II SA/Wa 102/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Paulina Paczkowska po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] na decyzję Szefa Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Stowarzyszenie [...] z siedzibą w [...] (dalej jako "Stowarzyszenie"), po otrzymaniu w przedmiotowej sprawie wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podało, że na dzień wniesienia skargi oraz na dzień wezwania do uiszczenia wpisu nie posiada wystarczających środków finansowych. Stowarzyszenie wskazało, że jest organizacją pozarządową, niedziałającą w celu osiągnięcia zysku, utrzymuje się z wpłat darowizn oraz grantów od prywatnych sponsorów. Aktualnie gromadzone na bieżąco środki finansowe wystarczają wyłącznie na opłacenie pensji i opłat związanych z utrzymaniem siedziby, takich jak czynsz czy telefony. Stowarzyszenie, aby poszerzyć źródła finansowania w 2016 r. wzięło kredyt na rozwój działalności gospodarczej o wysokości 81.000 zł, a w 2017 r. dwa kredyty na prowadzenie działalności statutowej o wysokości 90.000 zł oraz 62.000 zł. Stowarzyszenie podało, że wszystkie kredyty są spłacane i co miesiąc raty wynoszą w sumie 5.500 zł. Aktualnie Stowarzyszenie stara się o otrzymanie kolejnego kredytu na utrzymanie płynności finansowej. Stowarzyszenie wskazało, że jednym z podstawowych działań Stowarzyszenia jest ochrona prawa do informacji na drodze sądowej, a tymczasowa sytuacja finansowa Stowarzyszenia nie pozwala na inicjowanie takich postępowań sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, że środki finansowe zgromadzone na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy wynoszą – na kontach 1095,02 zł i w kasie 230,95 zł. Natomiast stałe wydatki Stowarzyszenia wynoszą około 50.000 zł, a składają się na nie opłaty za internet i telefony 400 zł, druk 150 zł, ochrona 64 zł, czynsz 3.800 zł, księgowość 3.000 zł, wynagrodzenia 37.000 zł, spłata kredytów 5.500 zł. Stowarzyszenie podało ponadto, że nie został jeszcze sporządzony bilans za rok 2017. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje: Przepis art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 – zwanej dalej p.p.s.a.) konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Wyjątkiem od niej jest możliwość przyznania prawa pomocy, które stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a. może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie zaś do treści art. 246 § 2 pkt 2 tej ustawy, osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyty w przepisie zwrot "gdy wykaże" jednoznacznie wskazuje, że to na osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Należy podkreślić, że z brzmienia art. 246 § 2 p.p.s.a. wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez osobę prawną, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 czerwca 2014 r. sygn. akt I FZ 147/14 – wszystkie orzeczenia dostępne pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie podnosi się ponadto, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w art. 246 § 2 p.p.s.a. Rozważając zasadność przyznania stronie skarżącej prawa pomocy należy wziąć pod uwagę, że stowarzyszenia zobowiązane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie, bądź regulaminie. W ramach kosztów prowadzonej działalności, powinny znaleźć się również wydatki dotyczące postępowania sądowego. Tym bardziej, że koszty sądowe, należą do normalnych kosztów prowadzonej przez stronę skarżącą działalności. Wszczynanie postępowań na drodze sądowej – jako element tej działalności – wymaga, na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na koszty sądowe. Z kolei planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w wart. 199 p.p.s.a. i przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym na publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych na Skarb Państwa (por. orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 150/06, z 9 lutego 2006 r. sygn. akt I FZ 9/06, z 14 czerwca 2005 r. sygn. akt II OZX 475/05). Wymaga podkreślenia, że udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r., sygn. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; z 10 stycznia 2013 r., sygn. akt II FZ 1005/12). Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej, powinna wykazać przy tym nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Analiza danych zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPPr wskazuje, że Stowarzyszenie posiada na rachunkach bankowych kwotę 1095,02 zł, a w kasie 230,95 zł. Kwoty te przewyższają koszty, do jakich Stowarzyszenie w niniejszej sprawie aktualnie jest zobowiązane (200 zł tytułem wpisu sądowego od skargi). Jednocześnie wskazać należy, że bez znaczenia w sprawie pozostaje fakt zaciągnięcia kilku kredytów na rozwój działalności gospodarczej. Co do zasady bowiem, zobowiązania cywilnoprawne nie korzystają z pierwszeństwa względem obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Poza tym udzielenie stronie kredytu świadczy o posiadaniu przez nią zdolności kredytowej tj. zdolność do spłaty zaciągniętego kredytu wraz z odsetkami w terminach określonych w umowie. Skoro Stowarzyszenie spłaca bez przeszkód raty w wysokości 5.500 zł miesięcznie, to wygospodarowanie kwoty 200 zł nie powinno stanowić dla niej przeszkody ponad miarę. Trudno natomiast uwzględnić wniosek podmiotu, który z samego tylko przekonania o doniosłości realizowanych celów wywodzi uzasadnienie do zwolnienia z należności o publicznoprawnym charakterze. Zaakcentować należy, że przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Skarb Państwa przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych spowodowałoby, że faktycznie działalność Stowarzyszenia finansowana byłaby ze środków publicznych, a to prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Przyjęta w rozpoznawanej sprawie ocena wniosku Stowarzyszenia o zwolnienie od kosztów sądowych, jako niezasadnego, oparta została jednocześnie na stwierdzeniu, że wymagany w przedmiotowej na tym etapie wpis sądowy, wynosi 200 zł. Oznacza to, że nie zachodzi w tym przypadku rażąca dysproporcja pomiędzy wysokością środków, których wymóg uiszczenia obciąża Stowarzyszenie, a kwotą pieniężną, której nałożony na Stowarzyszenia obowiązek opłacenia musiałby zostać potraktowany jako obciążenie nadmierne, a przez to niemożliwe do wypełnienia przez jednostkę organizacyjną niezajmującą się działalnością nastawioną na zysk. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.