II SA 88/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący s. NSA Zdzisław Romanowski Sędziowie WSA Magdalena Bosakirska (spr.) Asesor WSA Piotr Borowiecki Protokolant Arkadiusz Zawada po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2004 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2002r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę aplikantów adwokackich 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] października 2002r. oraz uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w O. z [...] maja 2002r. 2. zasądza na rzecz T. K. od Ministra Sprawiedliwości kwotę 50,00 zł /pięćdziesiąt/ zł tytułem zwrotu kosztów postępowania Okręgowa Rada Adwokacka w O. /dalej ORA/ uchwałą z [...] marca 2002r. dopuściła T. K. do konkursu o wpis na listę aplikantów adwokackich. Datę konkursu wyznaczyła na 5 kwietnia 2002r. Uchwałą z dnia [...] maja 2002r. ORA w O. postanowiła odmówić wpisu T. K. na listę aplikantów adwokackich ORA w O.. W uzasadnieniu uchwały ORA podała, że konkurs przeprowadzony był na podstawie Regulaminu zasad prowadzenia Konkursu na aplikantów adwokackich uchwalonego przez Naczelną Radę Adwokacką/dalej NRA/jako uchwała nr [...] z dnia [...] czerwca 1999r. ORA postanowiła wpisać na listę aplikantów adwokackich 3 osoby, które w ocenie komisji przeprowadzającej konkurs uzyskają największą ilość punktów. Najniższa liczba punktów uzyskana przez kandydatów, którzy znaleźli się wśród 3 osób wpisanych na listę aplikantów adwokackich wyniosła 388 punktów. Pan K. uzyskał 245 punktów, a zatem nie został wpisany na listę aplikantów. Od uchwały ORA T. K. odwołał się do NRA. Uchwałą z dnia [...] października 2002r. Prezydium NRA postanowiło odwołanie pozostawić bez uwzględnienia. Jako podstawę prawną uchwały podało art. 58 p.8 ustawy z dnia 26 maja 1982r. Prawo o adwokaturze /Dz.U. nr 123 z 2002r. poz. 1058 /. W uzasadnieniu uchwały Prezydium NRA wyjaśniło, że na podstawie art. 58 p.12 lit.j Prawa o adwokaturze uchwalony został przez Naczelną Radę Adwokacką jako uchwała nr [...] z dnia [...] czerwca 1999r., Regulamin zasad prowadzenia Konkursu na aplikantów adwokackich. Działając na podstawie tego regulaminu Okręgowa Rada Adwokacka w O. postanowiła wpisać na listę aplikantów adwokackich 3 osoby, które uzyskają największą liczbę punktów w konkursie. T. K. otrzymał 5 lokatę, co spowodowało konieczność odmowy umieszczenia go na liście aplikantów adwokackich. Od wskazanej uchwały NRA T. K. odwołał się do Ministra Sprawiedliwości. Wnosił o uchylenie uchwały i wpisanie go na listę aplikantów lub zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny pytania prawnego skierowanego 1 lipca 2002r. przez Naczelny Sąd Administracyjny co do zgodności z konstytucją art.58 p.12 lit.j Prawa o adwokaturze, uprawniającego organy samorządu adwokackiego do określania limitów przyjęć na aplikację adwokacką. Zarzucał, że uchwała NRA, w zakresie w jakim uznaje prawo samorządu adwokackiego do określania limitów przyjęć na aplikację adwokacką, narusza Konstytucję RP. Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] listopada 2002r. nr [...] powołując się na art.138 KPA i art.47 ust.2 Prawa o adwokaturze nie uwzględnił odwołania T. K.. W uzasadnieniu prawnym decyzji Minister powołał cytowany wyżej Regulamin z dnia z dnia [...] czerwca 1999r. - uchwała nr [...], zmieniony uchwałami NRA nr [...] z [...] września 2000r. , nr [...] z [...] marca 2002r. i nr [...] z dnia [...] czerwca 2002r. oraz podał, że kwestia limitów miejsc nie miała znaczenia w sprawie, gdyż zainteresowany otrzymał zbyt małą liczbę punktów. Minister uznał też za bezzasadny wniosek o zawieszenie postępowania do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny, ponieważ rozstrzygnięcie sprawy nie zależało tylko od limitu miejsc, ale również od otrzymanej punktacji w konkursie. Na powyższą decyzję Ministra T. K. wniósł skargę do NSA. Zarzucał naruszenie art.6 KPA, art.97 ust.4 KPA oraz 58p.12 lit.j Prawa o adwokaturze. Wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości oraz poprzedzających ją uchwał NRA i ORA w O.. Podnosił, że jedynym powodem, dla którego odmówiono mu przyjęcia na aplikację adwokacką był limit miejsc, a jego ustalenie przez samorząd adwokacki jest sprzeczne z art. 17ust.1,art. 31 ust.3 i art. 87 ust.1 Konstytucją RP. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie i wyjaśnił, że rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji nie było uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie OSA 1/02, gdyż zainteresowany uzyskał w postępowaniu konkursowym zbyt małą liczbę punktów i to właśnie spowodowało odmowę przyjęcia go na aplikację adwokacką. Z mocy art. 97 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. 