II SA 4626/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Werpachowska, Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek, Asesor WSA Janusz Walawski (spr.), , Protokolant Agnieszka Sadoch, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi P. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2003 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku -oddala skargę- Pan P. Z w dniu 10 marca 2003 r. złożył do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o przyznanie renty rodzinnej po zmarłym ojcu. W uzasadnieniu wniosku podał, że znajduje się w bardzo trudnych warunkach materialnych i jest na utrzymaniu matki - rencistki. Uczy się w Zespole Szkół [...] i chce naukę kontynuować. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...] odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ powołał się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.), wskazał również, że renta rodzinna może zostać przyznana, jeżeli zmarła osoba posiadała udowodniony, odpowiednio długi w stosunku do wieku, łączny okres składkowy i nieskładkowy, a do wymaganego ustawowego okresu ubezpieczenia, od którego zależy prawo do renty, brakuje niewielki okres. Zmarły ojciec wnioskodawcy w ciągu 59 lat życia udowodnił okres ubezpieczenia w wymiarze 22 lat, 7 miesięcy i 14 dni. Ponadto w okresie aktywności zawodowej zmarłego wystąpiły długotrwałe przerwy w zatrudnieniu, w następujących okresach: 1977-1981, 1982-1985, 1992-2002. Organ uznał, że w tym stanie faktycznym brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku. Od tej decyzji wnioskodawca złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podniósł m.in., że jego zmarły ojciec w okresach wskazanych w uzasadnieniu decyzji przebywał w zakładach karnych. Decyzją z dnia [...] października 2003 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2003 r., wskazując, że na podstawie art. 83 powołanej powyżej ustawy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe, o ile wnioskodawca spełnia łącznie warunki określone tym przepisem. Wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej i bada się uprawnienia do świadczenia jakie by jej przysługiwały. Organ ponownie powołał się na zbyt krótki łączny okres ubezpieczenia zmarłego oraz wskazał, że był on osobą zdolną do pracy. Ponadto wyjaśnił, że okres od dnia [...] lipca 1977 r. do dnia [...] grudnia 1988 r., kiedy zmarły podlegał ubezpieczeniu jako rolnik, nie może być wzięty pod uwagę przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku, gdyż zgodnie z art. 10 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych okres pracy w gospodarstwie rolnym może być uwzględniony jako okres uzupełniający przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2003 r. skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, a podniesione przez skarżącego argumenty mają charakter polemiki z rozstrzygnięciem organu przedstawionym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto stwierdził, "że skarżący, będąc osobą pełnoletnią i zdolną do pracy nie spełnia kolejnej przesłanki z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, nie jest bowiem całkowicie niezdolny do pracy ani ze względu na wiek, ani stan zdrowia, co samo w sobie uniemożliwia przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na podstawie art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Zadaniem sądu administracyjnego jest kontrola zaskarżonych decyzji pod względem zgodności z przepisami prawa obowiązującymi w czasie ich wydania. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Analiza tego przepisu prowadzi do wniosku, ze przesłankami warunkującymi przyznanie przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych świadczenia w drodze wyjątku są: 1) niespełnienie warunków dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 2) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wiek, 3) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić należy, iż do przyznania tego rodzaju świadczenia wszystkie przesłanki określone w tym przepisie prawa powinny być spełnione łącznie. Świadczenia, o których mowa w art. 83 ust. 1 powołanej powyżej ustawy, należy uznać za wyjątkowe także z tego powodu, że są finansowane z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 84 ustawy). Nie mają one również charakteru roszczeniowego, bowiem ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza jednak pozostawienia Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pełnej i niepodlegającej kontroli swobody w tym zakresie. Organ podejmując decyzje w ramach uznania administracyjnego jest zobowiązany do przestrzegania przepisów postępowania administracyjnego. Z mocy art. 7 kpa jest zobowiązany do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jest także zobowiązany do wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 kpa oraz do uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia według wymogów określonych w art. 107 § 3 kpa. W rozpoznawanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie naruszył powyżej określonych reguł procesowych. Jednym z warunków niezbędnych do uzyskania świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest niemożność uzyskania przez ubezpieczonego prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności. Przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia i związanego z nim obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy, należało dojść do wniosku, że niespełnienie przez zmarłego ojca skarżącego warunków wymaganych w ustawie nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym i ta kwestia została przez organ prawidłowo oceniona i udokumentowana. Jednakże organ w rozpoznawanej sprawie całkowicie pominął fakt, że powyżej określony przepis nie mógł być w sprawie zastosowany, gdyż skarżący nie czyni zadość wszystkim wymienionym w nim warunkom. Przede wszystkim niemożność podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym omawiany przepis łączy z całkowitą niezdolnością do pracy bądź wiekiem. Oba elementy skarżącego nie dotyczą. Kwestia nauki w tym przepisie nie występuje. Zatem kontynuacja nauki przez skarżącego nie jest w rozumieniu tego przepisu okolicznością uniemożliwiającą podjęcia przez niego pracy lub prowadzenia działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Skarżący urodził się w dniu[...] grudnia 1981 r., jest osobą pełnoletnią, zdolną do pracy i z tego względu ustosunkowywanie się do pozostałych elementów sprawy szeroko rozważanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a w szczególności wobec braku jednej z przesłanek tj. całkowitej niezdolności do pracy skarżącego z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Sąd uznał za zbędne. Mając na względzie powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym w zw. z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych orzekł, jak w sentencji wyroku.