II SA 4365/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski Sędziowie WSA Marek Stanisław Pietras Asesor WSA Janusz Walawski (spr.) Protokolant Grzegorz Walczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi W. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2003 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku W. L. decyzją z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...] odmówił wnioskodawcy przyznania renty w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że wnioskodawca na przestrzeni 52 lat życia posiada udowodniony okres składkowy wynoszący 22 lata 2 miesiące i 13 dni. Na oceniane dziesięciolecie, zamiast wymaganych 5 lat do przyznania renty, przypada tylko 1 rok 2 miesiące i 1 dzień. Ponadto, od grudnia 1994 r. do czasu powstania całkowitej niezdolności do pracy w styczniu 2003 r., tj. przez ponad 8 lat, nie został udokumentowany żaden okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek na ubezpieczenie emerytalno - rentowe. Wnioskodawca, w dniu 16 lipca 2003 r. wystąpił do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podał, że od 1969 r. do 1994 r. przepracował ponad 20 lat jako pracownik fizyczny. Stwierdził, że od 1994 r. jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy w R., ale nie było dla niego pracy. W dniu [...] czerwca 2002 r. przeszedł operację [...]. Mieszka z żoną i dorosłym synem w wynajętym mieszkaniu. Żona otrzymuje wynagrodzenie w wysokości ok. 1000 zł miesięcznie. Syn nie pracuje, bo nie może znaleźć pracy. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2003 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lipca 2003 r. W jej uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) może zostać przyznane, jeżeli wnioskodawca spełni łącznie wszystkie przesłanki z tego przepisu. Organ podtrzymał swoje stanowisko przestawione w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lipca 2003 r. i stwierdził, że wobec niespełnienia przez wnioskodawcę jednej z przesłanek z określonego powyżej przepisu prawa, przyznanie wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku nie było możliwe. Wnioskodawca nie wykazał, że wskutek szczególnych okoliczności nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnioskodawca wniósł o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2003 r. i przyznanie renty w drodze wyjątku. Podniósł po raz kolejny okoliczności związane ze stanem jego zdrowia i trudną sytuacją życiową. Stwierdził, że spełnił wszystkie przesłanki do otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z póżn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na podstawie art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Zadaniem sądu administracyjnego jest kontrola zaskarżonych decyzji pod względem zgodności z przepisami prawa obowiązującymi w czasie ich wydania. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Analiza tego przepisu prowadzi do wniosku, ze przesłankami warunkującymi przyznanie przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych świadczenia w drodze wyjątku są: 1) niespełnienie warunków dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 2) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wiek, 1) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić należy, iż do przyznania tego rodzaju świadczenia wszystkie przesłanki określone w tym przepisie prawa powinny być spełnione łącznie. Świadczenia, o których mowa w art. 83 ust. 1 powołanej powyżej ustawy, należy uznać za wyjątkowe także z tego powodu, że są finansowane z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 84 ustawy). Nie mają one również charakteru roszczeniowego, bowiem ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza jednak pozostawienie Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pełnej i niepodlegającej kontroli swobody w tym zakresie. Organ podejmując decyzje w ramach uznania administracyjnego jest zobowiązany do przestrzegania przepisów postępowania administracyjnego. Z mocy art. 7 Kpa jest zobowiązany do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jest także zobowiązany do wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 Kpa oraz do uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia według wymogów określonych w art. 107 § 3 Kpa. W rozpoznawanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie naruszył powyżej określonych reguł procesowych. Jednym z warunków niezbędnych do uzyskania świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest niemożność uzyskania przez ubezpieczonego prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności. Przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia i związanego z nim obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy, należało dojść do wniosku, że niespełnienie przez skarżącego warunków wymaganych w ustawie nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym. Całkowita niezdolność do pracy skarżącego została orzeczona dopiero po upływie ponad 8 lat od zaprzestania zatrudnienia. W tym okresie skarżący nie opłacał składek na ubezpieczenie społeczne. Skarżący w dziesięcioleciu poprzedzającym powstanie całkowitej niezdolności do pracy przepracował łącznie 1 rok i 2 miesiące. Do chwili orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy, skarżący był osoba zdolną do pracy. Prawidłowa jest ocena organu, zgodnie z którą przerwa w wykonywaniu pracy ponad 8 - letnia i pozostawanie bez ubezpieczenia, nie została spowodowana okolicznościami szczególnymi. Samo stwierdzenie, że takie okoliczności zaistniały jest niewystarczające. Twierdzenie skarżącego, że spełnił wszystkie warunki do otrzymania świadczenia w drodze wyjątku, nie znajduje potwierdzenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Wobec powyższego, należy stwierdzić, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiając skarżącemu przyznania świadczenia w drodze wyjątku oparł swoje rozstrzygnięcie na wyczerpujących ustaleniach, jak również poddał szczegółowej analizie zebrany w sprawie materiał dowodowy, a wydając zaskarżoną decyzję prawa nie naruszył. Jednocześnie nadmienić należy, że Sąd w niniejszym uzasadnieniu nie odniósł się do przesłanki posiadania przez skarżącego "niezbędnych środków utrzymania", gdyż konstrukcja art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych powoduje, że organ prowadzący postępowanie w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku zobowiązany jest do zbadania czy wnioskodawca spełnia łącznie wszystkie przestanki określone w tym przepisie. Mając na względzie powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, w zw. z art. 83 § 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, orzeczono jak w sentencji.