II SA 4535/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia Sędziowie : Sędzia WSA Protokolant: po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2004 r. sprawy ze skargi W.W. na z dnia [...] października 2003 r.r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę adwokatów oddala skargę Pan W. W. pismem z dnia [...] grudnia 1997 r. wniósł o wpisanie go na listę adwokatów i wyznaczenie siedziby wykonywania zawodu w M. Do wniosku załączył wymagane prawem dokumenty, w tym pozytywną opinię z byłej Prokuratury Wojewódzkiej w G. Uchwałą zapadłą w dniu [...] grudnia 2001 r. Okręgowa Rada Adwokacka odmówiła mu uznając, iż nie daje rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata. W wyniku wniesionego odwołania Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchyliło powyższą uchwałę i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy dokonano uzupełnienia dokumentów o odpisy orzeczeń z akt sprawy [...] Sądu Rejonowego w G. wraz z apelacją prokuratora, o dwa orzeczenia zapadłe w sprawach dyscyplinarnych przed Okręgową Izbę Radców Prawnych w Z., oraz o notatkę z przeglądu akt dyscyplinarnych w sprawie dotyczącej udziału wnioskodawcy w czynności zaznajomienia z materiałem dochodzenia, ustalając ostatecznie, że na działalność zawodową W. W. wpłynęło pięć skarg: - w dniu [...] lipca 1999 r. wnioskodawca wziął udział, nie mając uprawnień, w czynności zaznajomienia podejrzanego z materiałami dochodzenia. Za to wykroczenie dyscyplinarne udzielono mu w dniu [...] czerwca 2001 r. ostrzeżenia w trybie art. 66 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Z treści orzeczenia Dziekana OIRP w Z. wynika, że ostrzeżenie to obejmuje również wykroczenie dyscyplinarne popełnione na szkodę B. S., polegające na nieuiszczeniu w wymaganej kwocie opłaty sądowej; - w dniu [...] czerwca 2000 r. Sąd Dyscyplinarny OIRP w Z. uznał W. W. za winnego tego, że poprzez nierzetelne wykonywanie obowiązków przyjętych - jako pełnomocnik procesowy, doprowadził do odrzucenia kasacji w sprawie W.K. Za czyn ten Sąd Dyscyplinarny wymierzył obwinionemu karę upomnienia, zarzucając, że udzielił klientowi błędnej informacji w przedmiocie szans powodzenia kasacji, podczas gdy była ona z mocy prawa niedopuszczalna. Zdaniem ORA dla oceny osoby wnioskodawcy istotny jest nie tyle błąd merytoryczny, co fakt odmowy zwrotu niesłusznie pobranego honorarium; - w sprawie ze skargi E. i A. U. Rzecznik Dyscyplinarny OIRP umorzył postępowanie wyjaśniające w sprawie, w której pokrzywdzeni wnieśli o odstąpienie od ukarania dyscyplinarnego satysfakcjonując się odzyskaniem przekazanych do sprawy dokumentów. Przedmiotem skargi małżeństwa U. był m.in. zarzut nie zawiadomienia o wyniku sprawy apelacyjnej oraz nie zwrócenie dokumentów; - postępowanie wyjaśniające prowadzone ze skargi Urzędu Miasta w K. również zakończyło się wydaniem orzeczenia o odmowne wszczęcia postępowania dyscyplinarnego. Przedmiotem skargi było zawarcie przez radcę prawnego W. W. niekorzystnej ugody sądowej i to bez uzyskania zgody swojego mocodawcy. Z uzasadnienia postanowienia wydanego w tej sprawie przez Rzecznika Dyscyplinarnego OIRP w Z. wynika, że oparte jest ono wyłącznie o przepis art. 91 kpc pomijając kategorię etyczną staranności zawodowej. Ta elementarna zasada winna skutkować uzyskaniem opinii mocodawcy przy radykalnej zmianie postawy w prowadzonym procesie o niemałej wartości przedmiotu sporu. Oceniając zebraną dokumentację, ilość skarg i ich przedmiot, Okręgowa Rada Adwokacka uznała, że W. W. nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, wykonując obecny zawód radcy prawnego w sposób nierzetelny, z naruszeniem etycznych reguł o charakterze ponad korporacyjnym, wspólne dla obu zawodów prawniczych, co rodzi uzasadnione przypuszczenie, że również w przyszłości tych reguł przestrzegać nie będzie. Pominęła ostatecznie zarzut umieszczenia anonsu w książce telefonicznej o prowadzeniu kancelarii adwokackiej jak i okoliczności związane ze stawianymi wnioskodawcy zarzutami karnymi w zakończonej wyrokiem