II SA 4856/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA - Małgorzata Pocztarek Sędzia WSA - Maria Werpachowska Asesor WSA - Joanna Kube (spr.) Protokolant: - Bartosz Piwoński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2004 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia[...] listopada 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę- Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia[...] listopada 2003 r. Nr [...] podjął zawieszone postępowanie i utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję z dnia [...] września 2002 r. [...], którą na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) - powoływanej nadal jako ustawa o emeryturach i rentach, odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku S. W.. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: ” jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, ” nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, ” nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, ” nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Oceniając wniosek S.W. Prezes ZUS uznał, że w sprawie brak jest szczególnych okoliczności, na skutek których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczeń w trybie ustawowym. Prezes ZUS ustalił bowiem, że ostatnio udokumentowany okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne przypada na dzień [...] stycznia 1972 r. Od tej daty do chwili osiągnięcia wieku emerytalnego we wrześniu 2001 r. tj. przez okres 29 lat nie udokumentowano zatrudnienia. Jak wynika z akt sprawy, S. W. ma ukończone 67 lat oraz legitymuje się okresem składkowym wynoszącym jedynie 11 lat, 7 miesięcy i 25 dni. Organ wskazując na bardzo krótki okres ubezpieczenia, stwierdził, że sam fakt osiągnięcia wieku emerytalnego nie stanowi przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, ponieważ nie jest to okoliczność szczególna uzasadniająca przyznanie świadczenia w trybie wyjątku. Zdaniem organu przepis art. 83 powołanej na wstępie ustawy nie daje podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku w oderwaniu od przepracowania przez osobę zainteresowaną dostatecznie długiego stażu pracy, chociaż nie wystarczającego do uzyskania świadczenia na ogólnych zasadach. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi p. S. W. z dnia 7 grudnia 2003 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżący wskazał, że jego zwolnienie z pracy z dniem [...] stycznia 1972 r. miało charakter represji politycznej i wobec tego wnosi o przyznanie "emerytury politycznej''. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazał, że skarżący nie przedstawił żadnych dowodów na to, że był po 1972 roku represjonowany i nie mógł w związku z tym podjąć pracy. Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stąd, właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, bowiem na obszarze tego Sądu znajduje się siedziba Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - art. 13 § 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Na tle całej ustawy, określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie. Świadczenia z tego przepisu nie mają charakteru roszczeniowego. Są finansowane z budżetu państwa (por. art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa ZUS. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać je w drodze wyjątku", co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym względzie. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Jak wynika z dokumentacji sprawy skarżący urodzony w 1936 r. posiada staż pracy 11 lat, 7 miesięcy i 25 dni. Materiały sprawy niniejszej nic pozwalają przyjąć, że zachodziły szczególne okoliczności uniemożliwiające skarżącemu wypracowanie prawa do świadczenia ubezpieczeniowego na ogólnych zasadach. Za okoliczność szczególną uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabycie świadczeń w trybie przepisów ustawy o emeryturach i rentach - na potrzeby stosowania przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach - należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2001 r. sygn. akt II SA 3191/00 - LEX nr 537884). Od [...] stycznia 1972 r. skarżący nie świadczył pracy, nie prowadził działalności gospodarczej ani też nie był zarejestrowany jako bezrobotny. Niewątpliwie przyczyną braku aktywności zawodowej skarżącego nie był jego stan zdrowia bowiem nie została stwierdzona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. W aktach sprawy nie ma dowodów mogących wskazywać chociażby pośrednio, że skarżący nie podejmował zatrudnienia skutkującego dłuższy staż ubezpieczeniowy z powodów zasługujących na uznanie ich za szczególne i uniemożliwiające takie zatrudnienie i pracę. W szczególności brak dowodów aby niewykonywanie przez niego pracy między 1972 r. a 1989 r. spowodowane było represjami natury politycznej. Reasumując, w opisanych wyżej okolicznościach faktycznych, analizowanych na tle art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach zaskarżonej decyzji, podjętej w ramach administracyjnego uznania, nie można zarzucić dowolności. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, orzekł jak w sentencji.