II SA 4627/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski, sędzia WSA Iwona Dąbrowska, asesor WSA Przemysław Szustakiewicz (spr.), , Protokolant Paweł Groński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 maja 2004 r. sprawy ze skargi I. i Z. K. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego A. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2003 r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku -oddala skargę- II SA 4627/03 UZASADNINIE Pani A. K. występująca w imieniu małoletnich dzieci złożyła skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2003 r. nr [...], który po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] lipca 2003 r. i odmówił przyznania małoletnim Z. i I. K. renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu T. K. W uzasadnieniu do ww. decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z roku 2004 Nr 39 poz. 353) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Renta jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. Stąd w pierwszej kolejności bada się uprawnienia, jakie przysługiwałyby zmarłemu. Również szczególna okoliczność, o której mowa w art. 83 odnosi się do tej osoby. W ocenie Prezesa ZUS T. K. nie spełniał warunków do przyznania świadczenia z art. 83 cyt. ustawy. Ustalono, że zmarły w wieku 30 lat ojciec dzieci posiadał łącznie 4 lata 7 miesięcy i 11 dni okresów ubezpieczenia. Pracy zaprzestał na 3 lata i 8 miesięcy przed zgonem. Krótki staż ubezpieczeniowy T. K. i ponad trzyletnia przerwa w zatrudnieniu po marcu 1999 r. nie były spowodowane szczególnymi okolicznościami. Ponadto Prezes ZUS stwierdził, że podnoszone przez odwołującą się trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, gdyż świadczenie to nie ma charakteru socjalnego. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi A. K. do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze zarzuciła ona organowi naruszenie dyspozycji art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez bezpodstawne przyjęcie, iż zmarły nie spełniał szczególnych okoliczności umożliwiających mu przyznanie świadczenia. Zdaniem skarżącej zmarły cierpiał na [...], w roku 1999 dokonał próby samobójczej, po której znalazł się w Szpitalu Psychiatrycznym w O. Zmarły był alkoholikiem, co pogłębiało jego zły stan psychiczny. Nadto był on osobą nieporadną, legitymującą się jedynie wykształceniem podstawowym co sprawiało, że nie mógł on na lokalnym rynku pracy znaleźć zatrudnienia. Skarżąca podniosła także, że Prezes ZUS, rozpatrując wniosek o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, naruszył terminy opisane w kodeksie postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270). Stosownie do treści art. 13 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz.1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, ponieważ zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Stosownie bowiem do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania świadczenia wszystkie wymienione warunki powinny być spełnione łącznie. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że małoletni: I. K. (ur. [...].06.1995 r.) oraz Z. K. (ur. [...].01.1999 r.) są członkami rodziny po zmarłym T. K. Nie budzi wątpliwości Sądu, że nie posiadają oni niezbędnych środków do utrzymania i co oczywiste, nie mogą podjąć pracy ze względu na wiek. Jednak poza wymienionymi przesłankami, kolejnym bezwględym warunkiem do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku jest uznanie, że tylko wskutek szczególnych okoliczności nie zostały spełnione przez ojca dzieci warunki do uzyskania prawa do renty na zasadach ogólnych. W przedmiotowej sprawie Sąd nie dostrzegł aby organ, który rozpatrywał tę kwestię popełnił błędy, które mogłyby spowodować uchylenie zaskarżonej decyzji. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, badając sprawę, słusznie zauważył, że zmarły miał krótki, wynoszący bowiem tylko 4 lata 7 miesięcy i 11 dni, okres ubezpieczenia. Pracy zaprzestał na 3 lata i 8 miesięcy przed zgonem. Z akt sprawy nie wynika, aby przez ten czas pozostawanie bez pracy następowało na skutek niezawinionych przez niego i niezależnych od jego woli sytuacji. Podnoszone przez skarżącą, takie elementy jak: choroba alkoholowa, brak wykształcenia, czy wreszcie leczenie psychiatryczne, nie są w ocenie Sądu szczególnymi okolicznościami, o których mowa w ww. ustawie. Zmarły mógł - gdyby chciał - zerwać z nałogiem, czy podnieść swoje kwalifikacje zawodowe. Także samo leczenie psychiatryczne nie jest szczególną okolicznością, o której mówi art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. W toku postępowania administracyjnego lekarz orzecznik ZUS ocenił, na podstawie posiadanej dokumentacji, stan zdrowia zmarłego i stwierdził, iż był on zdolny do wykonywania pracy. Natomiast zgodnie z przytoczoną już zasadą, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a ocena ta przypada na dzień, w którym wydano decyzję, Sąd bada między innymi, czy organ prawidłowo zebrał i ocenił wskazany przez stronę materiał dowodowy. Tak więc, bez znaczenia dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji są powołane w skardze nowe dowody, czy żądania przeprowadzenia nowych dowodów, dotyczących stanu zdrowia zmarłego. Dowody takie mogą jedynie stanowić podstawę do ewentualnego wznowienia postępowania administracyjnego w stosownym trybie. Skarżąca słusznie podniosła zbyt długi okres rozpatrywania sprawy, jednak nie miało to wpływu na ostateczne rozstrzygnięcie sprawy. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 w zw. z art. 132 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji.