II SA 424/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Ewa Frąckiewicz Sędzia NSA del. - Stanisław Gronowski (spraw.) Sędzia WSA - Grażyna Śliwińska Protokolant - Aleksandra Macewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2004 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Urzędu Patentowego z dnia [...] lipca 2000 r. [...] w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na wzór zdobniczy 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. zasądza od Urzędu Patentowego na rzecz I. S. kwotę 700 zł (siedemset złotych) tytułem zwrotu kosztów po-stępowania sądowego Urząd Patentowy decyzją z dnia [...] lipca 1998 r. zarejestrował na rzecz D. P., zwanej dalej "uczestniczką postępowania", wzór zdobniczy pt. Donica ozdobna, z pierwszeństwem od dnia [...] stycznia 1997 r., i wpisał ten wzór do rejestru wzorów zdobniczych pod numerem [...]. Zarejestrowany wzór zdobniczy obejmował dwie jego postacie, objęte odpowiednio zastrzeżeniem ochronnym nr 1 (fig. 1) oraz zastrzeżeniem ochronnym nr 2 (fig. 2). W świetle zastrzeżenia ochronnego: • nr 1 "Donica ozdobna, znamienna tym, że ma kształt naczynia, którego brzeg w postaci obwodowego pasa rozchyla się kielichowo na zewnątrz, natomiast ścianki donicy poniżej brzegu utworzone są z płaskich klinów, zwężających się stopniowo ku dołowi i połączonych łagodnym łukiem z występem stanowią-cym dno donicy, jak pokazano na załączonej fotografii – fig. 1", • nr 2 "Doniczka ozdobna, znamienna tym, że ma kształt naczynia, którego brzeg – w postaci obwodowego pasa –w górnej części rozchyla się na zewnątrz, zaś w dolnej zwęża się tworząc ozdobny uskok, natomiast ścianki donicy poniżej brzegu utworzone są z płaskich klinów, zwężających się stopniowo ku dołowi i połączonych łagodnym łukiem z występem stanowiącym dno donicy, jak pokazano na załączonej fotografi – fig. 2". Pismem z dnia [...] marca 2000 r., skierowanym do Urzędu Patentowego, I. S., zwany dalej "skarżącym" wniósł o unieważnienie powołanego wyżej wzoru zdobniczego nr [...] w części dotyczącej figury 1, objętej zastrzeżeniem ochronnym nr 1. Wskazuje na brak nowości tego wzoru. Powołuje się na katalog firmy R., która wprowadzała do obrotu donicę, według fig. 1, przynajmniej od [...] maja 1987 r. Interes prawny we wszczęciu postępowania uzasadniał otrzymaniem pisma uczestniczki postępowania z dnia [...] stycznia 2000 r., zawierającego groźbę podjęcia przeciwko skarżącemu kroków prawnych w wypadku uruchomienia produkcji wspomnianej donicy. Uczestniczka postępowania wniosła o oddalenie wniosku. Spor-na donica, czego nie zaprzecza, wykazuje duże podobieństwo w w po-równaniu do donicy przeciwstawionej na katalogu firmy R., niemniej ocena pełnej zbieżności donic jest możliwa dopiero w następstwie ich bezpośrednich oględzin. Ponadto brak jest dowodu na okoliczność daty wydania wspomnianego katalogu oraz daty jawnego stosowania tego wzoru w Polsce. Stąd, zdaniem uczestniczki postępowania, brak jest podstaw dla kwestionowania nowości spornego wzoru w świetle przepisu § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1963 r. w sprawie ochrony wzorów zdobniczych (Dz. U. Nr 8, poz. 45). Zgodnie z ust. 1 powołanego wyżej paragrafu świadectwo ochronne na wzór zdobniczy może być ważnie uzyskane tylko na nowy wzór zdobniczy. Natomiast stosownie do ust. 2 tego paragrafu wzoru zdobniczego nie uważa się za nowy, jeżeli przed datą, według której oznacza się pierwszeństwo do uzyskania prawa ze świadectwa ochronnego, został podany do wiadomości powszechnej albo był w Polsce