II SA 889/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Ewa Frąckiewicz Sędziowie: NSA (del.)- Andrzej Kuba WSA - Grażyna Śliwińska (spr.) Protokolant Aleksandra Macewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2004 r. sprawy ze skargi "B." Spółka z o.o. z/s w B. na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] czerwca 2000 r. Nr [...] w przedmiocie unieważnienia prawa z rejestracji znaku towarowego oddala skargę Przedsiębiorstwo Z. S.A. z siedzibą w K. uzyskało rejestrację znaku towarowego słowno-graficznego MARGARYNA Mleczna zgłoszonego dnia [...] stycznia 1996r. na mocy decyzji Urzędu Patentowego z dnia [...] stycznia 1999r., wpisanego do rejestru znaków pod numerem [...] w wykazie towarów "margaryny" w klasie 29 z zastrzeżeniem: niebieski, czarny, czerwony. We wniosku złożonym do Urzędu Patentowego z dnia [...] grudnia 1999r. "B." Spółka z o.o. z/s w B. domagała się unieważnienia w całości prawa z rejestracji znaku towarowego słowno -graficznego MARGARYNA Mleczna zarejestrowanego pod nr [...] na rzecz Z. na podstawie art. 29 w związku z art. 7 ust. 2, art. 8 ust.l i 2 ustawy o znakach towarowych. Podnosił, że znak nie posiada dostatecznych znamion odróżniających, stając się przez długoletnie stosowanie nazwą rodzajową i nie może być zarejestrowany. Stanowisko swoje uzasadnił tym, iż Urząd Patentowy RP odmówił mu rejestracji znaku towarowego słownego MLECZNA jako, że zgłoszony znak poprzez długotrwałe i konsekwentne stosowanie nabyło cechy nazwy rodzajowej i handlowej, a przeznaczony do oznaczania tłuszczy roślinnych przez lata stosowanego przez wielu producentów - w tym wnioskodawcę - dla oznaczania towarów jednego rodzaju tj. margaryny. Stąd Urząd stwierdził, że oznaczenie MLECZNA nie posiada wtórnej zdolności odróżniającej ponieważ długotrwałe stosowanie doprowadziło do przekształcenia znaku w zwyczajowa nazwę rodzajową, postrzeganą nie jako znak towarowy lecz oznaczenie rodzaju towaru. Analizując porównawczo oba orzeczenia wnioskodawca wywodził swój interes prawny z faktu wieloletniego używania oznaczenia MLECZNA , którym od lat opatruje swoje produkty. Stąd wywodził, że użyte przez uprawnionego ze znaku słowo margaryna ma wyłącznie charakter informacyjny i nie posiada zdolności odróżniającej, a warstwa graficzna spornego oznaczenia sprowadza się do określonego układu czcionki poszczególnych liter stanowiących słowo Mleczna. Ponadto nie występują inne elementy graficzne , które stanowiłyby o zdolności odróżniającej. Według wnioskodawcy zarówno część słowna znaku stanowiąca warstwę dominującą oznaczenia nie posiada zdolności odróżniającej wskazując jedynie na rodzaj towaru dla oznaczenia którego został przeznaczony, jak i warstwa graficzna sprowadza się do określonego układu czcionki poszczególnych liter tworzących napis MARGARYNA Mleczna, którego słowa mają wyłącznie charakter informacyjny i także nie posiadają zdolności odróżniającej. Swój interes wnioskodawca uzasadniał faktem wieloletniej obecności na rynku margaryny i jego zdaniem użycie potocznej nazwy MARGARYNA Mleczna nie znajduje oparcia w jakiejkolwiek Polskiej Normie, a słowo "zwykła" jest słowem wieloznacznym wprowadzając w błąd przeciętnego odbiorcę. Uprawniony z rejestracji Z. S.A. z siedzibą w K. wnosił o oddalenie wniosku jako bezzasadnego. Powoływał się na kompozycję słowno-graficzną swojego znaku, która nadaje mu znamiona odróżniające. Znak funkcjonuje jako całość i jako całość jest oceniany. Powołał się na praktykę ostatnio zarejestrowanych znaków: Margaryna śmietankowa, Margaryna jogurtowa i że oznaczenia o charakterze ogólnoinformacyjnym zawarte w znaku towarowym nie są przedmiotem monopolu, o ile oznaczone są odmienną grafiką i kolorystyką niż w znaku towarowym. Dlatego osoby trzecie mogą swobodnie używać oznaczeń ogólnoinformacyjnych w tym charakterze w obrocie gospodarczym. Podnosił, że nie będzie występował z protestem wobec osób trzecich używających oznaczenia ogólnoinformacyjnego Margaryna zwykła w stosunku do tych przedsiębiorstw, które