II SA 4662/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędziowie: Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędzia WSA Dorota Wdowiak (spr.) Protokolant: Arkadiusz Zawada po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2004 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2003 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę aplikantów adwokackich uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją uchwałę Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] sierpnia 2003 r. oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w L. z dnia [...] maja 2003 r. M. K. złożyła w dniu [...] maja 2002 roku w Okręgowej Radzie Adwokackiej w L. wniosek o wpisanie jej na listę aplikantów adwokackich. Uchwałą z dnia [...] lipca 2002 roku Okręgowa Rada Adwokacka w L. odmówiła wpisania M. K. na listę aplikantów adwokackich albowiem nie uzyskała ona wymaganych, co najmniej 42 punktów dających prawo do wpisu na listę aplikantów tej izby. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z dnia [...] października 2002 roku nie uwzględniło odwołania M. K. z braku wymaganej liczby punktów uzyskanych w ramach konkursu. Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] listopada 2002 roku uchylił powyższe uchwały stwierdzając, iż przy ostatecznej ocenie kandydatki komisja konkursowa nie wzięła pod uwagę stopnia otrzymanego przez nią przy obronie pracy magisterskiej, czym naruszyła § 9 regulaminu NRA z dnia [...] czerwca 1999 roku w sprawie zasad przeprowadzania konkursu na aplikantów adwokackich, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Okręgowa Rada Adwokacka w L. uchwałą z dnia [...] maja 2003 roku nie uwzględniła wniosku M. K. Wzięła pod uwagę bardzo dobrą ocenę uzyskaną przez wnioskodawczynię na dyplomie, przyznając jej dodatkowo jeden punkt. Mimo to nie została wpisana na listę aplikantów adwokackich albowiem uzyskała jedynie 40 punktów. Brak było podstaw do przyznania jej aż 5 punktów za bardzo dobrą ocenę na dyplomie. Przyjęte zasady punktacji przewidywały przyznanie jedynie 1 punktu za tytuł doktora czy zdanie egzaminu sędziowskiego. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z dnia [...] sierpnia 2003 roku utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę ORA w L. podzielając jej argumenty. Minister Sprawiedliwości po rozpoznaniu odwołania M. K. decyzją z dnia [...] pażdziernika 2003 roku nie uwzględnił odwołania. Zdaniem Ministra przeprowadzone przez ORA w L. postępowanie kwalifikacyjne nie narusza warunków konkursu przewidzianych – w obowiązującym w chwili przeprowadzenia – regulaminie NRA. Szczegółowe zasady przyznawania liczby punktów może określić okręgowa rada adwokacka, która jest uprawniona stosownie do § 5 ust. 2 regulaminu, do wydawania uchwały określającej sposób przeprowadzenia konkursu. Obowiązek przyznawania większej liczby punktów za stopień na dyplomie nie wynika z regulaminu NRA. Regulamin ten wskazuje jedynie, iż przy ostatecznej ocenie bierze się pod uwagę ocenę na dyplomie. Podstawę rozstrzygnięcia o wpisie stanowią przepisy obowiązującej ustawy Prawo o adwokaturze. Na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2003 roku skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyła M. K. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji względnie stwierdzenie jej nieważności. Zaskarżonej decyzji zarzuciła rażące naruszenie prawa tj. art. 58 pkt 12 lit j ustawy Prawo o adwokaturze oraz § 7,8,9 i 10 regulaminu NRA z dnia [...] czerwca 1999 roku w sprawie zasad przeprowadzania konkursu na aplikantów adwokackich a także art. 7,8, 77b § 1 i 80 kpa. W ocenie skarżącej, wbrew regulaminowi NRA, przyznano jej zaniżona liczbę punktów, co miało wpływ na wynik postępowania kwalifikacyjnego. Poza tym w zaskarżonej decyzji brak jest ustosunkowania się do całego, zebranego w sprawie materiału dowodowego w szczególności zarzutów skarżącej w przedmiocie oceny pracy pisemnej i przebiegu egzaminu ustnego, co narusza art. 7, 8. 77 § 1 i 80 kpa. W odpowiedzi na skraje Minister Sprawiedliwości wnosił o jej oddalenie. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył co następuje: W dniu 1 stycznia 2004 roku weszła w życie ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1271/. Zgodnie z art. 97 §1 tej ustawy sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed 1 stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz.1270/. Niniejsza sprawa należy do takiej kategorii spraw i podlega rozpoznaniu na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W myśl art. 1 u.