II SA 4355/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło, Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska, NSA Małgorzata Pocztarek (spr.), Protokolant Mirosław Gdesz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi E. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2003 nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Decyzją z dnia [...] października 2003 r. [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] września 2003 r., którą odmówił przyznania E. C. renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu – N. C. Prezes ZUS w uzasadnieniu decyzji powołał się na art. 83 ust. 1 ustawy z dni 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), zgodnie z którymi przyznanie świadczenia w trybie wyjątkowym jest możliwe, gdy wnioskodawca spełnia łącznie następujące warunki: ─ jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałej po ubezpieczonym, ─ nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, ─ nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, ─ nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił jednocześnie, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, dlatego w pierwszej kolejności należało zbadać uprawnienia, jakie przysługiwałyby zmarłemu. Również szczególne okoliczności, o jakich mowa w art. 83 ust. 1 ustawy należało ocenić w odniesieniu do osoby zmarłej. Z ustaleń poczynionych przez Prezesa ZUS wynika, że zmarły N. C. udowodnił ponad 22-letni okres ubezpieczenia. Powodem nieuzyskania przez ww. prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego był fakt, iż prowadząc w latach 1999-2001 r. działalność gospodarczą N. C. nie odprowadzał składek na ubezpieczenie społeczne, co w ocenie Prezesa ZUS nie może być uznane za szczególną okoliczność określoną w analizowanym przepisie. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi pełnomocnika p. E. C. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zdaniem pełnomocnika skarżącej, zaskarżona decyzja narusza prawo materialne – art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszem Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), albowiem skarżąca spełnia przesłanki do przyznania jej świadczenia w drodze wyjątku. W ocenie pełnomocnika skarżącej "szczególne okoliczności", o jakich mowa w art. 83 ust. 1 ustawy odnoszą się wyłącznie do osób uprawnionych, tj. ubiegających się o przyznanie świadczenia. W takiej sytuacji drugorzędne znaczenie ma fakt, że zmarły ojciec skarżącej przez okres kilku miesięcy nie odprowadzał składek na ubezpieczenie społeczne. Powyższe, w przekonaniu pełnomocnika, rodzi po stronie skarżącej "szczególne okoliczności", stanowiące jedną z przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia. Są to okoliczności niezawinione przez skarżącą, na które nie miała żadnego wpływu i dlatego odmowa przyznania jej świadczenia w drodze wyjątku jest nieuzasadniona. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie. Podniósł ponadto, iż skarżąca nie spełnia również drugiej przesłanki wymienionej w art. 83 ust. 1 ustawy, bowiem nie jest osobą, która z uwagi na wiek i stan zdrowia nie może podjąć zatrudnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodzinny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie moją niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Świadczenia te nie mają charakteru roszczeniowego. Ustawa nie gwarantuje bowiem ich wypłaty, pozostawiając przyznanie takich świadczeń uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Do uzyskania świadczenia w trybie wyjątkowym konieczne jest spełnienie wszystkich przesłanek ustawowych. Przy tym, w przypadku osób pozostałych po ubezpieczonym, świadczenie jest pochodną uprawnienia ubezpieczonego. Oznacza to, że może być przyznane dzieciom wówczas, gdy mogłoby być przyznane ojcu (por. wyrok NSA z 11 września 2001 r. II SA 1717/01 Lex 55030). Wbrew interpretacji dokonanej przez pełnomocnika skarżącej, to nie skarżąca musi być osobą, która wskutek szczególnych okoliczności nie spełniła warunków ustawowych. Szczególne okoliczności, o jakich mowa w art. 83 ust. 1 ustawy odnoszą się do ubezpieczonych, którzy zmarli pozostawiając po sobie uprawnionych członków rodziny. Należy zgodzić się z Prezesem ZUS, że z ustaleń poczynionych w sprawie nie wynika, aby po stronie zmarłego ojca skarżącej wystąpiły szczególne okoliczności, które uniemożliwiłyby mu uzyskanie prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego w zwykłym trybie. Nie jest taką okolicznością świadczenie społeczne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 lipca 2001 r. II SA 444/01 Lex 53781 stwierdził, że świadome prowadzenie działalności gospodarczej bez zgłoszenia jej do ubezpieczenia i tym samym nieodprowadzanie składek na ubezpieczenie społeczne, nie może być uznane za szczególną okoliczność, w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r., która uniemożliwiałaby nabycie uprawnień do świadczenia ustawowego. Skarżąca, będąc osobą pełnoletnią i zdolną do pracy nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 września 2001 r. II SA 226/01 Lex 51000 przez pojęcie wieku, jako w myśl przepisu art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przeszkodzie w podjęciu pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, uprawniającej w konsekwencji (przy wystąpieniu pozostałych przesłanek) do świadczenia w drodze wyjątku, należy rozumieć wiek, w którym osoba ubiegająca się o to świadczenie nie może jeszcze podjąć zatrudnienia z uwagi na niepełnoletność (wiek poniżej 18 lat życia) a nie ogólną granicę wieku dzieci, uczących się lub studiujących, w tym uprawniająca do renty rodzinnej na zasadach ustawowych. Okres pobierania nauki powyżej 18 roku życia nie skutkuje w kontekście unormowania tego przepisu uprawnień dziecka do świadczenia w drodze wyjątku po ubezpieczonym rodzicu. Identycznie NSA wypowiedział się w wyroku z dnia 3 września 2001 r. w sprawie II SA 1401/01 Lex 55031. Mając na uwadze powyższe należy uznać, że skarżąca nie spełnia dwóch warunków, wymienionych w art. 83 ust. 1 ustawy, umożliwiających uzyskanie prawa do renty rodzinnej w drodze wyjątku, co oznacza, że zaskarżona decyzja Prezesa ZUS jest zgodna z prawem. Z tych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271), należało orzec jak w sentencji.