jawnie stosowany lub wystawiony na widok publiczny w sposób ujawniający dla znawcy dostateczne dane do stosowania tego wzoru zdobniczego. Decyzją z dnia [...] lipca 2000 r. [...]Urząd Patentowy oddalił wniosek o unieważnienie prawa ochronnego na wzór zdobniczy [...] w części dotyczącej Fig. 1 objętej zastrzeżeniem 1. Zdaniem Urzędu Patentowego brak jest podstaw prawnych dla częściowego unieważnienia prawa ochronnego na wzór zdobniczy, który z definicji powinien dotyczyć jednej określonej postaci przedmiotu tego wzoru. Stosownie bowiem do § 1 powołanego rozporządzenia w sprawie ochrony wzorów zdobniczych za wzór zdobniczy w rozumieniu rozporządzenia uważa się nową postać przedmiotu, przejawiającą się w kształcie, właściwościach powierzchni, układzie linii, rysunku lub bar-wie, nadającą przedmiotowi swoisty i oryginalny wygląd, przeznaczoną do odtworzenia w produkcji przemysłowej lub rękodzielniczej i zmierzającą do celów estetycznych. Niemniej, zdaniem Urzędu Patentowego, w niniejszej sprawie prawo ochronne, obejmujące dwie postacie wzoru zdobniczego opisane dwoma niezależnymi zastrzeżeniami ochronnymi i ilustrowane dwoma różnymi fotografiami, zostało nieprawidłowo udzielone. Na powyższą decyzję skarżący wniósł odwołanie do Komisji Odwoławczej przy Urzędzie Patentowym, który odwołanie to przekazał do rozpoznania Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w trybie skargi. Skarżący kwestionuje stanowisko Urzędu Patentowego jakoby wzór zdobniczy nie mógł być skutecznie unieważniony w części. Podważa również pogląd wyrażony w zaskarżonej decyzji, iż nieprawidłowe było objęcie jedną rejestracją dwóch postaci wzoru zdobniczego. Powołuje się na § 15 zarządzenia Prezesa Urzędu Patentowego z dnia 7 maja 1963 r. w sprawie zgłaszania w Urzędzie Patentowym Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej wynalazków, wzorów użytkowych i wzorów zdobniczych. (Mon. Pol. Nr 42, poz. 207), obowiązującego w dacie zgłoszenia spornego wzoru do ochrony, stosownie do którego każdy wzór użytkowy lub wzór zdobniczy należy zgłosić w Urzędzie Patentowym oddzielnie; można jednak objąć jednym zgłoszeniem odmiany nieodbiegające od istotnych znamion zgłaszanego wzoru użytkowego. Jednym zgłoszeniem można objąć najwyżej dziesięć wzorów zdobniczych, ale tylko dotyczących tego samego rodzaju przedmiotów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Z dniem 1 stycznia 2004 r. weszły w życie: • ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), zwana u.s.a., • ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwana p.s.a., • ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające usta-wę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271), zwana p.w.u.p. Jednocześnie uchylona została ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), która obowiązywała w dacie wniesienia skargi w niniejszej sprawie. W świetle art. 97 § 1 p.w.u.p. sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Taka sytuacja ma więc miejsce w niniejszej sprawie i dlatego postępowanie toczy się na podstawie p.s.a. Zgodnie z art. 1 § 1 u.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.s.a.). