II SA/Wa 1008/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło, Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska (spr.), Janusz Walawski, Protokolant A. D., po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2007 r. sprawy ze skargi E. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości 3) zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej kwotę [...] ( [...] ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania II SA/Wa 1008//07 U Z A S A D N I E N I E Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2007 r., wydaną na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) odmówił przyznania E. T. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji podano, iż do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki o jakich mowa w art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych powinny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie stwierdził możliwości pozytywnego załatwienia sprawy. Podał, że z dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy staż pracy wynoszący łącznie z okresem składkowym i nieskładkowym, ograniczonym do wysokości jednej trzeciej udowodnionych okresów składkowych wynosi w przypadku E. T. 15 lat, 3 miesiące i 27 dni. Organ wskazał, że całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została orzeczona wobec E. T. po upływie 6 lat i 7 miesięcy od ustania pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy. Nie została tym samym, zdaniem organu, spełniona przesłanka wykazania szczególnych okoliczności uniemożliwiających kontynuowanie zatrudnienia i nabycia uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, ponieważ w okresie przerwy w zatrudnieniu nie była orzeczona wobec wnioskodawczyni całkowita niezdolność do pracy. Od tej decyzji skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazała, że w [...] r. została zakwalifikowana do III grupy inwalidzkiej z uwagi na zły stan zdrowia, w tym nasilającą się astmę oskrzelową oraz zaburzenia psychiczne. Podniosła również, że w [...] r. jej syn T., wówczas mający 15 lat dostał wylewu krwi do mózgu, następstwem czego stał się osobą niepełnosprawną. We wniosku wskazała również, że w 2000 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w P. uznał ją za osobę zdrową i odmówił dalszego pobierania renty zdrowotnej. Znalezienie zaś pracy było niemożliwe, bowiem żaden z lekarzy nie chciał wystawić jej zaświadczenia wskazującego, że jest osobą zdrową i zdolną do podjęcia zatrudnienia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] marca 2007 r. Uzasadniając decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podobnie jak w swojej wcześniejszej decyzji wskazał na brak szczególnych okoliczności na skutek, których E. T. nie nabyła uprawnień do świadczenia na zasadach ogólnych. Organ wskazał również, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty ocenie podlega również sytuacja materialna, z tym, że nie stanowi ona jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w trybie wyjątku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, uzupełnionej następnie pismem z dnia [...] lipca 2007 r. E. T. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Podobnie jak w we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżącą podniosła, iż w zaskarżonej decyzji nie uwzględniono jej złego stanu zdrowia, który uniemożliwiał jej podjęcie zatrudnienia. Zarzuciła organowi również naruszenie przepisów prawa procesowego w tym art. 77, 80, 81 i 107 § 3 kpa poprzez niedokładne ustalenie, wyjaśnienie, rozpatrzenie i błędną ocenę stanu faktycznego sprawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i ponowił argumenty zawarte w decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka, co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Podstawą materialnoprawną tej decyzji stanowi przepis art. 83 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162 poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Ustawa ta nie gwarantuje zatem ich wypłaty, pozostawiając przyznanie tych uprawnień uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza jednak pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym zakresie. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych związany jest rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z art. 124 ustawy emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który mówi, iż w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), chyba, że niniejsza ustawa stanowi inaczej. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych winien, więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. Na wstępie należy stwierdzić, że ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie uzależnia przyznania świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego, aczkolwiek ma ono znaczenie przy podejmowaniu decyzji. Nie może jednak stanowić jedynego warunku, od którego organ uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Również przerwy w ubezpieczeniu mogą stanowić podstawę do odmowy tego świadczenia, ale po uprzednim przesądzeniu, że zostały one spowodowane z winy ubiegającego się. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca, będąca w wieku [...] lat legitymuje się okresem składkowym i nieskładkowym wynoszącym 15 lat, 3 miesiące i 27 dni. Wskazać jednakże należy, że pracę zawodową rozpoczęła wcześnie w wieku osiemnastu lat. Z analizy przebiegu jej zatrudnienia wynika, że już w [...] r. chorowała skoro przez okres prawie 10 lat przebywała na rencie z tytułu niezdolności do pracy. Istotne dla sprawy jest również to, że lekarz orzecznik uznając w [...] r. skarżącą za osobę całkowicie niezdolną do pracy orzekł równocześnie, że skarżąca jest osobą częściowo niezdolną do pracy od [...] r. Fakty te świadczą o tym, że skarżąca praktycznie od [...] r. do momentu orzeczenia wobec niej całkowitej niezdolności do pracy w 2006 r. była osobą chorą. W ramach chorób na które skarżąca leczyła się była astma oskrzelowa, jak i zaburzenia nerwicowe, które niewątpliwie mogły w szczególny sposób utrudniać jej znalezienie zatrudnienia. Okoliczności związane z długotrwałą chorobą świadczą niewątpliwie, że skarżąca nie z własnej winy nie mogła podjąć zatrudnienia, a tym samym, że istniały uzasadnione okoliczności, które uniemożliwiły jej wypracowanie wymaganego okresu zatrudnienia. W tym stanie rzeczy, zdaniem Sądu, organ powinien ponownie dokonać oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, jak również, o ile uzna to za konieczne uzupełnić go i rozstrzygnąć, czy w niniejszej sprawie nie została jednak spełniona przesłanka szczególnych okoliczności uzasadniająca przyznanie wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku. Reasumując wskazać należy, że Prezes ZUS dopuścił się naruszenia prawa, polegającego na niedokładnym wyjaśnieniu, rozpatrzeniu i ocenie stanu faktycznego będącego podstawą decyzji, które to uchybienia miały – w ocenie Sądu – istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji powyższych stwierdzeń koniecznym jest ponowne przeprowadzenie postępowania dowodowego i ponowna ocena całości materiału dowodowego. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. W oparciu o artykuł 152 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.