II SA 4892/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras (spraw.) Asesor WSA - Przemysław Szustakiewicz Sędzia WSA - Maria Werpachowska Protokolant - Marcin Korajczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lipca 2004 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2003 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku A.Z. z dnia 24 czerwca 2003 r. występującej jako pełnomocnik małoletnich dzieci G., K., M. , J. i E. Z., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla wyżej wymienionych dzieci skarżącej, po ich zmarłym w dniu [...] kwietnia 2003 r. ojcu J.Z. (ur. [...] marca 1968 r.)v W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą- ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Reasumując, renta rodzinna w trybie wyjątku może być przyznana, jeżeli osoba po której ma być ona przyznana, posiadała odpowiednio długi, w stosunku do wieku, okres składkowy i nieskładkowy. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie, zmarły ojciec dzieci w przeciągu 35 lat życia, udokumentował jedynie okres ubezpieczenia wynoszący 6 lat i 23 dni. Prace wykonywał w krótkich okresach w latach 1986 - 2001. Nadto w czasie zatrudnienia nastąpiły przerwy w świadczeniu pracy w latach 1992 - 1994, 1995 - 1996, 1997 -1998 i 1998 - 2000. Stąd też nie dopatrzono się żadnych szczególnych okoliczności, które uniemożliwiłyby ojcu dzieci wykonywanie pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 września 2003 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, A.Z. nie zgodziła się ze stanowiskiem organu administracji i stwierdziła, że znajduje się w bardzo ciężkiej, wręcz tragicznej, sytuacji materialnej. Ponadto jedno z dzieci jest leczone na chorobę przewlekłą co wymaga dodatkowych nakładów finansowych, a jedynym jej źródłem dochodu jest zasiłek rodzinny. Stąd tez nie stać ją na zabezpieczenie podstawowych potrzeb dzieci. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...], utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] sierpnia 2003 r. i w uzasadnieniu przytoczył argumentacje podaną już w decyzji pierwszoinstancyjnej. Dodał jednocześnie, że przesłanki zawarte w cytowanym już wyżej przepisie art. 83 ustawy, muszą być spełnione łącznie. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego, A. Z. wniosła o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2003 r. i powołując się na wcześniej wykazane zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podała, że ojciec dzieci nie miał wpływu na tak krótki okres zatrudnienia, bowiem miał jedynie podstawowe wykształcenie bez żadnego przyuczenia do zawodu i w tej sytuacji nie mógł znaleźć pracy. Stąd też zmuszony był podejmować się prac dorywczych oraz na umowę zlecenia. Reasumując, tak krótki okres zatrudnienia nie wynikał z jego złej woli. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Dodał jednocześnie, że zatrudnianie się zmarłego ojca dzieci na umowy - zlecenia, nie uniemożliwiało odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Zgodnie natomiast z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, ponieważ zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Stosownie bowiem do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą- ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia wszystkie wymienione warunki w cyt. przepisie powinny być spełnione łącznie. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że G. K. M. J. i E.Z. są pozostałymi po zmarłym J.Z. małoletnimi członkami rodziny. Bezspornym również jest to, że nie mają oni niezbędnych środków utrzymania zważywszy na trudną sytuację materialną ich matki. Niezależnie od powyższego nie budzi wątpliwości fakt, że J.Z. nie spełniał warunków do uzyskania emerytury lub renty na zasadach ogólnych. Reasumując, opisane powyżej przesłanki upoważniałyby wyżej wymienione dzieci do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku. Jednak poza wymienionymi przesłankami, kolejną obligatoryjną przesłanką przyznania renty w drodze wyjątku jest uznanie, że tylko wskutek szczególnych okoliczności, nie zostały spełnione przez ich ojca warunki do uzyskania prawa do renty na zasadach ogólnych. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Zauważyć bowiem należy, że J.Z. na przestrzeni 35 lat życia udokumentował jedynie 6 lat i 23 dni okresu ubezpieczenia. Ponadto z akt sprawy nie wynika, aby przez pozostały okres aktywności zawodowej, pozostawanie bez pracy oraz nieodprowadzanie składek na ubezpieczenie społeczne, nastąpiło z powodu niezawinionych przez niego i niezależnych od jego woli sytuacji. Sytuacji niezwykłych, wyjątkowych, specjalnych bądź nieprzeciętnych, a tylko takie można uznać za szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 cyt. ustawy. Wszak był on zdolny do pracy i podejmował się prac dorywczych oraz na umowę - zlecenie. Zatem za okres wykonywania tych ostatnich prac, mógł odprowadzać składki na ubezpieczenie społeczne. Stąd też brak tej ostatniej przesłanki uniemożliwia przyznanie dzieciom skarżącej świadczenia w drodze wyjątku. Na, marginesie podnieść należy, że powyższe świadczenie nie ma charakteru socjalnego, przyznawanego wyłącznie według potrzeb, np. ze względu na trudną sytuację materialną. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 w zw. z art. 132 cytowanej już wyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 97 § 1 cytowanej wyżej ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji wyroku.