II SA/Wa 101/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski (spr.), Sędziowie WSA Adam Lipiński, Janusz Walawski, Protokolant Bartosz Piwoński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi T. A. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2006 r., 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3. przyznaje adwokatowi W. S. ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych stanowiącą 22% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. znak sprawy: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2006 r. znak sprawy: [...] o odmowie przyznania T. A. świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. W toku postępowania ustalono, że T. A. na przestrzeni [...] lat życia posiada okres ubezpieczenia wynoszący 7 lat, 11 miesięcy i 14 dni. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2006 r. wnioskodawca został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy od dnia [...] stycznia 2006 r. do dnia [...] lipca 2007 r. W ostatnim dziesięcioleciu przypadającym przed datą niezdolności do pracy, tj. w dniu [...] stycznia 2006 r. zamiast wymaganych przepisami 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych udowodnił zaledwie 3 lata, 4 miesiące i 29 dni. Ponadto wskazano, że w okresie od [...] lutego 1998 r. do [..] sierpnia 2004 r. wystąpiła u skarżącego nieuzasadniona przerwa w wykonywaniu zatrudnienia. Ponieważ nie była wówczas orzeczona wobec T. A. całkowita niezdolność do pracy z uwagi na chorobę, a więc to nie stan zdrowia był powodem niewykonywania zatrudnienia. W przedmiotowej sprawie brak jest, zdaniem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych szczególnych okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie świadczenia w drodze wyjątku w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach. Przerwy w ubezpieczeniu, bez wskazania wiarygodnych przyczyn bezczynności zawodowej, nie zostały usprawiedliwione szczególnymi okolicznościami. Dodatkowo organ uznał, że kwestia trudnych warunków materialnych nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania prawa do tego rodzaju świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie T. A. zakwestionował zaskarżoną decyzję uznając ją za krzywdzącą i wniósł o przyznanie renty w drodze wyjątku. W uzasadnieniu skargi wskazał, iż jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. Od dnia [...] stycznia 2006 r. do dnia [...] grudnia 2006 r. przebywał w szpitalu. W wyniku dotkliwego pobicia doznał bardzo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu zagrażającego życiu. Na skutek tego zdarzenia doszło do uszkodzenia [...], co w konsekwencji wywołało [...]. W okresie pobytu w Szpitalu w O. na Oddziale [...] został zoperowany siedmiokrotnie, zaś kolejne dwie operacje przeprowadzono w Centralnym Szpitalu [...] w W., w trakcie których usunięto [...] oraz zszyto [...]. Skarżący podkreślił, że do dnia [...] stycznia 2006 r., a więc do momentu stwierdzenia orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS całkowitej niezdolności do pracy, był osobą w pełni zdrową i zdolną do pracy. Świadczy o tym fakt zatrudnienia go na czas nieokreślony. W ocenie wnioskodawcy gdyby nie choroba, która nastąpiła w wyniku pobicia i uczyniła z niego kalekę, nadal pracowałby odprowadzając należne składki na ubezpieczenie społeczne. Obecnie nie może podjąć żadnej pracy ani prowadzić działalności gospodarczej objętej ubezpieczeniem ze względu na bardzo zły stan zdrowia. Musi zakupywać kosztowne lekarstwa, środki higieniczne oraz stosować specjalistyczną dietę. Dodatkowo podniósł, że również jego czteroletnia córka wymaga leczenia ze względu na [...]. Wymaga ona diety [...], a środki ponoszone na to leczenie także są bardzo wysokie. Dochód żony, która otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 700 zł miesięcznie, nie jest wystarczający, aby sprostać wszystkim tym kosztom. Wskazał także, że pobiera zasiłek pielęgnacyjny i rodzinny. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazał, iż sama trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającą przesłanką do przyznania świadczenia, nie jest to bowiem świadczenie socjalne, przyznawane tylko stosownie do materialnych potrzeb wnioskodawcy. Rodzinę skarżącego utrzymuje jego żona, która czyniła to również w okresie, gdy skarżący pozostawał bez pracy po wyczerpaniu w 1998 r. prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Okoliczność, że obecnie T. A. – w wyniku wypadku – stał się niezdolny do pracy, nie stanowi okoliczności usprawiedliwiającej pozostawanie skarżącego bez ubezpieczenia w latach 1998-2004, nawet jeśli rejestrował się on w charakterze bezrobotnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 