uniewinniającym sprawie [...] Sądu Rejonowego w G. W odwołaniu złożonym do Naczelnej Rady Adwokackiej Pan W. W. zarzucił obrazę art. 65 pkt 1 Ustawy prawo o adwokaturze, art. 70 ust. 1 pkt 1 Ustawy o radcach prawnych i domagał się zmiany zaskarżonej uchwały i wpisania go na listę adwokatów. Wskazywał, że otrzymanie upomnienia nie jest żadną przesłanką do uznania braku rękojmi, bo jego zdaniem otrzymanie takiej kary byłoby jednoznaczne ze skreśleniem z listy radców bądź adwokatów. Natomiast, co do pozostałych skarg, to postępowanie dyscyplinarne, o ile byłoby prowadzone uległoby przedawnieniu. Postępowanie wyjaśniające zakończyło się ostrzeżeniem. Wyjaśniał, że nie brał udziału w żadnej czynności procesowej, a jego rola ograniczyła się do złożenia w zastępstwie adwokata podpisu i pieczątki za jego wiedzą i zgodą i okoliczność ta została uwzględniona przez Rzecznika Dyscyplinarnego OIRP. Zarzucił nadto, że organ samorządu adwokackiego uwypuklił argumenty przemawiające na niekorzyść wnioskującego o wpis, a nie wziął pod uwagę argumentów przemawiających zdecydowanie na jego korzyść. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z dnia [...] lipca 2003r. utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę. Podkreśliło, że rękojmia prawidłowego wykonywania zawodu adwokata to cechy wartościujące daną osobę w sferze etyczno-moralnej, o których posiadaniu bądź braku może stanowić wyłącznie sposób postępowania danej osoby w okresie poprzedzającym ubieganie się o wpis. Oceniło, że już sam fakt wymierzenia kary upomnienia oraz udzielenie ostrzeżenia dziekańskiego uzasadnia trafność stanowiska Okręgowej Rady Adwokackiej w Z., przy czym nie można pominąć naruszenia zasad etyki zawodowej poprzez nie poinformowanie klientów o wyniku postępowania apelacyjnego i nie zwrócenia klientom dokumentów. Powołało się także na uzasadnienie wyroku uniewinniającego sądu powszechnego w sprawie [...] Sądu Rejonowego w G., ale dokonującego niepochlebnej oceny poddającej w wątpliwość prawidłowy z punktu widzenia zasad prawnych obrotu gospodarczego charakter działalności oskarżonego. W odwołaniu złożonym do Ministra Sprawiedliwości Pan W. W. zarzucił obrazę przepisu art. 70 ust.1 pkt 1, art. 71 ust.1 pkt 1 ustawy o radcach prawnych, obrazę art. 7 kpk, błędy w ustaleniach faktycznych, domagał się uchylenia zaskarżonych uchwał i wpisania go na listę adwokatów. Wskazał, że wzmianka o ukaraniu podlegała usunięciu z urzędu na miesiąc przed podjęciem zaskarżonej uchwały, a ostrzeżenie dziekańskie na rok przed podjęciem uchwały. Zatem wnioskodawca jest osobą niekaraną dyscyplinarnie i sprawy nie powinny być przedmiotem kolejnego rozpoznania prawidłowości odmowy wpisu na listę adwokatów w zakresie kary upomnienia jest chybiony. Zarzucił, że powołanie się na ocenę sądu zawartą w uzasadnieniu wyroku sprzeczna jest z zasadami i wymogami art. 7 kpk. Decyzją z dnia [...] października 2003r. Nr [...] Minister Sprawiedliwości nie uwzględnił odwołania wskazując, że dokonując oceny kandydata w sferze moralno-etycznej organ nie naruszył prawa. Usunięcie wzmianki o ukaraniu, czy fakt przedawnienia usunęły skutki prawne czynu poprzez uznanie ukarania za niebyłe, ale nie uniemożliwiają dokonania oceny moralno - etycznej tych faktów. Wskazał ponadto, że uchwały samorządu są w istocie decyzjami administracyjnymi i zastosowanie mają przepisy postępowania administracyjnego, a nie kodeks postępowania karnego. W skardze złożonej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Pan W. W. