II SA/Wa 103/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska- Jung (spr.), Sędziowie WSA Stanisław Marek Pietras, Sławomir Antoniuk, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 października 2016 r. sprawy ze skargi C. K. na postanowienie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej- Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - oddala skargę - II SA/Wa 103/16 UZASADNIENIE C. K. zwrócił się z wnioskami do Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Oddział w [...] o udostępnienie na podstawie art. 35c ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2014, poz. 1075 ze zm.) dokumentów osobowych funkcjonariusza organu bezpieczeństwa państwa – M. D., pełniącego służbę w [...] nad [...] (wniosek z dnia [...] sierpnia 2015 r.) oraz A. P., pełniącego służbę w [...] (wniosek z dnia [...] września 2015 r.). Pismami z dnia [...] września 2015 r. oraz [...] października 2015 r. organ poinformował wnioskodawcę, że Oddziałowe Biuro Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów IPN w [...] przygotowało do udostępnienia kserokopie dokumentów osobowych ww. funkcjonariuszy. Ze względu jednak na konieczność ochrony materiałów archiwalnych oraz fakt, iż zawartość oryginalnych materiałów przekracza zakres przedmiotowych wniosków, dokumenty zostaną udostępnione wnioskodawcy w formie kopii. W dniu [...] października 2015 r. skarżący zapoznał się z powyższymi dokumentami, na okoliczność czego sporządzono protokół. W dniu [...] października 2015 r. C. K. zwrócił się do Prezesa IPN z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wnioskodawca stwierdził, ze przedstawione mu akta były niekompletne, a organ nie podał przyczyny nieudostępnienia mu całych żądanych akt. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu postanowieniem nr [...] na podstawie art. 134, art. 127 § 3 kpa w zw. z art. 43 ust. 1 cytowanej ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - stwierdził niedopuszczalność wniosku C. K. z dnia [...] października 2015 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy: 1. z wniosku o udostępnienie na podstawie art. 35c ust. 1 ustawy o Instytucie Pamięci dokumentów osobowych funkcjonariusza organu bezpieczeństwa państwa M. D., pełniącego służbę w [...] nad [...]; 2. z wniosku o udostępnienie na podstawie art. 35c ust. 1 ustawy o Instytucie Pamięci dokumentów osobowych funkcjonariusza organu bezpieczeństwa państwa A. P., pełniącego służbę w [...]. W uzasadnieniu postanowienia organ stwierdził, że zgodnie z art. 127 § 1 kpa od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji. Z tego należy wnosić, że odwołanie nie służy od innych aktów lub czynności, niż decyzje wydane przez organ pierwszej instancji. Tymczasem procedura udostępniania dokumentów na podstawie art. 35c nie przewiduje możliwości wydania decyzji administracyjnej. Udostępnienie dokumentów w tym trybie jest czynnością materialno- techniczną. Dalej stwierdził, że Prezes Instytutu Pamięci nie był organem, który dokonywał jakichkolwiek czynności w przedmiotowej sprawie. Wniosek C. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy należy zatem potraktować jako skierowane do Prezesa Instytutu Pamięci odwołanie od czynności materialno-technicznej dokonanej przez Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w [...]. Skoro zatem ustawa o Instytucie Pamięci nie dopuszcza możliwości wniesienia odwołania lub wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w odniesieniu do czynności materialno - technicznych dokonywanych na podstawie art. 35c ustawy o Instytucie Pamięci, to nie ma podstaw do przeprowadzenia postępowania odwoławczego zakończonego decyzją administracyjną. Powyższe postanowienie stało się przedmiotem skargi C. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu. Skarżący stwierdził, m.in., że procedurę udostępniania dokumentów stworzył organ, a nie ustawodawca, w związku z tym twierdzenie organu co do braku możliwości wydania decyzji administracyjnej jest niewiążące. Ponadto skarżący zwrócił uwagę, ze kodeks postepowania administracyjnego wyraźnie wskazuje na decyzję administracyjną jako formę finalną załatwienia sprawy. W odpowiedzi na skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Oznacza to, iż sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z obowiązującymi przepisami prawa. Rozpatrywana pod tym kątem skarga C. K. nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie (art. 127 § 1 kpa), do którego rozpatrzenia właściwy jest organ wyższego stopnia (art. 127 § 2 kpa). Oznacza to, że rozpatrzenie sprawy w trybie odwoławczym może nastąpić dopiero po wydaniu decyzji przez organ pierwszej instancji i wniesieniu odwołania od tej decyzji przez uprawniony do tego podmiot. Stosownie zaś do art. 127 § 3 kpa od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Zgodnie z art. 134 kpa, organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Ukształtowane na tle przepisu art. 134 kpa orzecznictwo sądowe wyróżnia dwojakie przyczyny niedopuszczalności odwołania - przedmiotowe i podmiotowe. Przyczyny przedmiotowe obejmują przypadki braku przedmiotu zaskarżenia oraz przypadki braku możliwości zaskarżenia decyzji w toku instancji. Zatem odwołanie nie służy od decyzji, która nie weszła do obrotu prawnego lub gdy czynność organu administracji państwowej nie jest decyzją administracyjną, a stanowi np. czynność materialno-techniczną, niedopuszczalne jest odwołanie od decyzji wydanej w postępowaniu jednoinstancyjnym w trybach szczególnych przewidzianych przepisami prawa. Niedopuszczalność odwołania z przyczyn podmiotowych obejmuje sytuacje wniesienia odwołania przez osobę niemającą legitymacji do wniesienia tego środka zaskarżenia zgodnie z art. 28 kpa. (por. m.in. wyrok NSA z 16 listopada 2000 r., sygn. akt V SA 235/00, LEX nr 81351). Do przyczyn przedmiotowych należy więc zaliczyć m.in. taką sytuację, gdy dana czynność organu administracji państwowej nie jest decyzją administracyjną. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Organ wydając bowiem zaskarżone postanowienie stwierdził, że udostępnienie skarżącemu na jego wniosek dokumentów osobowych funkcjonariusza organu bezpieczeństwa państwa w trybie art. 35c ust. 1 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie ma formy decyzji administracyjnej, a jest czynnością materialno-techniczną. W ocenie Sądu stanowisko organu jest w pełni uzasadnione. Ustawa z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz.152) ściśle reguluje przypadki, w których organ może wydać decyzję administracyjną. Udostępnienie dokumentów na wniosek w trybie art. 35c ust 1 cytowanej ustawy do takich przypadków nie należy. Zgodnie bowiem z art. 35c cytowanej ustawy każdy ma prawo wystąpić z wnioskiem do Instytutu Pamięci o udostępnienie do wglądu dokumentów osobowych dotyczących pracownika lub funkcjonariusza organu bezpieczeństwa państwa (ust 1). Wniosek, o którym mowa w ust. 1, powinien zawierać: 1) imię i nazwisko oraz adres zamieszkania wnioskodawcy; 2) rodzaj i numer dokumentu tożsamości; 3) datę wydania dokumentu tożsamości oraz nazwę organu, który go wydał; 4) dane ułatwiające odnalezienie dokumentów, w szczególności imię i nazwisko oraz informacje o miejscu pracy lub działania pracownika lub funkcjonariusza organu bezpieczeństwa państwa, którego dotyczyć mają dokumenty (ust 2). Funkcjonariusze i pracownicy organów bezpieczeństwa państwa mogą uzyskać na swój wniosek kopie dotyczących ich dokumentów osobowych (ust 3). W razie późniejszego odnalezienia w archiwum Instytutu Pamięci dokumentów osobowych dotyczących pracownika lub funkcjonariusza organu bezpieczeństwa państwa, którymi zainteresowany był wnioskodawca, należy go o tym poinformować oraz pouczyć o możliwości ponownego złożenia wniosku, o którym mowa w ust. 1 (ust 4). Skoro zatem cytowany przepis nie przewiduje możliwości wydania decyzji administracyjnej, a mówi jedynie o uzyskaniu żądanych dokumentów, to należy uznać, jak słusznie wskazał organ, że udostępnienie do wglądu dokumentów osobowych dotyczących pracownika lub funkcjonariusza organu bezpieczeństwa państwa, w trybie cytowanego powyżej przepisu, następuje w postaci czynności materialnotechnicznej, od której skarżącemu nie służy odwołanie. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) orzekł jak w sentencji.