tej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami. Rozpoznając skargę w świetle powołanych powyżej przepisów należy stwierdzić, że zasługuje ona na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Ponadto z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o rentach i emeryturach wynika, iż przede wszystkim konieczne jest wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do świadczenia na ogólnych zasadach, na skutek szczególnych okoliczności. Na tle całej ustawy określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie. Wyjątkowość przedmiotowych świadczeń polega również na tym, że nie mają one charakteru roszczeniowego, są finansowane z budżetu państwa, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Uznaniowość nie oznacza jednak pozostawiania organowi całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym względzie, bowiem jej granice wyznaczają z jednej strony przesłanki zawarte w wyżej wymienionym przepisie art. 83 ust. 1, z drugiej zaś przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, stosownie do treści art. 124 powołanej ustawy. Stanowi to konsekwencję uznania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie jego działań, polegających m.in. na ustaleniu uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, za organ administracji państwowej (art. 66 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej, określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Oznacza to, że musi on przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Winien taż w sposób należyty i wyczerpujący informować strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, mogących mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie wyczerpująco zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymogów określonych w art. 107 § 3 kpa. W przedmiotowej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie przestrzegał tych reguł procesowych, a ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ nie rozważył przede wszystkim okoliczności mającej podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia o prawie do świadczenia w drodze wyjątku, a mianowicie nie odniósł się do zarzutu skarżącego, iż gdyby jego choroba, która nastąpiła na skutek pobicia, nie powstała to nadal byłby osobą zdolną do pracy, opłacającą należne składki na ubezpieczenie społeczne. Nie budzi wątpliwości fakt, iż w wyniku pobicia wnioskodawca doznał uszkodzenia [...]. Także bezsporne jest, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS został on uznany za całkowicie niezdolnego do pracy od dnia [...] stycznia 2006 r., od którego to orzeczenia nie złożył sprzeciwu. Sąd nie neguje, iż zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach, orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub, co do którego nie wniesiono zarzutu wadliwości, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji. W niniejszej sprawie istotne jednak było ustalenie czy przerwanie pracy przez skarżącego jest usprawiedliwione. Jak wynika ze świadectwa pracy, dołączonego do akt administracyjnych, T. A. był zatrudniony na czas nieokreślony, a rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło ze względu na utratę zdolności do jej wykonywania. Istnieje zatem domniemanie, iż gdyby nie zaistniało powyższe zdarzenie to skarżący nie straciłby zdolności do pracy, a zatem kontynuowałby zatrudnienie, co pozwoliłoby mu pozyskać środki finansowe na utrzymanie siebie i rodziny. Zdaniem Sądu, organ nie rozważył dostatecznie okoliczności powstania niezdolności do pracy w okresie ubezpieczenia. W tej sytuacji należy wskazać, że sprawa nie została wszechstronnie wyjaśniona w aspekcie zaistnienia szczególnej okoliczności, w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach, tj. wystąpienia zdarzenia lub stanu wyłączającego aktywność zawodową skarżącego z powodu niemożności przezwyciężenia jej skutków na skutek doznanego wypadku, nawet przy dołożeniu przez osobę zainteresowaną największego wysiłku. Reasumując, w świetle powyższych rozważań należy stwierdzić, że ustalenia faktyczne dokonane przez organ nie zostały w pełni oraz wyczerpująco rozważone i w konsekwencji doprowadziły do wydania decyzji o nieprzekonywującej treści, czym dopuszczono się naruszenia reguł procesowych zawartych w art. 7, 77 § 1 oraz 107 § 3 kpa. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji Sąd orzekł w oparciu o przepis art. 152 tej ustawy. Na podstawie art. 250 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), Sąd przyznał pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenie w wysokości 240 zł powiększone o należny podatek od towarów i usług w wysokości 52, 80 zł tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.