II SA/Wa 1017/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Sędziowie Asesor WSA Janusz Walawski, Asesor WSA Jacek Fronczyk (spr.), Protokolant Joanna Cygan, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2006 r. sprawy ze skargi A. M. na orzeczenie Komisji do Spraw Służby Zastępczej z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przeznaczenia do odbywania służby zastępczej 1. stwierdza nieważność zaskarżonego orzeczenia oraz orzeczenia organu I instancji; 2. zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu w całości. Orzeczeniem z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] Komisja Wojewódzka do Spraw Służby Zastępczej [...], działając na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. Nr 223, poz. 2217 z późn. zm.), odmówiła A. M. przeznaczenia go do odbywania służby zastępczej, gdyż poborowy, nie wykazał, by wyznawane przez niego przekonania religijne i zasady moralne kolidowały z obowiązkami żołnierza pełniącego służbę wojskową. W odwołaniu od powyższego orzeczenia A. M. podniósł, że Komisja oczekiwała od niego wiadomości książkowych na temat wyznawanych przekonań religijnych i zasad moralnych, a przecież nie o to chodzi. On sam uważa, że wojsko uczy zabijania, czemu jest przeciwny i co jest sprzeczne z prezentowanym przez niego światopoglądem. Nie zamierza unikać powszechnego obowiązku obrony, jednakże nie może być do tego zmuszany. W jego ocenie, powszechny obowiązek obrony może zostać zrealizowany także w inny sposób, np. poprzez odbycie służby zastępczej, o skierowanie do której się ubiega. Komisja do Spraw Służby Zastępczej orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...], wydanym na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy o służbie zastępczej, utrzymała w mocy orzeczenie Komisji Wojewódzkiej do Spraw Służby Zastępczej [...], nie znajdując podstaw do uwzględnienia odwołania . W uzasadnieniu podała, że poborowy nie przedstawił zasad moralnych i przekonań religijnych, o których mówi przepis art. 11 ustawy, i że zasady te są ugruntowane i niezbywalne, a naruszenie ich może rodzić konflikt sumienia wobec pełnienia służby wojskowej. Komisja zaprezentowała stanowisko, że odwoływanie się do przekonań o rozstrzyganiu konfliktów drogą pokojową, tolerancja poglądów i negacja wojny są w istocie odwoływaniem się do powszechnie uznanych i akceptowanych norm społecznych (moralnych), a takie nie mogą instytucjonalnie rodzić konfliktu sumienia wobec służby wojskowej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe orzeczenie A. M. użył tych samych argumentów, jakie zawarł w odwołaniu od orzeczenia pierwszoinstancyjnego. Dodał także, że występowanie z bronią przeciwko drugiej osobie jest dla niego głęboko niemoralne i przestaje być teorią konfliktu sumienia, gdyż w istocie takim konfliktem jest. Wniósł o uchylenie orzeczenia i przeznaczenie go do odbywania służby zastępczej. W odpowiedzi na skargę Komisja do Spraw Służby Zastępczej wniosła o jej oddalenie, podtrzymując w uzasadnieniu swego stanowiska procesowego argumentację faktyczną i prawną, jaką przedstawiła w zaskarżonym orzeczeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego i to z przepisami obowiązującymi w dacie jego wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, jednakże z powodów całkowicie odmiennych, aniżeli podnosi skarżący. Zezwala na to treść art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), a mianowicie sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany granicami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Jednakże sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2). Zgodnie z brzmieniem art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. Nr 223, poz. 2217 z późn. zm.), poborowy, który został, na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2002r. Nr 21, poz. 205, z późn. zm.), przeznaczony do odbycia zasadniczej służby wojskowej albo przeszkolenia wojskowego, może złożyć wniosek o przeznaczenie go do służby zastępczej. W świetle art. 6 ust. 1 ustawy o służbie zastępczej do postępowania w sprawach określonych w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), o ile ustawa nie stanowi inaczej. Powołana ustawa o służbie zastępczej inaczej nie stanowi, toteż procesową regułą jest stosowanie w sprawach z zakresu służby zastępczej przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepis art. 11 ust. 1 ustawy o służbie zastępczej wskazuje, że postępowanie w sprawie przeznaczenia do odbywania służby zastępczej wszczynane jest na wniosek poborowego. W niniejszej sprawie orzeczenia obu Komisji orzekających zostały wydane w wyniku rozpatrzenia wniosku, który jednak nie został podpisany przez wnoszącego. Wymagania formalne, jakie musi spełnić strona, by jej czynność procesowa – podanie (wniosek) – spowodowało skutek prawny, reguluje art. 63 kpa. Kodeks postępowania administracyjnego, w zakresie formy i treści podania, przyjmuje co prawda zasadę ograniczonego formalizmu, jednakże zasada ta nie oznacza całkowitego odstąpienia od wymagań formalnych co do formy. Przestrzeganie tych ograniczonych wymagań formalnych i ustalenie przez organ administracji publicznej, czy czynność procesowa np. wniosek wypełnia je, ma podstawowe znaczenie dla ochrony interesu prawnego strony. Zgodnie z treścią przepisu art. 63 § 3 kpa, "podanie wniesione pisemnie .... powinno być podpisane przez wnoszącego ...". Spełnienie wymagań formalnych wynikających z cytowanego przepisu, tzn. podpisanie pisma przez wnoszącego, gwarantuje, że czynność procesowa została dokonana przez osobę określoną jako wnosząca podanie. Brak podpisu osoby składającej wniosek, jeśli nie zostanie usunięty poprzez wezwanie do usunięcia braków, uniemożliwia wywołanie skutków prawnych wniesionego podania. Innymi słowy, brak podpisu osoby wnoszącej podanie powoduje niemożność jego rozpoznania przez organ administracji. W rozpoznawanej sprawie wniosek o przeznaczenie do odbywania służby zastępczej nie został podpisany przez poborowego A. M. Komisja Wojewódzka do Spraw Służby Zastępczej [...] nie wezwała wnoszącego, pod rygorem z art. 64 § 2 kpa (pozostawienie podania bez rozpoznania) do usunięcia braku i wniosek rozpoznała, mimo, że nie wywołał on skutków prawnych. Okoliczność ta powoduje, że orzeczenie wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Również orzeczenie Komisji do Spraw Służby Zastępczej zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, albowiem utrzymano nim w mocy orzeczenie dotknięte wadą nieważności. W takiej sytuacji zachodziła konieczność stwierdzenia nieważności obu wydanych w sprawie orzeczeń (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 1996r. sygn. akt SA/Lu 691/95, LEX nr 26790). Z uwagi na treść rozstrzygnięcia zbyteczne są rozważania w zakresie zarzutów podniesionych w skardze, gdyż sprawa z wniosku strony o przeznaczenie do odbywania służby zastępczej musi zostać ponownie rozpoznana wedle wskazań poczynionych przez Sąd. Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonego orzeczenia w całości.