II SA/Wa 1014/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński, Sędziowie WSA Sławomir Antoniuk, Eugeniusz Wasilewski (spr.), Protokolant Aneta Duszyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2008 r. sprawy ze skargi W. S. przedstawiciela ustawowego małoletniej M. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku W. S. z dnia [...] grudnia 2007 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniej córki wnioskodawczyni - M. R. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ zaznaczył, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia. Wyjaśnił również, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. W związku z tym, w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie do świadczenia w drodze wyjątku przez wnioskodawcę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż z dokumentacji rentowej wynika, że zmarły ojciec małoletniej M. R. - D. R. na przestrzeni 50 lat życia udokumentował 15 lat, 7 miesięcy i 29 dni łącznie okresu składkowego i nieskładkowego. Organ podał również, iż w latach 1975 - 1978 wystąpiła przerwa w wykonywaniu przez niego zatrudnienia, zaś po wykorzystaniu pobierania zasiłku dla osoby bezrobotnej we wrześniu 1995 r., do dnia zgonu w kwietniu 2006 r. nie został udowodniony żaden okres pracy, potwierdzony opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Organ podkreślił, iż w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności, uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w dalszym wykonywaniu zatrudnienia i nabyciu przez zmarłego D. R. uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, ponieważ w wymienionych przerwach w wykonywaniu pracy nie została wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy i nie istniały przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia. Dodał, iż wprawdzie przy rozpatrywaniu uprawnień do renty ocenie podlegała sytuacja materialna wnioskodawczyni, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W dniu [...] lutego 2008 r. W. S. skierowała do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, uważając wydaną decyzję za bardzo niesprawiedliwą. Podała, iż przerwy w wykonywaniu zatrudnienia przez zmarłego ojca jej córki spowodowane były trudną sytuacja na rynku pracy. Wskazała ponadto, iż D. R. pracował sezonowo w N., przez cały okres był zarejestrowany bez prawa do zasiłku oraz podnosił swoje kwalifikacje, jednak nie zaproponowano mu żadnej pracy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie, podtrzymując zawartą tam argumentację. Organ podał dodatkowo, iż z pisma Oddziału ZUS w O. z dnia [...] kwietnia 2008 r. oraz z formularza [...] instytucji ubezpieczeniowej E 205 D z dnia [...] maja 2007 r. wynika, że nie można potwierdzić [...] okresów ubezpieczenia zmarłego ojca dziecka, na które powołuje się strona. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W. S. wyraziła niezadowolenie z powyższej decyzji. Zarzuciła organowi, iż wydając decyzję nie uwzględnił okresów wykonywania przez zmarłego D. R. pracy sezonowej w N. oraz faktu, iż w Polsce nie mógł znaleźć zatrudnienia z powodu trudnej sytuacji na rynku pracy. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w wydanych w sprawie decyzjach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana w aspekcie tych podstaw nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wprowadza on szczególną regulację prawną, pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania renty w trybie ustawowym (zwykłym). Z treści tego przepisu wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, przesłanka bycia ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny. Po drugie, niespełnianie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po trzecie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po czwarte, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. W rozpoznawanej sprawie ww. przepis art. 83 ust. 1 ustawy nie mógł być zastosowany, bowiem nie wystąpiła jedna z obligatoryjnych przesłanek koniecznych do przyznania świadczenia, tj. przesłanka szczególnych okoliczności usprawiedliwiających brak aktywności zawodowej ojca dziecka. Niewątpliwie M. R., córka zmarłego D. R., nie może podjąć zatrudnienia ze względu na wiek, jest osobą pozostałą po ubezpieczonym, a ponadto znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, jednak świadczenie przewidziane w powyższym przepisie, co należy podkreślić, nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym według potrzeb determinowanych warunkami życia osób ubiegających się o nie. Z przepisu tego wynika natomiast przede wszystkim konieczność wykazania, iż ubezpieczony, którego praca stanowiła źródło utrzymania oraz źródło uprawnień związanych z ubezpieczeniem dla pozostałej po nim rodziny, nie wypracował prawa do świadczenia ubezpieczeniowego na ogólnych zasadach w następstwie zaistnienia szczególnych okoliczności. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 lutego 2006 r. sygn. akt I OSK 1173/05 (publ. LEX nr 194870) wyraził pogląd, iż przy ustalaniu prawa do świadczenia w drodze wyjątku organ rentowy bierze pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika. Okres ten powinien być adekwatny do jego wieku, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych musi wynikać ze szczególnych okoliczności. Za okoliczność szczególną uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabyciem świadczenia ubezpieczeniowego w zwykłym trybie należy uznać natomiast wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2001 r. sygn. akt II SA 3191/00, publ. LEX nr 537884). W aktach sprawy brak jest dowodów mogących wskazywać, chociażby pośrednio, że D. R. nie podjął zatrudnienia skutkującego dłuższym stażem ubezpieczeniowym z powodów szczególnych i uniemożliwiających zatrudnienie. Zmarły w wieku 50 lat życia ojciec dziecka posiadał udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący łącznie zaledwie 15 lat, 7 miesięcy i 29 dni. W okresach przypadających na aktywność zawodową ubezpieczonego występowały długie przerwy w ubezpieczeniu, tj. w latach 1975-1978 oraz 1995-2006. Należy mieć na uwadze, iż długotrwały okres pozostawania ojca dziecka poza ubezpieczeniem, bez usprawiedliwienia przyczyn takiego stanu, wyłącza przyjęcie zastosowania przesłanki szczególnych okoliczności, od której zależało przyznanie świadczenia dla dziecka w drodze wyjątku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2006 r., sygn. akt I OSK 2/2006, publ. ONSA i WSA 2007/2/44). Przyczyną braku uprawnień do przyznania świadczenia w trybie zwykłym nie był stan zdrowia D. R., ponieważ nie została wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy, jak również inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli wymienionego. W ocenie Sądu niezasadny jest zarzut skarżącej dotyczący nieuwzględnienia przez organ okresów wykonywania przez zmarłego D. R. pracy sezonowej w N. Z akt sprawy wynika bowiem, iż pismem z dnia [...] kwietnia 2008 r. organ zwrócił się do Wydziału Realizacji Umów Międzynarodowych Oddziału ZUS w O. o ustalenie, czy nadesłana przez skarżącą dokumentacja dotycząca zmarłego ojca dziecka może potwierdzić okresy jego zatrudnienia na terenie N. W odpowiedzi na powyższe pismo podano, iż [...] instytucja ubezpieczeniowa w formularzu E 205 D z dnia [...] maja 2007 r. poinformowała, iż D. R. nie posiada [...] okresów ubezpieczenia. Organ wykonał zatem ciążący na nim obowiązek, wynikający z art. 7 i 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, polegający na przestrzeganiu zasady dochodzenia do prawdy materialnej, a więc podejmowaniu wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy oraz do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Należy mieć też na uwadze fakt, iż podejmując pracę za granicą bez odprowadzania składek na ubezpieczenie, D. R. winien był liczyć się z konsekwencjami takiego wyboru. Nie można również podzielić poglądu skarżącej, iż trudna sytuacja na rynku pracy była szczególną okolicznością, która uniemożliwiała zmarłemu ojcu dziecka podjęcie zatrudnienia. Zgodnie bowiem z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, bezrobocie - samo w sobie - nie stanowi szczególnej przesłanki, warunkującej przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Skoro więc w przedmiotowej sprawie przesłanka szczególnych okoliczności usprawiedliwiających brak aktywności zawodowej zmarłego nie zachodzi, to w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy jest to okoliczność eliminująca M. R., reprezentowaną przez skarżącą, z grona osób, którym może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku. Sąd z pełnym zrozumieniem odnosi się do sytuacji skarżącej, trzeba jednak jeszcze raz podkreślić, że przedmiotowe świadczenie nie jest świadczeniem socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb wnioskodawcy, nawet gdy są one uzasadnione. Potrzeby te mogą co najwyżej uzasadniać ubieganie się o świadczenia z tytułu pomocy społecznej. Wobec powyższego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w wyroku.