II SA 698/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia Sędziowie Protokolant Arkadiusz Zawada po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi J. K. na uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] grudnia 2002 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę aplikantów radcowskich uchyla zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] czerwca 2002 r. nr [...] NSA Anna Robotowska WSA Dorota Wdowiak (spr.) Asesor WSA Izabela Głowacka – Klimas Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] uchwałą z dnia [...] czerwca 2002 roku nr [...], działając na podstawie art. 33 w zw. z art. 31 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych /Dz.U. Nr 19, poz.145 z póż. zm., postanowiła odmówić wpisania J. K. na listę aplikantów radcowskich, na lata 2002-2006 albowiem w przeprowadzonym postępowaniu konkursowym uzyskała ona 47 pkt, to znaczy ilość niniejszą niż wymagana do przyjęcia na aplikację radcowską. Warunkiem przyjęcia na aplikację radcowską było uzyskanie ilości minimum 120 punktów. Po rozpoznaniu odwołania J. K. od uchwały Rady Okręgowej Radców Prawnych w [...] z dnia [...] czerwca 2002 roku, Krajowa Rada radców Prawnych uchwałą z dnia [...] grudnia 2002 roku nr [...] uchwaliła utrzymać w mocy zaskarżoną uchwałę. Zdaniem Krajowej Rady Radców Prawnych brak było podstaw do zmiany zaskarżonej uchwały. Rada OIRP w [...] nie naruszyła zasad postępowania konkursowego, które zostało przeprowadzone zgodnie z postanowieniami regulaminu postępowania Krajowej Rady Radców Prawnych i rad okręgowych izb radców prawnych i aplikantów radcowskich wydanego na podstawie art. 60 pkt 8 ustawy o radcach prawnych. W wyniku tego postępowania J. K. uzyskała 47 punktów, w więc poniżej minimum ustalonego 75 punktów w części pisemnej. Na uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] grudnia 2002 roku skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyła J. K. wnosząc o jej uchylenie jako niezgodnej z prawem. Zdaniem skarżącej podjęte uchwały są sprzeczne z art. 31 ust.3, art. 65 ust.l oraz art. 93 Konstytucji RP. Wątpliwości budzi upoważnienie KRRP do ustalania zasad przeprowadzania konkursu na aplikantów radcowskich radcowskich drodze uchwały. Zaskarżona uchwała odmawiająca wpisu na listę aplikantów podjęta została w oparciu o uchwałę nr [...] przy wydawaniu której przekroczony został zakres delegacji ustawowej zawartej w art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych, nadto budzi wątpliwości sama konstytucyjność upoważnienia. Ponadto skarżąca podniosła zarzut przeprowadzenia konkursu w części pisemnej niezgodnie z regułami zawartymi w uchwale nr [...] KRRP z dnia [...] grudnia 2001 roku. w sprawie zasad przeprowadzania konkursu na aplikację radcowską oraz ustalania wysokości opłaty konkursowej. Część pisemna nie objęła całego zakresu przedmiotowego określonego w uchwale. Wynik części pisemnej nie powinien więc stanowić podstawy odmowy dopuszczenia kandydata do części ustnej. W odpowiedzi na skargę Krajowa Rada Radców Prawnych wnosiła ojej oddalenie podnosząc, iż ograniczenie dostępu do zawodu jest zgodne z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP albowiem zawód radcy prawnego zaliczany jest do zawodu zaufania publicznego a organy samorządu zostały upoważnione do stosowania określonych precyzyjnie w ustawie przesłanek wpisu na listę aplikantów radcowskich. Wojewódzki Sąd administracyjny zważył, co następuje: W dniu 1 stycznia 2004 roku weszły w życie: 1) ustawa z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U.Nrl53,poz. 1269/, 2) ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/, 3) ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1271/. Zgodnie z art. 97 § 1 p.w.u.p. sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne. Taka sytuacja ma miejsce w sprawie niniejszej. W myśl art. 1 u.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W grę wchodzi więc kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym, nie zaś według kryteriów słusznościowych. Kontrolując zaskarżoną decyzję z punktu widzenia powyższych kryteriów skarga jako zasadna podlega uwzględnieniu. