II SA 4781/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie W składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędzia WSA Iwona Dąbrowska Asesor WSA Joanna Kube (spr.) Protokolant Mirosław Gdesz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi K. A. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia [...] grudnia 2003r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia [...] października 2003 r. nr [...] 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Warszawie decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...] utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję z dnia [...] października 2003 r. nr [...], którą na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach, odmówił K.A. przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji podano m.in., iż do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. W sprawie nie dopatrzono się istnienia szczególnych okoliczności, które mogłyby usprawiedliwić krótki w stosunku do wieku okres ubezpieczenia oraz liczne w nim przerwy. Jak wynika z akt sprawy, K. A. na 40 lat życia udokumentował 7 lat i 2miesiące okresów ubezpieczenia, z tego w dziesięcioleciu poprzedzającym powstanie całkowitej niezdolności do pracy 4 lata i 18 dni. Zdaniem organu, w zatrudnieniu skarżącego miały miejsce nieuzasadnione stanem zdrowia przerwy. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi p. K. A. do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o jej uchylenie. Skarżący zakwestionował ustalenie organu, że w jego sytuacji nie zaistniały szczególne okoliczności, o których mowa w przepisie stanowiącym podstawę prawną rozstrzygnięcia. Za tą szczególną okoliczność uznał sytuację rodzinną w powiązaniu z sytuacją na rynku pracy. Podał, że jego siedmioosobowa rodzina znajduje się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazał, że do powstania całkowitej niezdolności do pracy z powodu wypadku skarżący był zdolny do pracy i mógł pracować lub wykonywać inną działalność objętą ubezpieczeniem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stąd, właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, bowiem na obszarze tego Sądu znajduje się siedziba Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - art. 13 § 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, ubezpieczonym oraz pozostającym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynikają zatem cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia: 1) świadczenie może być przyznane tylko ubezpieczonemu albo członkom rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2) niespełnienie wymagań dających prawo do renty lub emerytury musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 3) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym, z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, 4) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Świadczenia te nie mają charakteru roszczeniowego. Ustawa nie gwarantuje bowiem ich wypłaty, pozostawiając przyznanie takich uprawnień uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym zakresie. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W., podejmując decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku, jest ponadto związany rygorami procedury administracyjnej, określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Musi m. in. przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W rozpatrywanej sprawie Prezes ZUS nie przestrzegał tych reguł procesowych. Nie wyjaśnił wszystkich okoliczności faktycznych, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie uzasadnił też należycie swojej decyzji. Uchybienia te miały - w ocenie Sądu - istotny wpływ na wynik sprawy. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie wskazuje jednoznacznie, że skarżący nie legitymuje się wymaganym stażem ubezpieczeniowym z przyczyn niezasługujących na potraktowanie ich jako szczególne. Wzmiankowany przepis ustawy nie uzależnia wprost przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku od długości stażu ubezpieczeniowego. Ważne są natomiast powody "niewypracowania" odpowiednio długiego okresu ubezpieczeniowego. K. A., mimo trudności na rynku pracy, był aktywny w jej poszukiwaniu i podejmował zatrudnienie (choć kilkumiesięczne) w Niemczech podlegające ubezpieczeniu. Skarżący w dniu [...] kwietnia 2000 r. uległ wypadkowi samochodowemu na terenie Niemiec. Jak wynika z akt sprawy, skarżący podlegał w tym czasie ubezpieczeniu. Zdarzenie to przerwało zatrudnienie i spowodowało jego całkowitą niezdolność do pracy oraz samodzielnej egzystencji. Skarżący posiada stosunkowo krótki - w kontekście osiągniętego wieku - udowodniony okres zatrudnienia, jednakże nie zostały wyjaśnione należycie przyczyny tego stanu rzeczy. Rozpatrując ponownie wniosek skarżącego o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku organ winien ponownie ocenić powody niespełnienia wymagań do uzyskania renty na zasadach ustawowych. Zbadanie tych przyczyn może mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Gdyby bowiem okazało się, że skarżący nie uzyskał odpowiedniego stażu zatrudnienia na skutek przyczyn zewnętrznych, od niego niezależnych, jak podaje skarżący - wynikających z sytuacji na rynku pracy, należałoby je oceniać w kontekście okoliczności szczególnych, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach. Brak ustaleń w tym zakresie istotnie wpływa na wadliwość postępowania w tej sprawie. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), orzekł jak w sentencji wyroku.