceny warunków wymaganych do uzyskania patentu na ten wynalazek mają zastosowanie przepisy ustawy o wynalazczości — w tym przypadku art. 12 ust 2 ustawy o wynalazczości stanowiący podstawę materialno-prawną zaskarżonych decyzji. Odrębnym zatem i pozostającym bez istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia w tym względzie pozostaje zagadnienie sposobu regulacji materii przez ustawę Prawo własności przemysłowej. Odwoływanie się przez skarżącego do przepisu tej ustawy tj. art. 29 ust 3 nie może skutkować przyjęciem, iż Urząd Patentowy RP wadliwie zastosował przepis art. 12 ust 2 ustawy o wynalazczości. Zgłoszeniem został objęty sposób diagnozowania zakażenia żołądka bakterią Helicobacter pylori polegający na podawaniu pacjentowi mocznika znakowanego izotopu węgla w celu określenie w próbce wydychanego powietrza stężenia dwutlenku węgla. Stosownie do art. 12 ust 2 tej ustawy nie udziela się patentów na sposoby leczenia chorób w dziedzinie medycyny. Istota sprawy sprowadza się zatem do rozstrzygnięcia, czy powyższy sposób diagnozowania objęty jest zakazem patentowania, o którym w powołanym przepisie mowa. Ustawa o wynalazczości nie definiuje pojęcia "sposób leczenia". Odwoływanie się do słownikowego znaczenia słowa "leczenie" nie jest w tym przypadku w pełni miarodajne chociaż wbrew przekonaniu skarżącego także i ono potwierdza trafność przyjętej przez Urząd Patentowy RP definicji sposobu leczenia jako sposobu podawania leku. Skoro bowiem "leczenie" znaczy "przywrócenie komuś zdrowia za pomocą leków..." to przyjąć należy, iż podawanie leku jest jednak sposobem leczenia i powyższego rozumienia nie zmienia okoliczność jego skutków terapeutycznych. Proces leczenia wbrew słownikowej przytoczonej przez skarżącego definicji nie zawsze bowiem polega na przywróceniu zdrowia. "Lek" też nie jest pojęciem zdefiniowanym w wyżej cytowanej ustawie. Urząd Patentowy RP odwołał się zatem do przepisów aktu prawnego, który pojęcie "leku" przybliża. Odwołanie to ma charakter posiłkowy służący dokonaniu wykładni art. 12 ust 2 cytowanej ustawy i okoliczność posłużenia się zawartą w obowiązującej w dacie zgłoszenia wynalazku ustawie z 10 października 1991 r., definicji leku nie czyni zasadnym zarzutu naruszenia przepisów ustawy. Gdyby jednak stosując tę definicję Urząd Patentowy RP dokonał wadliwej wykładni powołanego przepisu to wówczas byłby uzasadniony jedynie zarzut, podniesiony w skardze, naruszenia tego przepisu. Zarzut ten nie znajduje jednak uzasadnienia. Posługując się wyżej przytoczoną definicją "leku" Urząd Patentowy RP dokonał prawidłowej wykładni art. 12 ust 2 cytowanej ustawy. Niezależnie od powyższych rozważań przyjąć nadto należy, iż diagnoza jest nieodłącznym elementem procesu leczenia i o ile łączy się z podawaniem leku (w przytoczonym rozumieniu) pacjentowi to jest ona wyłączona spod opatentowania jako sposób leczenia. Takiej wykładni nie przeczy brzmienie przepisu art. 29 ust 3 ustawy Prawo własności przemysłowej. Ta regulacja przesądza jedynie o zakazie patentowania sposobów diagnozowania stosowanych na ludziach i zwierzętach stanowiąc expressis verbis o takim zakazie, i jako taka winna być rozumiana jako uściślenie (doprecyzowanie) przedmiotu wyłączenia z art. 12 pkt 2 ustawy o wynalazczości. Z tych też względów Sąd nie stwierdził naruszenia przez organ przepisów prawa co skutkowało zgodnie z art. 151 p.p.s..a. oddaleniem skargi.