II SA 4747/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Małgorzata Pocztarek, , asesor WSA Andrzej Kołodziej, asesor WSA Przemysław Szustakiewicz (spr.), Protokolant Michał Sułkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2004 r. sprawy ze skargi P. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2003 r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz P. B. kwotę 162 zł (sto sześćdziesiąt dwa) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. II SA 4747/03 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] października 2003 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] lipca 2003 r. nr [...] i odmówił przyznania P. B. renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu do w/w decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z roku 2004 Nr 39 poz. 353) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. W ocenie Prezesa ZUS P. B. nie spełnia warunków do przyznania świadczenia z art. 83 cyt. ustawy. Skarżący do dnia 31 maja 2003 r. był uprawniony do renty rodzinnej ustawowej. Utracił to prawo z chwilą osiągnięcia wieku 25 lat. Nie jest to szczególna okoliczność, której dotyczy art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku. Ponadto jest on osobą zdolną do pracy zarówno ze względu na wiek, jak i stan zdrowia. Zdaniem Prezesa ZUS, także sytuacja materialna skarżącego wskazuje, że posiada on niezbędne środki do utrzymania. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi pana P. B. do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżący podniósł zarzuty: a) błędnej interpretacji przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez niezastosowanie jej przepisów dotyczących renty rodzinnej opisanej w art. 68, b) wprowadzenia w błąd skarżącego przez zastosowanie w stosunku do jego sprawy przepisów dotyczących renty przyznawanej w drodze wyjątku. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie wskazując na to, że skarżący nie spełnia przesłanek do uzyskania renty rodzinnej w drodze wyjątku, a z treści pierwszego wniosku P. B. wynika, że wniósł on o przyznanie świadczenia z art. 83 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Także we wniosku o ponowne rozstrzygnięcie sprawy skarżący nie kwestionował sposobu, w jaki Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozpoznał wniosek. Skarżący doręczył Sądowi pismo procesowe, w którym odniósł się do odpowiedzi na skargę, udzielonej przez Prezesa ZUS. W piśmie tym wskazał na to, że w pierwszym wniosku w sprawie z dnia 21 kwietnia 2003 r. wnosił o przyznanie mu świadczenia z art. 68 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. oraz ponownie zarzucił Prezesowi ZUS błędne zastosowanie art. 83 w/w ustawy w stosunku do jego wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270). Stosownie do treści art. 13 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) statuuje zasadę kontroli przez sąd administracyjny zaskarżonych decyzji pod względem ich zgodności z prawem, w dacie ich wydania. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, podejmując decyzję w sprawie świadczeń w trybie określonym w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jest związany rygorami postępowania administracyjnego. Wynika to wprost z art. 124 w/w ustawy. Przepis ten mówi, że w sprawach o świadczenia określone w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.), chyba, że sama ustawa stanowi inaczej. Prezes ZUS powinien więc przestrzegać przepisów tego kodeksu, w tym wyrażonych w rozdziale drugim zasad postępowania. Dotyczy to określonych w art. 7 zasad: prawdy obiektywnej i zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz opisanej w art. 8 zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, a także wyrażonej w art. 9 zasady obowiązku udzielania informacji faktycznej i prawnej. Realizując dyrektywy zawarte w powyższych zasadach organ prowadzący postępowanie powinien podejmować wszelkie niezbędne działania, zmierzające do dokładnego wyjaśnienia sprawy. Musi więc w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa). Dopiero na podstawie zebranego materiału powinien on dokonać oceny, uznając daną okoliczność za udowodnioną (art. 80 kpa). W trakcie całego postępowania organ administracji ma obowiązek z urzędu ustalić słuszny interes strony. Oznacza to, że od chwili złożenia przez stronę wniosku do zakończenia postępowania, na organie je prowadzącym spoczywa obowiązek ustalenia, jakie jest żądanie strony i czym się ona kierowała. W razie wątpliwości co do treści wniosku organ administracji jest zobowiązany do wezwania strony do złożenia wyjaśnień co do treści pisma. Natomiast organ administracji nie może w żadnym razie za stronę decydować, co jest jej interesem i jaka jest właściwa treść złożonego przez nią wniosku. W przedmiotowej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył opisane w art. 7 i 8 zasady procedury administracyjnej. Pan P. B. złożył w dniu 21 kwietnia 2003 r. wniosek do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. We wniosku tym skarżący wnosił wprost o umożliwienie dalszego korzystania z renty rodzinnej po zmarłym ojcu. Wniosek ten był złożony w okresie, gdy przysługiwała mu renta rodzinna z art. 68 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. Z treści pisma wynika, że P. B. powołuje się na przesłanki wymienione w art. 68 ust 2 w/w ustawy, umożliwiające mu otrzymywanie renty rodzinnej do czasu zakończenia studiów wyższych. Także w konkluzji wniosku podkreśla on, że wnosi do Prezesa ZUS o przyznanie mu renty rodzinnej do czasu ukończenia studiów. Jeżeli organ administracji miał wątpliwości co do treści wniosku, miał on obowiązek zapytać stronę o wyrażenie stanowiska. Tego jednak nie uczynił, "wyręczając" niejako skarżącego i uznając, iż wnosi on o przyznanie świadczenia w trybie art. 83 cyt. ustawy. Wątpliwości pojawiające się w sprawie wyjaśnił na niekorzyść wnioskodawcy. W ten sposób naruszył zasadę wyrażoną w art. 8 kpa, ponieważ wyjaśnianie wątpliwości na niekorzyść obywateli nie służy pogłębianiu zaufania do organów Państwa. Nie można zgodzić się ze zdaniem Prezesa ZUS wyrażonym w odpowiedzi na skargę, w którym stwierdza on, że skarżący, skoro odwołał się od decyzji, to nie kwestionował sposobu załatwienia sprawy. Organ administracji na samym początku błędnie zinterpretował wniosek P. B. Ten, niewłaściwie pouczony, odwołał się w sposób, jaki był wskazany w decyzji wydanej w dniu [...] lipca 2003 r. nr [...]. Błąd popełniony przez organ administracji nie może być konwalidowany przez działanie strony, która nie musi znać dokładnie wszystkich przepisów prawa i broni swoich praw w taki sposób, w jaki została pouczona w decyzji wydanej w pierwszej instancji. Organ administracji ma obowiązek informowania obywateli o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ich uprawnienienia. Z akt sprawy nie wynika, aby Prezes ZUS poinformował skarżącego o możliwościach związanych z ubieganiem się o przedłużenie otrzymywania renty rodzinnej na podstawie art. 68 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W ten sposób naruszył on zasadę wyrażoną w art. 9 kpa. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ppkt c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270), uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...]. W oparciu o art. 152 wymienionej wyżej ustawy Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości. Orzekając o kosztach Sąd działał na podstawie art. 200 w/w ustawy.