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W grę wchodzi więc kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym, nie zaś według kryteriów słusznościowych. Kontrolując zaskarżoną decyzję z punktu widzenia powyższych kryteriów skarga jako zasadna podlega uwzględnieniu. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 18 lutego 2004 roku po rozpoznaniu pytania prawnego Naczelnego Sądu Administracyjnego o zbadanie zgodności art. 58 pkt 12 lit. j ustawy z dnia 26 maja 1982 roku – Prawo o adwokaturze / Dz.U. Nr 16, poz. 124 ze zm./ z art. 17 ust.1 w zw. z art. 17 ust. 2 oraz art. 87 Konstytucji orzekł, że art. 58 pkt 12 lit. j ustawy – Prawo o adwokaturze jest niezgodny z art. 87 ust.1 Konstytucji przez to, że dopuszcza-co do osób niebędących jeszcze członkami korporacji samorządowej adwokatów - możliwość ograniczania tych osób w korzystaniu z konstytucyjnej wolności wyboru zawodu bez ustawowego określenia przesłanek i zakresu ograniczania. W obszernym uzasadnieniu Trybunał podniósł, że powierzenie-w drodze ustawy zwykłej-samorządowi adwokackiemu prowadzenia aplikacji jest możliwe w zgodzie z Konstytucją i może być merytorycznie uznane za zasadne. Nie jest ono jednak, w przekonaniu Trybunału Konstytucyjnego, równoznaczne z upoważnieniem korporacji do samoistnego czy też uregulowane jedynie w ustawie jedynie blankietowo /i tylko w sferze kompetencyjnej/ określania zasad naboru na aplikacje. Prowadzenie aplikacji nie jest automatycznym przekazaniem organom samorządu pełnej gestii oraz swobodnego uznania w zakresie selekcji kandydatów na aplikacje. Zgodnie z art. 65 ust. Konstytucji każda ingerencja w zakres wolności wyboru oraz wolności wykonywania zawodu wymaga-dla uznania jej konstytucyjności-uregulowania, co najmniej ustawowego. Dopuszczalność wkraczania w zakres konstytucyjnie gwarantowanej wolności tylko na podstawie ustawy oraz nieodzowna przejrzystość zasad postępowania konkursowego prowadzą do uznania za niezbędne ustawowego określenia zasad postępowania konkursowego. Dotyczy to zwłaszcza zakresu, w jakim przebieg i wyniki konkursu stanowią przesłanki do podejmowania decyzji wyznaczających zakres korzystania przez uczestników konkursu z ich wolności określonych w art. 65 Konstytucji. W konkluzji Trybunał stwierdził brak ustawowego wskazania merytorycznych kryteriów, określających granice i reguły ingerowania-poprzez ustalone uchwałą NRA zasad konkursu na aplikacje-w sfery objęte wolnością wyboru zawodu, konstytucyjnie gwarantowaną kandydatom na aplikantów. W demokratycznym państwie prawa kryteria te powinny być określone w aktach prawa powszechnie obowiązującego /przede wszystkim w ustawach/. Akty korporacji zawodowych nie są źródłami prawa powszechnie obowiązującego. W niniejszej sprawie decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2003 roku oraz obie uchwały: NRA z dnia [...] sierpnia 2003 roku i utrzymana nią w mocy uchwała ORA w L. zostały wydane na podstawie art. 58 pkt 12 lit. j. Zgodnie z art. 75 a ustawy Prawa o adwokaturze wpis na listę aplikantów nastąpić może jedynie po przeprowadzeniu odpowiedniego konkursu, którego istotne elementy określa samodzielnie i na zasadzie wyłączności Naczelna Rada Adwokacka. ORA w L. przeprowadziła konkurs na podstawie regulaminu wydanego przez NRA na podstawie art. 58 pkt 12 lit . j ustawy oraz regulaminu uchwalonego przez ORA w L. na podstawie § 5 ust. 2 regulaminu NRA. Przepis art. 58 pkt 12 lit. j ustawy Prawo o adwokaturze jest niezgodny z art. 87 ust.1 Konstytucji przez to, że dopuszcza - co do osób niebędących jeszcze członkami korporacji samorządowej adwokatów – możliwości ograniczania tych osób w korzystaniu z konstytucyjnej wolności wyboru zawodu bez ustawowego określenia przesłanek i zakresu ograniczania. W istocie więc, w rozpoznawanej sprawie zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2003 roku i obie uchwały: Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] sierpnia 2003 roku oraz utrzymana nią w mocy uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej w L. z dnia [...] maja 2003 roku wydane zostały na podstawie niekonstytucyjnego przepisu art. 58 pkt 12 lit. j ustawy. Zgodnie z art. 145 a § 1 kpa w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją można żądać wznowienia postępowania administracyjnego. Natomiast przepis art. 145 pkt 1 lit b) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zobowiązuje sąd do uchylenia decyzji w razie zaistnienia naruszenia prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W świetle powyższych rozważań sąd orzekł jak w wyroku.