II SA/Wa 102/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska, Sędzia WSA Adam Lipiński, Asesor WSA Janusz Walawski (spraw.), Protokolant Karolina Leśkiewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lipca 2005 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku 1. oddala skargę, 2. postanawia przyznać na rzecz ustanowionego w sprawie pełnomocnika z urzędu adwokata M. H. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonywane na zasadzie prawa pomocy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia [...] października 2004 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję poprzedzającą z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...], którą odmówił E. S. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku i w jej uzasadnieniu podał m.in., że wnioskowane świadczenie może zostać przyznane, o ile wnioskodawca spełni łącznie następujące warunki: 1) jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2) nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, 3) nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, 4) nie ma niezbędnych środków utrzymania. W ocenie organu nie została niespełniona przesłanka określona w pkt 2. Z akt sprawy wynika, że zmarły w wieku 48 lat ojciec dzieci posiadał udowodniony łączny okres składkowy i nieskładkowy w wymiarze 20 lat, 8 miesięcy i 20 dni. W ostatnim 10 - leciu przed zgonem był ubezpieczony przez 1 rok, 2 miesiące i 22 dni. Ostatni okres składkowy przypada na dzień 31 maja 1999 r. W okresie od dnia 5 kwietnia 1994 r. do dnia 31 sierpnia 1997 r. wystąpiła przerwa w zatrudnieniu. Orzeczeniem lekarza orzecznika, zmarły został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy od dnia [...] grudnia 2003 r., tzn. po ponad 4 latach po ostatnim okresie ubezpieczenia. Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi złożonej przez E. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniosła o jej zmianę i przyznanie wnioskowanego świadczenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) w art. 1 § 1 i 2 stanowi, że sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Analiza tego przepisu prowadzi do wniosku, że przesłankami warunkującymi przyznanie przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych świadczenia w drodze wyjątku są: 1) niespełnienie warunków dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 2) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wiek, 3) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić należy, iż do przyznania przedmiotowego świadczenia wszystkie przesłanki określone w tym przepisie prawa powinny być spełnione łącznie. Świadczenia, o których mowa w art. 83 ust. 1 powołanej powyżej ustawy, należy uznać za wyjątkowe także z tego powodu, że są finansowane z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 84 ustawy). Nie mają one również charakteru roszczeniowego, bowiem ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza jednak pozostawienia Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pełnej i niepodlegającej kontroli swobody w tym zakresie. Organ podejmując decyzję w ramach uznania administracyjnego jest zobowiązany do przestrzegania przepisów postępowania. Z mocy art. 7 kpa jest zobowiązany do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jest także zobowiązany do wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego, zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 kpa oraz do uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia według wymogów określonych w art. 107 § 3 kpa. W rozpoznawanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie naruszył powyżej określonych reguł procesowych. Jednym z warunków niezbędnych do uzyskania świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest niemożność uzyskania przez ubezpieczonego prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności. Przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia i związanego z nim obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy należało dojść do wniosku, że niespełnienie przez zmarłego ojca dzieci warunków wymaganych w ustawie nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym i ta kwestia została przez organ prawidłowo oceniona i udokumentowana. Mając na względzie powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym orzekł, jak w sentencji wyroku.