produkują margaryny oznaczając je na opakowaniu odmienną grafiką i kolorystyką niż w przedmiotowym znaku. Urząd Patentowy działający w trybie postępowania spornego decyzją z dnia [...] stycznia 2000r. oddalił wniosek. Stwierdził, w pisemnych motywach rozstrzygnięcia, że zarzuty wnioskodawcy naruszenia art. 7 ust.2 nie znajdują potwierdzenia, bowiem wyłączenie od rejestracji oznaczeń ogólnoinformacyjnych nie ma charakteru zasady bezwzględnie obowiązującej. Oznaczenia te mogą być rejestrowane jako składniki znaków kombinowanych, jak na przykład słowno-graficznego. Zdaniem Urzędu Patentowego przesłanką zdolności rejestracyjnej takiego znaku towarowego jest charakteryzowanie się znaku jako całości zdolnością odróżniania towarów lub usług określonego przedsiębiorstwa od towarów lub usług tego samego rodzaju innych przedsiębiorstw. Znamiona odróżniające w znaku słowno-graficznym MARGARYNA Mleczna zawierają się nie w samej warstwie słownej, lecz w przyjętym kroju liter, układzie napisu oraz kolorystyce całego znaku. Elementy te stanowią kompozycję, posiadającą dostateczne znamiona odróżniające, pozwalające w tym przypadku na podstawie wymienionych elementów graficznych pochodzenia - producenta tej zwykłej margaryny. Samo oznaczenie MARGARYNA Mleczna nie wprowadza nabywcy w błąd ponieważ przeznaczone jest do odróżniania zwykłej margaryny od np. jogurtowej czy śmietankowej. Od decyzji Urzędu Patentowego RP z dnia [...] czerwca 2002r. odwołanie złożyły "B." Spółka z o.o. z/s w B. domagając się jej uchylenia i unieważnienia prawa z rejestracji znaku towarowego. Podnosiły błędną interpretację przepisów prawa, nie rozpatrzenie i nie uwzględnienie wszystkich okoliczności. Oprócz dotychczasowych argumentów wywodził, ze przeciętny odbiorca nie będzie analizował kroju liter czy też użytych kolorów przy kontakcie z określonym towarem, jego będzie interesowała informacja o rodzaju towaru, który zamierza zakupić. W sytuacji wielości towarów tego samego rodzaju na rynku, praktycznie nie będzie miał możliwości stwierdzenia, od którego producenta ten towar pochodzi. Jego prawa zostały ograniczone choćby przez to, że istnieje realna możliwość wysunięcia roszczeń wobec wnioskodawcy i innych producentów. Urząd Patentowy wnosił o oddalenie skargi. W odpowiedzi na skargę Z. S.A. na rozprawie wnosiły o jej oddalenie. Do czasu wejścia w życie ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2001 r. Nr 49, poz. 508 ze zm.) odwołania w tych sprawach były rozpatrywane w Komisji Odwoławczej (art. 50 ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych - Dz. U. Nr 5, poz. 17 ze zm.). Wejście w życie w dniu 22 sierpnia 2001 r. powołanej ustawy - Prawo własności przemysłowej, stosownie do art. 318 ust. 2 tej ustawy spowodowało, że sprawa została przekazana do rozpoznania Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, który - zgodnie z przepisami określającymi jego właściwość oraz stosownie do art. 317 prawa własności przemysłowej -odwołanie to potraktował jako skargę. Zgodnie zaś z art. 97 § 1 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. (Dz. U. z dnia 20 września 2002 r. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) - sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Prawo własności przemysłowej w art. 315 ust. 3 wyraża zasadę, że zdolność ochronną znaków towarowych zarejestrowanych lub zgłoszonych do rejestracji przed 22 sierpnia 2001 r. ocenia się na podstawie dotychczasowych przepisów. Wobec tego przepisami stanowiącymi podstawę do oceny zdolności ochronnej znaku towarowego " MARGARYNA Mleczna ", zarejestrowanego w dniu [...] stycznia 1999 r., są przepisy ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych (Dz. U. Nr 5, poz. 17 ze zm.). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do zasady wyrażonej w art. 29 i 30 w/w ustawy o znakach towarowych prawo z rejestracji znaku towarowego może być unieważnione w całości lub w części, jeżeli nie były spełnione ustawowe przesłanki wymagane do rejestracji określone w przepisach art.4, 6-9 i 32, przy czym z wnioskiem o unieważnienie tego prawa może wystąpić każdy, kto ma w tym interes prawny. W niniejszej sprawie rolą Sądu jest zatem skontrolowanie, czy decyzja Urzędu Patentowego odpowiada prawu, czy też narusza art. 29 w związku z art.7 ust.2, art.8 ust.l i 2 ustawy o znakach towarowych, co zarzuca jej skarżący. Art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych (Dz. U. Nr 5, poz.17 ze zm.) wyraża zasadę, że nie ma dostatecznych znamion odróżniających znak, który stanowi tylko nazwę rodzajową towaru lub informuje jedynie o właściwości, jakości, liczbie, ilości, masie, cenie, przeznaczeniu, sposobie, czasie lub miejscu wytwarzania, składzie, funkcji lub przydatności towaru, bądź inne podobne oznaczenie nie dające wystarczających podstaw odróżniających pochodzenie towaru. Stosując wykładnię językową tego przepisu nasuwa się wniosek, że zdolność rejestracyjną będzie miał ten znak towarowy, który oprócz nazwy rodzajowej towaru będzie posiadał inne elementy pozwalające na odróżnienie towaru od tego samego towaru innych producentów. Oddalając wniosek o unieważnienie prawa z rejestracji słowno-graficznego znaku towarowego MARGARYNA Mleczna na podstawie art. 7 cytowanej ustawy, Urząd uznał zatem, że znak ten posiada dostateczne znamiona odróżniające w zwykłych warunkach obrotu gospodarczego, funkcjonuje bowiem jako znak słowno-graficzny, gdzie oznaczenie MARGARYNA Mleczna wyraża się charakterystycznym dla tego produktu kształcie liter przy zastosowaniu w określony sposób barw czerwonej i niebieskiej stanowi już złożoną kompozycję słowno-graficzną. Należy zatem podzielić pogląd Kolegium Orzekającego Urzędu Patentowego RP, że kolorystyka i grafika nadaje całości dostateczne znamiona odróżniające. Zasadzie tej daje wyraz wyżej wymieniony art. 7 w ust. 2, przedstawiając, jakie informacje nie zawierają dostatecznych znamion odróżniających znak , a mianowicie : * stanowiące tylko nazwę rodzaj ową towaru * lub informujące jedynie o właściwości, jakości, liczbie, ilości, masie, cenie, przeznaczeniu, sposobie, czasie lub miejscu wytwarzania, składzie, funkcji lub przydatności towaru, bądź inne podobne oznaczenie. Używany przez uprawnionego znak słowno-graficzny w postaci Margaryna Mleczna wyraża całość, która przesądza o jego istocie, czego nie można pominąć przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy. Dlatego Urząd Patentowy RP stanął na stanowisku, że jeden człon tego znaku, a mianowicie słowo "Mleczna", nie może być traktowany jako element główny i zarazem rozstrzygający o istocie tego znaku. Ocena dostatecznych znamion odróżniających musi być ponadto dokonywana zawsze przy uwzględnieniu towarów i usług, do których oznaczania przeznaczony jest dany znak, a został on zarejestrowany dla towaru jakim jest margaryna na rzecz przedsiębiorstwa, którego zakres działalności -jak wynika z podania o zarejestrowanie znaku towarowego - to m.in. wytwarzanie i sprzedaż wyrobów tłuszczowych. Znak nałożony na towar stanowi znak towarowy, indywidualizując bezpośrednio towar, a jedynie pośrednio przedsiębiorstwo, Samo oznaczenie, np. słowo czy rysunek, nie jest jeszcze znakiem towarowym w rozumieniu ustawy o znakach towarowych i nie jest chronione przepisami tej ustawy. Staje się nim dopiero w momencie nałożenia oznaczenia na towar.[...] (Błeszyńska-Wysocka Joanna Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego 1991/10/177 artykuł Numer publikacji: 21840 Przesłanki ochrony znaków towarowych) Zatem graficzna forma: krój liter, układ napisu i kolorystyka warstwy słownej wyrażenia MARGARYNA Mleczna nałożona na ten towar stanowi dopiero o kompozycji słowno-graficznej posiadającej znamiona odróżniające towar określonego przedsiębiorstwa stanowiące przesłankę zdolności rejestracyjnej. W ocenie Sądu nie ma racji skarżący twierdząc, że przeciętny odbiorca nie będzie analizował użytych kolorów, czy kroju liter w kontakcie z określonym towarem, a zainteresowany jedynie informacją o rodzaju towaru, który zamierza