II SA 4736/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Werpachowska, Sędziowie NSA (del.) Małgorzata Jaśkowska, Asesor WSA Andrzej Kołodziej (spr.), Protokolant Agnieszka Kolasa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi H. L. na postanowienie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] września 2003 r. znak [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia żądanej treści 1. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia: 2. zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości. H. L. w dniu 20 kwietnia 2001 r. zwróciła się do Instytutu Pamięci Narodowej Oddział [...] z wnioskiem o udostępnienie dokumentów/zapytanie o status pokrzywdzonego na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. Nr 155, poz. 1016 z późn. zm.). Po przeprowadzeniu kwerendy archiwalnej Naczelnik Oddziałowego Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów IPN [...] wydał w dniu [...] czerwca 2003 r. zaświadczenie nr [...], w którym stwierdził, że na podstawie posiadanych i dostępnych dokumentów zgromadzonych w zasobie archiwalnym IPN H. L. nie jest pokrzywdzonym w rozumieniu art. 6 ustawy. W dniu 6 lipca 2003 r. wnioskodawczyni wystąpiła do Instytutu Pamięci Narodowej Oddział [...] z pismem wyrażającym niezadowolenie z wydanego zaświadczenia. Powyższe pismo zostało potraktowane przez IPN Oddział [...] jako wniosek o wydanie zaświadczenia żądanej treści, które stanowiłoby, że H. L. jest pokrzywdzonym w rozumieniu art. 6 ustawy. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...] Naczelnik IPN Oddział [...], działający z upoważnienia Prezesa Instytutu, odmówił wydania wnioskodawczyni zaświadczenia żądanej treści. W uzasadnieniu podał, że w sprawie nie pojawiły się nowe okoliczności, a jej stan faktyczny od chwili wydania zaświadczenia nie uległ zmianie. Zażalenie z dnia 30 sierpnia 2003 r. wniesione przez H. L. na wydane postanowienie zostało potraktowane jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Postanowieniem z dnia [...] września 2003 r. nr [...] Prezes Instytutu Pamięci Narodowej utrzymał w mocy postanowienie nr [...] z dnia [...] lipca 2003 r. W uzasadnieniu wskazał, że przyznanie bądź odmowa przyznania statusu pokrzywdzonego następuje w formie zaświadczenia. Zgodnie z art. 218 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) organ administracji publicznej obowiązany jest wydać zaświadczenie, gdy chodzi o potwierdzenie faktów albo stanu prawnego - wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów bądź innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Instytut Pamięci Narodowej przeprowadził w sprawie H. L. szczegółową kwerendę archiwalną, która przyniosła wynik negatywny, bowiem nie odnaleziono żadnych dokumentów wskazujących, że organy bezpieczeństwa Państwa zbierały na temat wnioskodawczyni informacje na podstawie celowo gromadzonych danych. W skardze z dnia 7 października 2003 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego na to postanowienie H. L. stwierdziła, że "co dzień i w nocy morduje się mnie od lat, od 1988 r." oraz opisała swoje przeżycia i krzywdy, jakich doznała w poprzednim ustroju politycznym, a także problemy mieszkaniowe i aktualną sytuację życiową. W odpowiedzi na skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wniósł o jej oddalenie powołując się na okoliczności zarówno faktyczne, jak i prawne podniesione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia oraz na dotychczasowe orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W myśl art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Stosownie zaś do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), kontrola przez sądy administracyjne działalności administracji publicznej sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Mając na względzie powyższy przepis, w rozpatrywanej sprawie należało w pierwszej kolejności odnieść się do uprawnienia wynikającego z art. 134 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który daje możliwość wyeliminowania z obrotu prawnego aktu z przyczyn niewymienionych w skardze. Z akt sprawy wynika bowiem, że skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy z przekroczeniem ustawowego terminu 7 dni, pomimo prawidłowego pouczenia o terminie skorzystania z tego środka. Postanowienie z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...], odmawiające wydania wnioskodawczyni zaświadczenia żądanej treści, zostało jej doręczone 21 sierpnia 2003 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 30 sierpnia 2003 r., który wpłynął do Instytutu Pamięci Narodowej w dniu 3 września 2003 r., został błędnie przez organ administracji publicznej rozpoznany w trybie art. 127 § 3 kpa przez wydanie postanowienia utrzymującego w mocy postanowienie z dnia [...] lipca 2003 r. Prezes IPN powinien zaś w takim przypadku zastosować art. 134 kpa, wydając postanowienie stwierdzające niedopuszczalność wniosku oraz uchybienie terminu do jego wniesienia. Zgodnie z poglądem doktryny, jak również utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Odnosi się to w równym stopniu do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. "Załatwienie w postępowaniu administracyjnym wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy merytoryczną decyzją w sytuacji, gdy upłynął termin do wniesienia tego środka zaskarżenia, stanowi rażące naruszenie art. 127 § 3 in fine w zw. z art. 129 § 2 kpa oraz art. 16 § 1 kpa" (por. uchwała NSA w składzie siedmiu sędziów z dnia 12 października 1998, OPS 1998 z. 11, ONSA 1999, nr 1, poz. 4). Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stwierdził nieważność zaskarżonego postanowienia. O wykonalności zaskarżonego postanowienia orzeczono w oparciu o przepis art. 152 ww. ustawy.