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji i zasądzenia kosztów postępowania. Zarzucił naruszenie art. 65 pkt 1 ustawy o adwokaturze w związku z art. 70 ust.1 pkt 1, art. 71 ust.1 pkt 1 ustawy o radcach prawnych twierdząc, że zatarta kara upomnienia, przedawnione ostrzeżenie dziekańskie, jak i wyrwane z kontekstu zdanie uzasadnienia wyroku sądu powszechnego nie są przewinieniami tego rodzaju, by dyskwalifikowały kandydata na adwokata w sferze etyczno-moralnej i uzasadniały odmowę wpisu na listę adwokatów. Wskazał, że przyjmując za zasadną ocenę Ministra należałoby udzielenie kary upomnienia wiązać z jednoczesnym skreśleniem z listy adwokatów lub radców prawnych, a skarżącemu wiadomym jest, że wielu adwokatów zostało ukaranych i z tego powodu nikt nie uznał, by utracili oni rękojmię należytego wykonywania zawodu. Podnoszenie przez Ministra kwestii udzielonej mu kary porządkowej – ostrzeżenia dziekańskiego, które zostało zatarte - stanowi nadużycie uprawnień przez Ministra Sprawiedliwości, tak samo jak pogląd oparty na wyrwanym z kontekstu uzasadnienia wyroku w skrawie [...] w G. zdanie, bez wskazania na czym zarzucone mu nieprawidłowości miałyby polegać. Natomiast fakt, że na skarżącego wpłynęły skargi nie dowodzi o ich zasadności - tym bardziej, że jest powszechnie wiadomym, że zwiększyła się ich ilość i jest to związane z ryzykiem wykonywania zawodu. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wnosił o jej oddalenie. Powołał się na stanowisko NSA w sprawie 1480/02 w wyroku z dnia 3 czerwca 2003r., że art. 65 pkt 1 prawa o adwokaturze jest normą zawierającą kryteria ocenne wprowadzone w celu dopuszczania do zawodu jedynie osób dających gwarancje prawidłowego świadczenia usług prawnych i zaaprobował stanowisko organów samorządu adwokackiego, że dotychczasowa postawa Skarżącego jako radcy prawnego stwarza wątpliwości co do jego rzetelności, staranności czy przestrzegania reguł etycznych przy świadczeniu porad i pomocy prawnej. Przytoczył nadto pogląd zawarty w wyroku NSA z dnia 19 października 2001r. w sprawie II SA 2178/00 stanowiący, iż organy samorządu adwokackiego i działający w ramach nadzoru administracyjnego Minister Sprawiedliwości są uprawnieni do dokonania samodzielnej oceny w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy , czy ubiegający się o wpis kandydat na adwokata spełnia wszystkie przesłanki art. 65 pkt 1 ustawy prawo o adwokaturze. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 97 § 1 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. (Dz. U. z dnia 20 września 2002 r. Nr 153, poz.1271 ze zm.) - sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. (Dz.U.02.153.1269) Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz.U.02.153.1270) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, a nie zaś według kryteriów słusznościowych. Wymaga przy tym podkreślenia, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co znajduje wyraz w art.134 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe, skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji jest art. 65 pkt 1 Ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze, który stanowi, że na listę adwokatów może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Z art. 4a ust. 2 i art. 68 ustawy Prawo o adwokaturze wynikają ustawowe kompetencje organów samorządu adwokackiego, a wśród nich wyłączne prawo do decydowania o wpisie adwokatów i aplikantów oraz do wyznaczania im siedziby wykonywania zawodu. Decydując zatem o wpisie na listę adwokatów bądź jego odmowie w sytuacji, kiedy wpis ten ma charakter fakultatywny, okręgowa rada adwokacka po przeprowadzeniu postępowania dowodowego jest uprawniona do samodzielnej oceny spełnienia przesłanek wynikających z przepisu art. 65 p.o.a., a w szczególności przesłanki o charakterze uznaniowym, tj. posiadania przez skarżącego nieskazitelnego charakteru i czy swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2001.04.05 sygn. II SA 725/00 (LEX nr 53476) na rękojmię w rozumieniu art. 65 p.o.a. składają się dwa elementy: cechy charakteru i dotychczasowe zachowanie osoby pragnącej zostać adwokatem. Wyrażenie ustawowe "dotychczasowe zachowanie" oznacza zachowanie - postępowanie osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokacką - do czasu wpisania na tę listę i to takie zachowanie, postępowanie, odpowiadające ocenom moralnym i etycznym, gwarantuje właściwe wykonywanie zawodu adwokata. Wbrew twierdzeniu Skarżącego, organy samorządu adwokackiego nie naruszyły prawa dokonując w ramach uznania administracyjnego oceny postawy kandydata