II SA/Wa 102/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia [...] od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lutego 2018 r., sygn. akt II SA/Wa 102/18 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na decyzję Szefa Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej postanawia -utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lutego 2018 r., sygn. akt II SA/Wa 102/18 - Stowarzyszenie [...] (dalej jako "Stowarzyszenie") złożyło w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podało, że na dzień wniesienia skargi oraz na dzień wezwania do uiszczenia wpisu nie posiada wystarczających środków finansowych. Stowarzyszenie wskazało, że jest organizacją pozarządową, niedziałającą w celu osiągnięcia zysku, utrzymuje się z wpłat darowizn oraz grantów od prywatnych sponsorów. Aktualnie gromadzone na bieżąco środki finansowe wystarczają wyłącznie na opłacenie pensji i opłat związanych z utrzymaniem siedziby, takich jak czynsz czy telefony. Stowarzyszenie, aby poszerzyć źródła finansowania w 2016 r. wzięło kredyt na rozwój działalności gospodarczej o wysokości 81.000 zł, a w 2017 r. dwa kredyty na prowadzenie działalności statutowej o wysokości 90.000 zł oraz 62.000 zł. Stowarzyszenie podało, że wszystkie kredyty są spłacane i co miesiąc raty wynoszą w sumie 5.500 zł. Aktualnie Stowarzyszenie stara się o otrzymanie kolejnego kredytu na utrzymanie płynności finansowej. Stowarzyszenie wskazało, że jednym z podstawowych działań Stowarzyszenia jest ochrona prawa do informacji na drodze sądowej, a tymczasowa sytuacja finansowa Stowarzyszenia nie pozwala na inicjowanie takich postępowań sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, że środki finansowe zgromadzone na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy wynoszą – na kontach 1095,02 zł i w kasie 230,95 zł. Z kolei w rubryce 9 formularza PPPr Stowarzyszenie podało, że na rachunkach bankowych posiada łącznie 1 266,30 zł oraz 63,28 GBP. Natomiast stałe wydatki Stowarzyszenia wynoszą około 50.000 zł, a składają się na nie opłaty za internet i telefony 400 zł, druk 150 zł, ochrona 64 zł, czynsz 3.800 zł, księgowość 3.000 zł, wynagrodzenia 37.000 zł, spłata kredytów 5.500 zł. Stowarzyszenie podało ponadto, że nie został jeszcze sporządzony bilans za rok 2017. Postanowieniem z 15 lutego 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Stowarzyszeniu prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu wskazano, że analiza danych zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPPr wskazuje, że Stowarzyszenie posiada na rachunkach bankowych kwotę 1095,02 zł, a w kasie 230,95 zł. Kwoty te przewyższają koszty, do jakich Stowarzyszenie w niniejszej sprawie aktualnie jest zobowiązane (200 zł tytułem wpisu sądowego od skargi). Wskazano także, że bez znaczenia w sprawie pozostaje fakt zaciągnięcia kilku kredytów na rozwój działalności gospodarczej. Co do zasady bowiem, zobowiązania cywilnoprawne nie korzystają z pierwszeństwa względem obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Poza tym udzielenie stronie kredytu świadczy o posiadaniu przez nią zdolności kredytowej tj. zdolność do spłaty zaciągniętego kredytu wraz z odsetkami w terminach określonych w umowie. Skoro Stowarzyszenie spłaca bez przeszkód raty w wysokości 5.500 zł miesięcznie, to wygospodarowanie kwoty 200 zł nie powinno stanowić dla niej przeszkody ponad miarę. Trudno natomiast uwzględnić wniosek podmiotu, który z samego tylko przekonania o doniosłości realizowanych celów wywodzi uzasadnienie do zwolnienia z należności o publicznoprawnym charakterze. Zaakcentować należy, że przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Skarb Państwa przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych spowodowałoby, że faktycznie działalność Stowarzyszenia finansowana byłaby ze środków publicznych, a to prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Jednocześnie referendarz sądowy podniósł, że przyjęta w rozpoznawanej sprawie ocena wniosku Stowarzyszenia o zwolnienie od kosztów sądowych, jako niezasadnego, oparta została jednocześnie na stwierdzeniu, że wymagany w przedmiotowej na tym etapie wpis sądowy, wynosi 200 zł. Oznacza to, że nie zachodzi w tym przypadku rażąca dysproporcja pomiędzy wysokością środków, których wymóg uiszczenia obciąża Stowarzyszenie, a kwotą pieniężną, której nałożony na Stowarzyszenia obowiązek opłacenia musiałby zostać potraktowany jako obciążenie nadmierne, a przez to niemożliwe do wypełnienia przez jednostkę organizacyjną niezajmującą się działalnością nastawioną na zysk. Od ww. postanowienia Stowarzyszenie wniosło sprzeciw. Stowarzyszenie zarzuciło powyższemu postanowieniu naruszenie: art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) zwanej dalej "P.p.s.a.", w zakresie w jakim przepis ten stanowi o tym, że osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, poprzez błędne zastosowanie, polegające na uznaniu, że