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem rozpoznania Sądu jest odwołanie od decyzji Urzędu Patentowego w sprawie o unieważnienie prawa ochronnego na wzór zdobniczy, wniesione przez skarżącego do Komisji Odwoławczej przy Urzędzie Patentowym RP. Do czasu wejścia w życie ustawy z 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (Dz. U. 2001, Nr 49, poz. 508 ze zm.), zwanej p.w.p., odwołania w tych sprawach rozpatrywane były w Komisji Odwoławczej przy Urzędzie Patentowym. W związku z wejściem w życie p.w.p. w dniu 22 sierpnia 2001 r., sprawa, stosownie do art. 318 ust. 2 tej ustawy, przekazana została do rozpatrzenia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, który zgodnie z przepisami określającymi jego właściwość oraz stosownie do art. 317 p.w.p. odwołanie to potraktował jako skargę. Ustawa – Prawo własności przemysłowej w art. 315 ust. 3 wyraża zasadę, w myśl której ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu, prawa ochronnego albo prawa z rejestracji dotyczące zgłoszeń dokonanych przed dniem 22 sierpnia 2001 r. ocenia się na podstawie dotychczasowych przepisów. Przepisami, stanowiącymi podstawę do oceny zdolności ochronnej spornego wzoru zdobniczego, są zatem regulacje cytowanego rozporządzenia w sprawie ochrony wzorów zdobniczych. Zważywszy na nieuregulowanie w omawianym rozporządzeniu wszystkich kwestii związanych z ochroną wzorów zdobniczych, a w szczególności związanych z unieważnieniem prawa ochronnego, wyłania się zagadnienie jakie przepisy normują te kwestie. Stosownie do przepisu § 11 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ochrony wzorów zdobniczych w sprawach nieuregulowanych tym rozporządzeniem stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące wzorów użytkowych, zawarte w ustawie z dnia 31 maja 1962 r. - Prawo wynalazcze (Dz. U. Nr 33, poz. 156) i w wydanych na jej podstawie rozporządzeniach w zakresie ochrony wzorów oraz postępowania i opłat w związku z tą ochroną. Mając jednakże na względzie uchylenie z dniem 1 stycznia 1973 r. powołanej wyżej ustawy, a to w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (tekst jedn. Dz. U. 1993r. Nr 26, poz. 117 ze zm.), zagadnienia nieuregulowane w rozporządzeniu w sprawie ochrony wzorów zdobniczych normują odpowiednio przepisy dotyczące ochrony wzorów użytkowych, a to z uwagi na brak w ustawie o wynalazczości ustawowych regulacji w zakresie wzorów zdobniczych i wzorów przemysłowych. Dodać przy tym należy, iż ustawa o wynalazczości w art. 125 ust. 3 pozostawiła w mocy przepisy wydane na podstawie art. 142 ustawy Prawo wynalazcze do czasu wydania przepisów dotyczących ochrony wzorów przemysłowych. Tym samym z dniem wejścia w życie ustawy o wynalazczości pozostało w mocy cytowane rozporządzenie w sprawie ochrony wzorów zdobniczych. W rezultacie w niniejszej sprawie kwestie związane z unieważnieniem wzoru zdobniczego, jako pozostające poza bezpośrednią regulacją omawianego rozporządzenia, normuje przepis art. 68 ust. 1 w związku z art. art. 82 ustawy o wynalazczości. W świetle art. 82 ustawy o wynalazczości do wzorów użytkowych i praw ochronnych stosuje się odpowiednio przepisy o wynalazkach i patentach zawarte m.in. w art. 55-70 tej ustawy. Stosownie zaś do art. 68 ust. 1 tej ustawy patent może być na wniosek każdej osoby, która ma w tym interes prawny, unieważniony przez Urząd Patentowy w całości lub w części, jeżeli nie zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu. Skoro zatem przepis art. 68 ust. 1 w związku z art. 82 ustawy o wynalazczości dopuszcza możliwość unieważnienia w części prawa ochronnego, nie znajduje więc uzasadnienia stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji, odmawiające unieważnienia w części spornego wzoru zdobniczego z powołaniem się na brak ku temu podstawy prawnej. Wymaga podkreślenia, że pozostawienie w obrocie prawnym w gospodarce opartej na mechanizmach rynkowych patentu, wzoru użytkowego, wzoru przemysłowego wzoru zdobniczego czy też innego prawa wyłącznego, które zostało uzyskane z naruszeniem ustawowych wymogów, może wywrzeć negatywne skutki gospodarcze, a w szczególności w zakresie konkurencji. Uprawniony z takiego prawa uzyskuje bowiem prawo wyłącznego korzystania z przyznanego mu prawa w sposób zarobkowy lub zawodowy na całym obszarze Państwa. Może wówczas skutecznie blokować innym przedsiębiorcom prowadzenie działalności gospodarczej z wykorzystaniem opatentowanego wynalazku czy innego prawa wyłącznego w całości lub w części. Wolność gospodarcza, aczkolwiek ograniczana przepisami ustaw, w tym także normujących własność przemysłową, podlega jednakże ochronie prawnej (art. 22 Konstytucji RP, art. 1 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej; Dz. U. Nr 41, poz. 324 ze zm., a obecnie art. 5 ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo działalności gospodarczej; Dz. U. Nr 101, poz.1178). Z powyższych względów unieważnienie w całości lub w części patentu, czy innego prawa o charakterze wyłącznym, które zostało uzyskane z naruszeniem ustawowych przesłanek, leży w interesie publicznym, na co zresztą wskazuje art. 68 ust. 2 ustawy o wynalazczości, a obecnie art. 89 ust. 2 p.w.p. W świetle tych przepisów Prokurator Generalny RP może w interesie publicznym wystąpić z wnioskiem o unieważnienie patentu albo przystąpić do toczącego się postępowania w takiej sprawie. Przepis prawa materialnego, jakim jest art. 68 ust. 1 w związku z art. 82 ustawy o wynalazczości, jest regulacją o charakterze bezwzględnie obowiązującym. Przepis ten nie tylko uprawnia Urząd Patentowy, lecz wręcz go zobowiązuje do unieważnienia prawa ochronnego na wzór zdobniczy w całości lub części, jeżeli nie zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do uzyskania tego prawa. Innymi słowy, przepis art. 68 ust. 1 w związku z art. 82 ustawy o wynalazczości nie pozostawia Urzędowi Patentowemu pola do uznaniowości w kwestii unieważnienia w części prawa ochronnego na wzór zdobniczy, jeżeli nie zostały w tym zakresie spełnione ustawowe warunki wymagane do uzyskania tego prawa. Przechodząc do kwestii prawidłowości zgłoszenia spornego wzoru do ochrony, podzielając tutaj stanowisko skarżącego, jako znaj-dujące uzasadnienie w § 15 wspomnianego zarządzenia Prezesa Urzędu Patentowego w sprawie zgłaszania w Urzędzie Patentowym Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej wynalazków, wzorów użytkowych i wzorów zdobniczych, powyższe zagadnienie nie może mieć istotnego wpływu na skuteczność udzielonego prawa, o ile byłyby spełnione ustawowe w tym względzie warunki, a czego Urząd Patentowy nie zbadał w postępowaniu spornym. Skoro zatem w następstwie naruszenia prawa w zaskarżonej decyzji odmówiono skarżącemu merytorycznego rozpoznania jego wniosku o częściowe unieważnienie prawa ochronnego na sporny wzór zdobniczy, zaskarżona decyzją podlega uchyleniu, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.s.a. Z zaskarżoną decyzją nie wiąże się kwestia wykonalności. Nie zachodzi więc potrzeba orzekania, czy i w jakim zakresie decyzja ta może być wykonana, a to w związku z nieprawomocnym rozstrzygnięciem Sądu (art. 152 p.s.a.). O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.s.a. Z uwagi na reprezentowanie skarżącego przez rzecznika patentowego zasądzone koszty obejmują również zwrot kosztów zastępstwa procesowego, stosownie do przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 lipca 2002 r. w sprawie opłat za czynności rzeczników patentowych (Dz. U. Nr 134, poz. 1137).