II SA 4326/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski (spr.), Asesor WSA Janusz Walawski, Protokolant Joanna Ukalska, po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2003 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku Oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2003 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z [...] lipca 2003 r., którą na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) odmówiono M. W. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. Wnioskodawczyni ubiegała się o to świadczenie w imieniu i na rzecz małoletnich synów: A. W. ur. [...] listopada 1989 r. i T. W. ur. [...] lutego 1991 r. po ich zmarłym [...] kwietnia 2003 r. ojcu M. W. ur. [...] listopada 1951 r. W uzasadnieniu decyzji podano m.in., iż nie stwierdzono wystąpienia jednej z czterech przesłanek wynikających z powołanego art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - szczególnych okoliczności uniemożliwiających spełnienie warunków ustawowych do uzyskania świadczenia. Przyczyną braku uprawnień do świadczenia była okoliczność, iż ojciec małoletnich przez 5 lat 6 miesięcy i 11 dni przed śmiercią zaprzestał pracy i nie opłacał składek na ubezpieczenie społeczne. W tym czasie był on zdolny do wykonywania zatrudnienia, a zatem nie istniały, w ocenie organu, przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie pracy w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie wykazano, zdaniem organu, że niewykonywanie zatrudnienia przez ojca dzieci było spowodowane szczególnymi okolicznościami, na które nie miał on wpływu. Podnoszone zaś przez matkę dzieci trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego M. W. wnosiła o uchylenie powyższej decyzji podnosząc m.in., iż ojciec małoletnich całe życie ciężko pracował, najpierw na gospodarstwie rolnym swoich rodziców, a później, niezależnie od pracy w gospodarstwie, także w zakładach pracy od 1971 r. do 1997 r. Trudna sytuacja na rynku pracy spowodowała, że pozostał bez zatrudnienia i utrzymywał się tylko z pracy na roli. Zdaniem skarżącej, w sprawie wystąpiły szczególne okoliczności, a mianowicie jej zmarły mąż na skutek bezrobocia nie pracował i w ostatnich latach nie opłacał składek na ubezpieczenie społeczne. Ponadto za szczególne okoliczności winno być uznane to, że ZUS pobierał składki przez 25 lat aktywności zawodowej męża. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał zajęte w sprawie stanowisko, podkreślając brak szczególnych okoliczności, które mogłyby uniemożliwiać zmarłemu nabycie uprawnień do świadczenia ustawowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Stąd, właściwym do rozpoznania sprawy, z uwagi na siedzibę organu jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami procesowymi. Powyższe wyjaśnienie jest celowe, a to wobec przedstawienia Sądowi wraz ze skargą pism określonych jako zeznania świadka, w których skarżąca wykazuje, iż staż pracy jej męża był dłuższy aniżeli przyjmuje to organ, gdyż pracował on w gospodarstwie rolnym swoich rodziców w okresie od 11 listopada 1967 r. do 30 sierpnia 1971 r. i od 25 września 1997 r. do 4 kwietnia 2003 r. Z akt postępowania administracyjnego nie wynika, aby okoliczność ta była podnoszona i ustalana w tym postępowaniu, a zatem zgłoszone dowody nie mogą być badane w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Skarżąca może dowody te przedstawić z kolejnym wnioskiem Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do oceny i zajęcia stanowiska w kwestii możliwości przyznania świadczenia. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji sąd nie stwierdził aby Prezes ZUS, odmawiając przyznania świadczenia w tym stanie faktycznym sprawy, dopuścił się naruszenia prawa materialnego, ewentualnie przepisów postępowania administracyjnego w stopniu, w jakim mogłoby to mieć istotny wpływ na jej wynik. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.). Stosownie do jego treści, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia wszystkie warunki wymienione w tym przepisie powinny być spełnione łącznie. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że małoletni A. mający lat 15 i T. - lat 13 są pozostałymi po zmarłym M. W. członkami rodziny. Bezspornym również jest to, że nie mają oni niezbędnych środków utrzymania, zważywszy na trudną sytuację materialną ich matki. Ponadto, ze względu na wiek, nie mogą podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Niezależnie od powyższego nie budzi wątpliwości i to, że nie spełniają warunków do uzyskania emerytury lub renty na zasadach ogólnych. Jednak poza wymienionymi przesłankami, kolejną obligatoryjną przesłanką przyznania renty w drodze wyjątku jest uznanie, że tylko wskutek szczególnych okoliczności nie zostały spełnione przez ich ojca warunki do uzyskania prawa do renty na zasadach ogólnych. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Ostatni udokumentowany okres ubezpieczenia społecznego zakończył się u ojca dzieci 24 września 1997 r. Po tej dacie przez okres 5 lat 6 miesięcy i 11 dni nie wykonywał on zatrudnienia związanego z opłacaniem składek i brak jest jakichkolwiek dowodów potwierdzających, że był on zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy. Zatem przyjęcie przez organ, że okres ten stanowi nieuzasadnioną i nieusprawiedliwioną przerwę w zatrudnieniu, która spowodowała nieuzyskanie prawa do renty było zasadne. Skoro organ rozstrzygnął o prawie do świadczenia w drodze wyjątku na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego przestrzegając przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7, 8, 9, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa, a następnie do tak ustalonego stanu faktycznego zastosował przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS dokonując właściwej i niebudzącej zastrzeżeń jego interpretacji zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, to brak jest podstaw do postawienia mu zarzutu naruszenia prawa. Niewątpliwie zmarły ojciec małoletnich legitymował się stosunkowo długim, bo ponad 24-letnim okresem ubezpieczenia, jednakże nie wykazano aby ponad 5-letnia przerwa w tym ubezpieczeniu nie była spowodowana szczególnymi okolicznościami, na które zmarły nie miał wpływu. Tak więc, z punktu widzenia sądowej kontroli administracji nie można postawić organowi orzekającemu w sprawie zarzutu naruszenia prawa poprzez to, że nie dostrzegł wspomnianych szczególnych okoliczności uzasadniających przyznanie żądanego świadczenia. Stanowisko organu może ulec zmianie po uzupełnieniu dotychczasowego postępowania nowymi dowodami, które, o czym już wyżej zasygnalizowano, winny być przedstawione Prezesowi ZUS z kolejnym wnioskiem o przyznanie świadczenia. W rozpatrywanej natomiast sprawie wystąpiły przesłanki prawne określone w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271).