nie zachodzą w niniejszej sprawie przesłanki do zastosowania tego przepisu, podczas gdy przedstawione informacje o stanie finansowym Stowarzyszenia uzasadniają zasadność przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od opłat sądowych; art. 255 P.p.s.a., w zakresie w jakim przepis ten stanowi o tym, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, poprzez brak zastosowania tego przepisu co skutkowało błędnym rozstrzygnięciem wskutek niepełnego rozpatrzeniem sytuacji finansowej Stowarzyszenia. W uzasadnieniu Stowarzyszenie wyjaśniło, że jego trudności finansowe mają charakter przejściowy. Środki z przekazanego 1% podatku dochodowego Stowarzyszenie otrzyma dopiero w okolicach lipca 2018 r. Środki pochodzące z tego źródła Stowarzyszenie przeznaczało w poprzednich latach w przeważającej większości na opłacenie spraw sądowych. Stowarzyszenie nie zgodziło się także z argumentem, że przyznanie prawa pomocy skutkowałoby finansowaniem jego działalności ze środków publicznych. W ocenie Stowarzyszenia stanowiłoby to incydentalne skorzystanie z przewidzianej prawem możliwości umożliwienia realizacji przysługującego mu prawa na drodze sądowej. Ponadto Stowarzyszenie wyjaśniło, że podejmuje działania na rzecz uzyskania dodatkowego finansowania (stara się o kolejny kredyt) oraz prowadzi kampanie na rzecz pozyskania finansowego wsparcia od obywatelek i obywateli. Na skutek tych działań otrzymuje coraz większe wsparcie, które jednak w chwili obecnej nie wystarcza na pokrycie opłaty sądowej w niniejszej sprawie. Zdaniem Stowarzyszenia jednostkowy wydatek związany z obowiązkiem uiszczania kosztów sądowych należy oceniać z perspektywy możliwości zapewnienia ciągłości funkcjonowania Stowarzyszenia. Podniosło, że uiszczenie wpisu sądowego uniemożliwi pokrycie innych zobowiązań, rzutujących na ciągłość działalności Stowarzyszenia. Dodatkowo Stowarzyszenie zarzuciło, że przy rozpatrywaniu naszego wniosku nie zażądano informacji innych niż zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skorzystanie w tej mierze z art. 255 P.p.s.a. pozwoliłoby na dokładniejsze zbadanie sytuacji finansowej Stowarzyszenia, co zaś mogłoby doprowadzić do odmiennego rozstrzygnięcia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 P.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu i rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 2 i § 3 P.p.s.a.). W ocenie Sądu referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo uznał, że strona skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy zwrócić uwagę, że zgodnie z treścią art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie zaś z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, iż udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 1005/12). Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać przy tym nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Z treści wniosku wynika, że Stowarzyszenie posiada na rachunku bankowym kwotę 1 266,30 zł oraz 63,28 GBP, a więc kilkakrotnie przewyższającą koszty do jakich jest zobowiązana (200 zł tytułem wpisu od skargi). Już choćby z tego powodu uwzględnienie wniosku jest niemożliwe, bowiem posiadanie wolnych środków nie wskazuje na trudności finansowe. Natomiast bez znaczenia w sprawie pozostaje fakt zaciągnięcie kilku kredytów na rozwój działalności gospodarczej. Co do zasady bowiem zobowiązania cywilnoprawne nie korzystają z pierwszeństwa względem obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Poza tym udzielenie stronie kredytu świadczy o posiadaniu przez nią zdolności kredytowej tj. zdolność do spłaty zaciągniętego kredytu wraz z odsetkami w terminach określonych w umowie. Skoro skarżąca spłaca bez przeszkód raty w wysokości 5.500 zł miesięcznie, to wygospodarowanie kwoty 200 zł nie powinno stanowić dla niej przeszkody ponad miarę. Trudno natomiast uwzględnić wniosek podmiotu, który z samego tylko przekonania o doniosłości realizowanych celów wywodzi uzasadnienie do zwolnienia z należności o publicznoprawnym charakterze. Wobec powyższego należy stwierdzić, że referendarz sądowy prawidłowo uznał, że Stowarzyszenie nie wykazało, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ponadto należy wyjaśnić, że w niniejszej sprawie nie zachodziła potrzeba wzywania Stowarzyszenia, na podstawie art. 255 P.p.s.a., do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego lub dochodów. Informacje i oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym na formularzu PPPr były wystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych Stowarzyszenia. Ponadto należy zauważyć, że Stowarzyszenie zarzucając referendarzowi sądowemu niezastosowanie art. 255 P.p.s.a. nie wskazało we wniesionym sprzeciwie, jakie dodatkowe oświadczenia, czy też dokumenty źródłowe, winny być uwzględnione. Zaskarżone sprzeciwem postanowienia referendarza sądowego należało zatem utrzymać w mocy. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.