kupić nie będzie miał możliwości stwierdzenia od którego producenta towar pochodzi. Przeciwnie, przy dużej podaży produktów tego samego rodzaju ( np. margaryn) umieszczonych na półkach obok siebie i pochodzących od różnych producentów przeciętny odbiorca szukał będzie znajomej mu kolorystyki, grafiki, cech kompozycji umieszczonej na produkcie i przez niego wzrokowo zapamiętanych, odróżniających go od innych, który albo zamierza kupić, albo pominąć. Kolor trudno byłoby zaszeregować do oznaczeń wyróżniających wyłącznie dzięki jego własnym walorom identyfikującym towar, ale w połączeniu w oznaczeniem słownym, obligatoryjnie wskazującym na pochodzenie produktu, nabywa on zdolność odróżniania. Przez długotrwałe używanie koloru, połączone przeważnie z intensywną reklamą produktów nim oznaczonych, znak nabywa wtórną zdolność rejestrową. W przypadku produktów o uznanej przez klientów jakości również "kolorowy" znak towarowy staje się synonimem renomy, spełnia bowiem w grze konkurencyjnej o klienta funkcję gwarancyjną i promocyjną, (artykuł :"Prawne granice ochrony koloru jako znaku towarowego", Stefanicki Robert , Monitor Prawniczy 2002/4/166 Numer publikacji : 32538) Pogląd, iż przedmiotem oceny prawnej dokonanej na podstawie art. 7 ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych - Dz. U. Nr 5, poz. 17 ze zm. w związku z art. 315 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej - Dz. U. z 2001 r. Nr 49, poz. 508 ze zm.) jest określony znak słowno-graficzny jako integralna całość, a nie wyłącznie jedno ze słów, które stanowi tylko jeden z jego elementów zaprezentował Sąd Najwyższy w wyroku w sprawie sygn. III RN 136/98 z 1999.03.11 (OSNP 2000/1/2). Znamiona odróżniające znaku zawierają się zatem nie w samej warstwie słownej lecz w przyjętym kroju liter, układzie napisu oraz kolorystyce znaku. Taki pogląd Urzędu Patentowego znalazł potwierdzenie w stanowisku Sądu Najwyższego zawartym w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 marca 1999r. IIIRN 136/98 (OSNAP i US 2000,Nr 1, poz.2), zgodnie z którym przedmiotem oceny prawnej dokonanej na podstawie art.7 ustawy z dnia 31.1.1985r. o znakach towarowych musi być określony znak słowno-graficzny jako integralna całość. Powołany przepis art. 8 pkt 1 i 2 w/w ustawy stanowi, iż niedopuszczalna jest rejestracja znaku, który jest sprzeczny z prawem lub zasadami współżycia społecznego, a także który narusza prawa osobiste lub majątkowe osób trzecich. W ocenie Sądu zarzut naruszenia tej normy jest o tyle nietrafny, iż rejestracja spornego znaku słowno-graficznego MARGARYNA Mleczna nie uniemożliwia innym uczestnikom obrotu gospodarczego używania objętego tym znakiem oznaczenia informacyjnego. Stosownie bowiem do aktualnie obowiązującego art. 156 ust.l pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. 2001 r., Nr 49, poz.508 ze zm.) prawo ochronne na znak towarowy nie daje upoważnionemu prawa zakazywania przez inne osoby w obrocie oznaczeń wskazujących w szczególności na cechy i charakterystykę towarów, ich rodzaj, ilość, przeznaczenie, pochodzenie, datę wytworzenia lub okres przydatności". Odnośnie podnoszonego w skardze zarzutu naruszenia przez organ prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisów art. 9 ust.l pkt 1 i art. 30 ustawy o znakach towarowych należy stwierdzić, iż naruszenie tych przepisów nie było powołane przez B. Sp. z o.o. we wniosku o unieważnienie znaku towarowego, a co za tym idzie, nie było przedmiotem badania w postępowaniu spornym przed Urzędem Patentowym. W tym stanie rzeczy kwestia ta pozostaje poza zakresem rozważań Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego, kontrolującego pod względem zgodności z prawem decyzję organu administracyjnego. Sąd uznał ponadto , wbrew twierdzeniom skarżącego, iż Urząd Patentowy wyczerpująco zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy zgodnie z art. 77 § 1 kpa. Mając powyższe na uwadze, skarga jako niezasadna podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.02.,Nr 153, poz.1270).