II SA 958/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Jagielska /spr./ Sędziowie NSA Andrzej Kuba as. WSA Piotr Borowiecki Protokolant Aleksandra Borowiec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 czerwca 2004r. sprawy ze skargi M.M. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2003r. Nr [...] w przedmiocie odmowy ustanowienie tłumaczem przysięgłym uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Prezesa Sądu Okręgowego we W. z dnia [...] grudnia 2002r. M.M., wnioskiem z dnia [...] września 200Ir. wystąpiła do prezesa Sadu Okręgowego we W. o ustanowienie jej tłumaczem przysięgłym z języków niemieckiego i niderlandzkiego z siedzibą we W.. W tym celu złożyła dyplom ukończenia wyższych studiów magisterskich w zakresie filologii germańskiej ze specjalnością niderlandystyczną z wynikiem bardzo dobrym oraz dyplom uzyskania, na Uniwersytecie [...] Wydziale Filologicznym, stopnia naukowego doktora nauk humanistycznych w zakresie językoznawstwa. Decyzją z dnia [...] grudnia 2002r. Prezes Sądu Okręgowego we W. odmówił ustanowienia M.M. tłumaczem przysięgłym języka niemieckiego i niderlandzkiego. W uzasadnieniu podał, iż wnioskodawczyni udokumentowała posiadanie przez nią znajomości języka niemieckiego i niderlandzkiego, nie wykazała jednak, że posiada umiejętność tłumaczenia tekstów prawniczych i dokumentów urzędowych. Organ powołał się na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2002r. którym Minister wyraził zgodę na przeprowadzenie praktycznego sprawdzenia umiejętności tłumaczenia pani M.M.. Wobec niestawienia się wnioskodawczyni na wyznaczony termin sprawdzianu i braku usprawiedliwienia nieobecności Prezes Sądu Okręgowego we W. podjął decyzję o odmowie ustanowienia tłumaczem przysięgłym. W złożonym do Ministra Sprawiedliwości odwołaniu, M.M. zakwestionowała wydane rozstrzygnięcie stwierdzając, że wnosiła o ustanowienie jej tłumaczem przysięgłym bez egzaminu sprawdzającego, a nałożenie na nią tego obowiązku jest naruszeniem zasady równości obywateli wobec prawa, ponieważ wcześniej te uprawnienia były nadawane bez konieczności poddawania się wnioskodawców dodatkowym egzaminom. Minister Sprawiedliwości decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2003r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję stwierdzając, iż odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. W jego ocenie, odwołująca się "nie legitymuje się szczególnymi czy ponadprzeciętnymi osiągnięciami zawodowymi w zakresie tłumaczeń", a jak wynika z wyroku NSA z dnia 4 grudnia 1995r. - II SA 1356/94 akt ustanowienia tłumaczem przysięgłym jest dowodem uznania dla wysokiej wiedzy i dorobku zawodowego kandydata, jego ponadprzeciętnej umiejętności tłumaczenia i znajomości danego języka. Minister powołał też orzeczenie NSA z dnia 11 stycznia 1993r. - II SA 390/92 , w którym Sąd przyjął, że tłumacze przysięgli są osobami zaufania publicznego ponoszącymi stosowna odpowiedzialność za sposób wykonywania urzędowych tłumaczeń. Tak więc prezes sądu powinien wybierać spośród kandydatów do pełnienia tej funkcji - w ramach uznania administracyjnego- tych, którzy wykazali się najlepszymi kwalifikacjami. Sam fakt potwierdzenia odpowiednim świadectwem znajomości języka, bez posługiwania się tym językiem w dłuższym okresie, nie prowadzi do spełnienia warunku umiejętności tłumaczenia. Zainteresowana nie zgłosiła się na sprawdzian umiejętności tłumaczenia tekstów prawniczych i dokumentów urzędowych, tak więc Prezes Sadu Okręgowego, zdaniem Ministra, zasadnie odmówił ustanowienia skarżącej tłumaczem przysięgłym. Skargę na to rozstrzygnięcie złożyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego M.M. domagając się uchylenia decyzji. Decyzji zarzuciła, że narusza ona konstytucyjną zasadę równości obywateli wobec prawa, gdyż z przeprowadzonego przez nią