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 18 lutego 2004 roku w sprawie P 21/00 po rozpoznaniu pytania prawnego Naczelnego Sądu Administracyjnego o zbadanie zgodności art. 60 pkt 8b ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych /Dz.U.Nr 19, poz. 145 ze zm./ z art. 17 ust.l w zw. z art. 17 ust.2 oraz art. 87 Konstytucji orzekł, że art.60 pkt 8b ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych /Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz.1059, Nr 126, poz.1069 i Nr 153, poz.1271 oraz z 2003 r. Nr 124, poz.1152/jest niezgodny z art. 87 ust.1 Konstytucji przez to, że dopuszcza - co do osób niebędących jeszcze członkami korporacji samorządowej radców prawnych - możliwość ograniczania tych osób w korzystaniu z konstytucyjnej wolności wyboru zawodu bez ustawowego określenia przesłanek i zakresu ograniczania. W obszernym uzasadnieniu Trybunał podniósł, że powierzenie - w drodze ustawy zwykłej - samorządowi radców prawnych prowadzenia aplikacji jest możliwe w zgodzie z Konstytucją i może być merytorycznie uznane za zasadne. Nie jest ono jednak, w przekonaniu Trybunału Konstytucyjnego, równoznaczne z upoważnieniem korporacji do samoistnego czy też uregulowanego w ustawie jedynie blankietowo /i tylko w sferze kompetencyjnej/ określania zasad naboru na aplikacje. Prowadzenie aplikacji nie jest automatycznym przekazaniem organom samorządu pełnej gestii oraz swobodnego uznania w zakresie selekcji kandydatów na aplikacje. Zgodnie z art. 65 ust.l Konstytucji każda ingerencja w zakres wolności wyboru oraz wolności wykonywania zawodu wymaga - dla uznania jej konstytucyjności - uregulowania, co najmniej ustawowego. Dopuszczalność wkraczania w zakres konstytucyjnie gwarantowanej wolności tylko na podstawie ustawy oraz nieodzowna przejrzystość zasad postępowania konkursowego prowadzą do uznania za niezbędne ustawowego określenia zasad postępowania konkursowego. Dotyczy to zwłaszcza zakresu, w jakim przebieg i wyniki konkursu stanowią przesłanki do podejmowania decyzji wyznaczających zakres korzystania przez uczestników konkursu z ich wolności określonych w art. 65 Konstytucji. W konkluzji Trybunał stwierdził brak ustawowego wskazania merytorycznych kryteriów, określających granice i reguły ingerowania - poprzez ustalone uchwałą KRRP zasad konkursu na aplikacje - w sfery objęte wolnością wyboru zawodu, konstytucyjnie gwarantowaną kandydatom na aplikantów. W demokratycznym państwie prawa kryteria te powinny być określone w aktach prawa powszechnie obowiązującego /przede wszystkim w ustawach/. Akty korporacji zawodowych nie są źródłami prawa powszechnie obowiązującego. W niniejszej sprawie obie decyzje zostały wydane na podstawie art. 33 ustawy o radcach prawnych. Zgodnie z art. 33 ust 2 ustawy wpis na listę aplikantów nastąpić może jedynie po przeprowadzeniu odpowiedniego konkursu, którego istotne elementy określają samodzielnie i na zasadzie wyłączności Krajowa Rada Radców Prawnych. Rada OIRP w [...] przeprowadziła konkurs na podstawie regulaminu wydanego na podstawie przepisu art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych mimo niewskazania go w podstawie prawnej podjętej uchwały. Ten fakt potwierdza uzasadnienie uchwały Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] grudnia 2002 roku. Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego przepis art. 60 pkt 8b ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych jest niezgodny z art. 87 ust.l Konstytucji przez to, że dopuszcza - co do osób niebędących jeszcze członkami korporacji samorządowej radców prawnych - możliwości ograniczania tych osób w korzystaniu z konstytucyjnej wolności wyboru zawodu bez ustawowego określenia przesłanek i zakresu ograniczania. W istocie więc, w rozpoznawanej sprawie obie decyzje administracyjne wydane zostały na podstawie niekonstytucyjnego przepisu art. 60 pkt 8b ustawy. Na podstawie tego właśnie przepisu ustalone zostały zasady przeprowadzenia konkursu na aplikantów adwokackich. Zgodnie z art. 145 a § 1 kpa w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją można żądać wznowienia postępowania administracyjnego. Natomiast przepis art. 145 pkt 1 lit b) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zobowiązuje sąd do uchylenia decyzji w razie zaistnienia naruszenia prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W świetle powyższych rozważań i na zasadzie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd orzekł jak w wyroku.