na adwokata - przy wykonywaniu czynności radcy prawnego - w kategoriach moralno-etycznych, a nie skutków dyscyplinarnych. Należy zatem przyznać rację poglądowi wyrażonemu w zaskarżonej decyzji, iż dla oceny postawy moralno-etycznej nie ma znaczenia fakt przedawnienia czy zatarcia kary w toku postępowania administracyjnego, ponieważ uznanie ukarania za niebyłe nie uniemożliwia dokonania oceny tych faktów pod kątem nieskazitelności charakteru i dotychczasowego zachowania dającego rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata. Wszak przez rękojmię tę należy rozumieć – zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego – taki zespół cech osobistych charakteru i dotychczasowego zachowania składających się na wizerunek osoby zaufania publicznego, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jego wiarygodność. Naczelny Sąd Administracyjny w orzecznictwie niejednokrotnie stwierdził, że nieskazitelność charakteru to szlachetność, prawość, uczciwość, czyli cechy wartościujące kandydata w sferze etyczno-moralnej. Podnieść należy, iż ocenę kandydata na adwokata dokonaną w ramach uznania administracyjnego przez uprawniony organ samorządu adwokackiego Sąd mógłby podważyć jedynie w przypadku jej całkowitej dowolności i sprzeczności z zebranym materiałem dowodowym lub też gdyby oparta była na gołosłownych twierdzeniach, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Skarżący ostatecznie nie kwestionował, że ocena jego postawy dokonana została przez pryzmat zdarzeń poprzedzających karę upomnienia czy ostrzeżenia dziekańskiego. Wprawdzie Skarżący inaczej ocenia swoje postępowanie twierdząc, że owe zdarzenia nie są przewinieniami tego rodzaju, by dyskwalifikowały kandydata na adwokata w sferze etyczno-moralnej i uzasadniały odmowę wpisu, ale gdyby podzielić jego pogląd należałoby odmówić organowi samorządu adwokackiego prawa do korzystania z jego ustawowych uprawnień: swobodnej oceny przymiotów kandydata w cechy wartościujące jego osobę. Należy przy tym zauważyć, że orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego OIRP zapadło [...] czerwca 2000r. i dotyczyło niedopuszczalnej ze względu na niską wartość przedmiotu sporu kasacji z dnia [...] kwietnia 1998r., a więc działalności Skarżącego jako radcy prawnego, pozwalającej ocenić jego rzetelność (już w trakcie rozpatrywania wniosku o wpis na listę adwokatów. Nie można zgodzić się z poglądem Skarżącego, iż Minister Sprawiedliwości nadużył swoich uprawnień, skoro jego ocena była tożsama z oceną organów samorządu adwokackiego. Wpis na listę adwokatów jest fakultatywny i użycie w przepisie sformułowania "może być wpisany" oznacza, że organy samorządu zawodowego adwokatury są uprawnione, a nawet zobowiązane do dokonania w ramach uznania administracyjnego samodzielnej oceny, niezależnie od opinii jaką posiadał z Prokuratury, czy od rekomendujących go adwokatów, czy jako kandydat do zawodu adwokata spełnia przesłanki określone w art. 65 pkt 1 p.o.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dostrzegł w ocenie organów samorządu zawartej w zaskarżonych decyzjach, jak i zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości cech dowolności, czy wykroczenia poza granice swobodnej oceny dowodów. Ma rację Skarżący, co do tego, że organy samorządu adwokackiego uwypukliły argumenty przemawiające na jego niekorzyść, ale też nie wskazał – jakie, inne oprócz złożonych rekomendacji i opinii z Prokuratury - przemawiały zdecydowanie na jego korzyść. Nietrafny jest argument zawarty w skardze, że wielu adwokatów zostało ukaranych i z tego powodu nikt nie uznał, by utracili oni rękojmię należytego wykonywania zawodu, skoro Skarżący nie jest adwokatem, a kandydatem ubiegającym się o wpis na listę adwokatów, który to wpis nie jest obligatoryjny. W tym stanie rzeczy Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa materialnego, które miałoby wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze, skarga jako niezasadna podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.02.,Nr 153, poz.1270).