wywiadu wynika, że w jednych sądach okręgowych ustanawia się tłumaczy przysięgłych bez przeprowadzania egzaminów, a w innych tylko po pozytywnym zdaniu takiego sprawdzianu i poniesieniu jego niemałych kosztów. Podniosła dodatkowo argument, iż przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 8 czerwca 1987r. w sprawie biegłych sądowych i tłumaczy przysięgłych ( Dz. U. Nr 18, poz. 112 ze zmianami ) nie nakładają na Prezesa Sądu Okręgowego obowiązku poddawania kandydata egzaminowi sprawdzającemu i decyzja w tej mierze narusza § 17 i § 18 ust. 1 cyt. rozporządzenia Wyraziła przekonanie, że jako nauczyciel akademicki Wydziału Filologii Niderlandzkiej Uniwersytetu [...] zajmujący się rozumieniem i tłumaczeniem tekstów fachowych, w tym tekstów z dziedziny prawa i administracji oraz prowadzący zajęcia z językoznawstwa konfrontatywnego w zakresie języków polskiego, niemieckiego i niderlandzkiego, jest z pewnością osobą kompetentną i profesjonalną. Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę nie zgodził się z jej zarzutami i wniósł o oddalenie skargi. Przywołał przepis § 18 ust. 2 rozporządzenia z dnia 8 czerwca 1987r. w sprawie biegłych sądowych tłumaczy przysięgłych, który dozwala wykazanie znajomości języka obcego oraz umiejętności tłumaczenia w inny sposób, niż wymieniony w ust. 1. W jego ocenie brak jest przeszkód, aby umiejętność taka została stwierdzona również egzaminem sprawdzającym. Dodatkowo podniósł, że decyzja o ustanowieniu tłumaczem przysięgłym jest decyzja uznaniową i właściwy organ - prezes sądu okręgowego danego okręgu - uprawniony jest, w ramach tego uznania, do oceny czy ustanowienie ubiegającej się osoby jest uzasadnione i celowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, idzie tu o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych. Badając zaskarżoną decyzję w tym zakresie, skarga zasługuje na uwzględnienie. Warunki ustanowienia tłumaczem przysięgłym kształtuje § 17 i § 18 ust. 2 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 8 czerwca 1987r. w sprawie biegłych sądowych i tłumaczy przysięgłych ( Dz. U. Nr 18, poz. 112 ze zmianami ). Zgodnie z tymi przepisami tłumaczem przysięgłym może być ustanowiona osoba spełniająca warunki określone w § 17 pkt 1 - 6, która między innymi wykaże odpowiednią znajomość języka polskiego i języka obcego, dla którego ma być ustanowiona tłumaczem oraz umiejętność tłumaczenia. Sposób wykazania znajomości języka obcego oraz umiejętności tłumaczenia określił § 18 ust. 1 i 2. Zgodnie z tym przepisem wykazać znajomość języka i umiejętność tłumaczenia można poprzez wylegitymowanie się dyplomem ukończenia i uzyskania tytułu zawodowego magistra odpowiednich dla danego języka wyższych studiów filologicznych czy studiów w zakresie lingwistyki stosowanej. Znajomość języka i umiejętność tłumaczenia może być również, za zgodą Ministra Sprawiedliwości, wykazana innym, niż opisanym wyżej dyplomem czy świadectwem lub może być stwierdzona w inny sposób. Tym innym sposobem może być niewątpliwie egzamin sprawdzający umiejętności kandydata. Wadliwym jest jednak rozumowanie, że egzamin taki może być urządzany dla kandydatów spełniających warunek określony w § 18 ust. 1 rozporządzenia. Zaakceptowanie takiej praktyki prowadziłoby do kumulowania warunków dwóch różnych możliwości wykazania się znajomością języka oraz umiejętnością tłumaczenia i pozwalałoby na weryfikację dyplomów ukończenia i uzyskania tytułu zawodowego magistra studiów filologicznych, które weryfikacji, zgodnie z treścią § 18 ust. 1 rozporządzenia nie podlegają i są uznawane za wystarczający dowód spełnienia warunku określonego w § 17 pkt 3 tego rozporządzenia. Skarżąca wykazała się znajomością języka niemieckiego i niderlandzkiego oraz umiejętnością tłumaczenia w sposób wymagany § 18 ust. 1 przywołanego aktu prawnego. Taki sposób