153 p.1271/ sprawy, w których skargi zostały wniesione do NSA przed 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /dalej zwane p.p.s.a. , Dz.U. nr 153 z 2002r. poz. 1270/. Zgodnie z art. 13 ust. 2 tej ustawy sądem właściwym do rozpoznania sprawy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Wobec tego, że sprawa dotyczy skargi na decyzję Ministra Sprawiedliwości, którego siedziba znajduje się w W., sprawa rozpatrywana jest przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, a postępowanie toczy się na podstawie p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art.1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U, nr 153 z 2002r. poz.1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, skarga zasługuje na uwzględnienie. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 18 lutego 2004 r. sygn. akt P 21/02 orzekł, że art. 40 p.4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze jest niezgodny z art. 2 i art. 65 ust. 1 w związku z art.31 ust.3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez to, że wskutek niewskazania ustawowych przesłanek dla ustalania maksymalnej liczby aplikantów adwokackich dopuszcza dowolność w ograniczaniu konstytucyjnych wolności wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy. Trybunał Konstytucyjny orzekł też, że art. 58 pkt. 12 lit. j ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze jest niezgodny z art.87ust.1 Konstytucji przez to, że dopuszcza co do osób nie będących jeszcze członkami korporacji samorządowej adwokatów, możliwość ograniczania tych osób w korzystaniu z konstytucyjnej wolności wyboru zawodu, bez ustawowego określenia przesłanek i zakresu ograniczania. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wydane zostało po rozpoznaniu pytania prawnego Naczelnego Sądu Administracyjnego o zbadanie zgodności m.in. cytowanych przepisów z ustawą zasadniczą. Mając to na względzie należało przyjąć, że Regulamin na podstawie którego przeprowadzono Konkurs, został wydany na podstawie niekonstytucyjnego upoważnienia ustawowego (bez ustawowego upoważnienia) i dlatego jest niezgodny z art.92 ust. 1 Konstytucji RP. W rozpoznawanej sprawie z uzasadnienia uchwały ORA w O. wynika, że założeniem wstępnym konkursu było ustalenie limitu trzech miejsc na aplikacji adwokackiej w tej Izbie. Do ustalenia tego limitu upoważniał Radę przepis § 5 ust. 2 Regulaminu z [...] czerwca 1999r. Regulamin wydany został na podstawie art.58 p.12 lit. j Prawa o adwokaturze, uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za przepis sprzeczny z Konstytucją RP. Ustalenie limitu miejsc spowodowało, że na aplikację przyjęte zostały tylko trzy pierwsze osoby z najwyższą punktacją, skarżący zaś, który uplasował się na piątej pozycji, nie został przyjęty. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że zasady Regulaminu wydanego na podstawie przepisu sprzecznego z Konstytucją miały zasadniczy wpływ na treść uchwał podjętych przez Okręgową Radę Adwokacką w O. oraz przez Naczelną Radę Adwokacką. Miały też wpływ na zaskarżoną decyzję Ministra Sprawiedliwości nie uwzględniającą odwołania T. K.. Nie ma racji Minister twierdząc, że skarżący nie dostał się na aplikację, gdyż uzyskał zbyt mało punktów na egzaminie, bowiem zasady Konkursu nie ustalały niezbędnej ilości punktów, którą należy uzyskać, aby dostać się na aplikację, a jedynie określały limit osób, co sprawiało, że przyjęte być mogły tylko trzy pierwsze osoby, bez względu na ilość uzyskanych punktów. Tak więc oparte na Regulaminie zasady Konkursu miały zasadniczy wpływ na wynik sprawy niniejszej. Regulamin stanowiący podstawę prawną obu uchwał organów Adwokatury oraz decyzji Ministra Sprawiedliwości został uchwalony na podstawie zakwestionowanego przez Trybunał Konstytucyjny art.58 pkt 12 lit. j ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze. Stosownie do art. 145 a § 1 KPA w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego będącego podstawą rozstrzygnięcia, można żądać wznowienia postępowania administracyjnego. Natomiast przepis art. 145 § 1 p.1 b) ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 z 2002r. poz.270 ) zobowiązuje ten sąd do uchylenia decyzji w razie zaistnienia naruszenia prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Tak więc ponieważ rozstrzygnięcia w sprawie oparte są na niekonstytucyjnym przepisie, co mogłoby stanowić podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, sąd administracyjny zobowiązany jest uchylić decyzję administracyjną oraz uchwały samorządu adwokackiego, które utrzymywała w mocy. Rozważanie dalszych zarzutów podniesionych w skardze staje się zbędne. Mając to wszystko na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 p.1 lit.b ustawy p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji. Zważywszy , że z zaskarżonymi decyzją nie wiąże się bezpośrednio kwestia jej wykonalności, Sąd uznał za niecelowe orzekanie w trybie art. 152 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art.200 p.p.s.a.