wykazania znajomości języka oraz umiejętności tłumaczenia, bez dodatkowych warunków, przewidział cytowanymi przepisami Minister Sprawiedliwości. Sąd nie przesądza, czy w istocie, posiadanie dyplomu ukończenia i uzyskania tytułu magistra w zakresie studiów filologicznych daje "ponadprzeciętną umiejętność tłumaczenia i znajomości określonego języka" i czy jest wystarczające w każdym przypadku dla realizowania tłumaczeń fachowych, jednak organy administracji publicznej nie mogą wychodzić poza obowiązujące przepisy i nakładać na obywateli spełniających warunki podstawowe, obowiązków dodatkowych przewidzianych dla innych osób, które takich warunków nie spełniają. Organy administracji publicznej obowiązane są stosować prawo i decyzje podejmować tylko w oparciu o obowiązujące przepisy. Takiego działania wymaga Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej formułując w art. 7 zasadę praworządności - "Organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa" oraz Kodeks Postępowania Administracyjnego powtarzającym tę zasadę w art. 6 - "Organy administracji państwowej działają na podstawie przepisów prawa". Również nie da się obronić stanowisko, zaprezentowane w odpowiedzi na skargę, w myśl którego uznaniowy charakter decyzji o ustanowieniu tłumaczem przysięgłym, daje organowi administracyjnemu większą, niż to dozwala art. 7 Kpa. w powiązaniu z przepisami prawa materialnego, swobodę w danej sprawie. Uznanie administracyjne stanowi uprawnienie administracji do kształtowania w danej sprawie, w danym stanie faktycznym skutków prawnych w ramach pewnej tylko swobody, którą wyznaczają przepisy prawa materialnego i obowiązujące reguły proceduralne. Inaczej mówiąc, uznanie administracyjne polega na tym, że na podstawie przepisów prawa w danym stanie faktycznym organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia. Stąd uznanie wyraża się tym, że organ może ale nie musi i formułowane jest ono przy pomocy schematu fakultatywnego działania jak np. w cyt. § 17 rozporządzenia "Tłumaczem języka obcego może być ustanowiona osoba, która...". Uznanie nie upoważnia jednakże do działania dowolnego, a organ administracyjny działający w ramach uznania ma obowiązek zgromadzenia i wszechstronnego zbadania materiału dowodowego w celu ustalenia stanu faktycznego, a następnie wydania decyzji przekonującej tak pod względem prawnym jak też faktycznym. Jak stwierdził w wyroku z dnia 16 listopada 1999r. Naczelny Sąd Administracyjny ( III SA7900/98 ) obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego w przypadku uznania są większe, niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji organ powinien najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem strony z art. 7 Kpa. W przedmiotowej sprawie, w sytuacji spełnienia przez skarżącą wszystkich warunków określonych § 17 w związku z § 18 ust. 1 cyt. rozporządzenia organ działając w ramach uznania administracyjnego i odmawiając ustanowienia skarżącej tłumaczem przysięgłym, winien był w uzasadnieniu decyzji wykazać dlaczego i na jakiej podstawie faktycznej dał pierwszeństwo interesowi publicznemu i dlaczego interes ten pozostawał w sprzeczności ze słusznym interesem strony. Tak się jednak nie stało, a organ wydając zaskarżoną decyzję nie powoływał się na możliwość swobodnego działania w ramach uznania administracyjnego i konsekwentnie nie uzasadniał w takim kierunku swego rozstrzygnięcia. Powoływanie się w odpowiedzi na skargę na możliwość swobodnego działania i na tej podstawie dokonanej odmowy ustanowienia tłumaczem przysięgłym należy uznać za spóźnione. Mając powyższe na względzie, Sąd uznając iż organ administracji naruszył § 17 pkl 3 oraz § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 8 czerwca 1987 r w sprawie biegłych sądowych i tłumaczy przysięgłych, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą.