II SA/Wa 1033/20
WyrokWSA w Warszawie2020-09-01
Skład orzekający: Izabela Głowacka-Klimas, Andrzej Wieczorek, Andrzej Góraj
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy uchwała Rady Gminy odrzucająca wniosek mieszkańców o przeprowadzenie referendum gminnego w sprawie budowy i lokalizacji Punktu Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych (PSZOK) jest zgodna z prawem, jeśli organ uznał, że pytania referendalne prowadzą do rozstrzygnięć sprzecznych z prawem?Ratio decidendi
Sąd uznał, że uchwała Rady Gminy odrzucająca wniosek o referendum była zgodna z prawem. Stwierdzono, że pytania referendalne dotyczące budowy i funkcjonowania PSZOK, sformułowane w sposób dopuszczający sprzeczne odpowiedzi (np. zgoda na budowę, ale sprzeciw wobec funkcjonowania), prowadziły do potencjalnie niewykonalnych rozstrzygnięć, co jest sprzeczne z wymogami ustawy o referendum lokalnym. Ponadto, lokalizacja PSZOK była ograniczona przez miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, a referendum w tej sprawie mogłoby naruszyć ponadlokalne uwarunkowania planowania przestrzennego.Stan faktyczny
Mieszkańcy złożyli wniosek o przeprowadzenie referendum gminnego dotyczącego budowy i lokalizacji Punktu Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych (PSZOK). Rada Gminy, po analizie przez komisję, odrzuciła wniosek, uznając, że pytania referendalne są sprzeczne z prawem, w szczególności z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, oraz prowadzą do potencjalnie niewykonalnych rozstrzygnięć. Mieszkańcy zaskarżyli uchwałę, zarzucając naruszenie Konstytucji i ustawy o referendum lokalnym, twierdząc, że wniosek spełniał wymogi formalne i nie prowadził do sprzecznych z prawem rozstrzygnięć.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas, Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.), Sędzia WSA Andrzej Góraj, , Aleksandra Weiher, Protokolant specjalista, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi L. S., A. W., E. D., A. O., M.G., M.L., Z.T., W. W. na uchwałę Rady Gminy I. z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odrzucenia wniosku mieszkańców o przeprowadzenie referendum - oddala skargę -
Rada Gminy [...] (dalej Rada Gminy) Uchwałą z dnia [...] marca 2020 r.
nr [...] po rozpatrzeniu wniosku L. S., A. W., E. D., A. O., M. G., M. L., Z. T. oraz W. W. (dalej inicjatorzy referendum/skarżący) odrzuciła wniosek mieszkańców o przeprowadzenie referendum gminnego.
W dniu [...] grudnia 2019 r. skarżący, działając na podstawie ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym (Dz.U. z 2019 r. poz. 741 dalej u.r.l),
pisemnie powiadomili Wójta Gminy [...] (dalej Wójt) o zamiarze wystąpienia
z inicjatywą przeprowadzenia referendum. W dniu [...] lutego 2010 r. zwrócili się
do Wójta z pisemnym wnioskiem o przeprowadzenie referendum. Do wniosku przedłożyli podpisy mieszkańców popierających inicjatywę referendalną w ilości 1038, co czyniło zadość wymaganiom uzyskania poparcia na poziomie wynikającym z powołanej wyżej ustawy o referendum lokalnym.
We wniosku zawarto dwa pytania referendalne dotyczące lokalizacji
w [...] na terenie Gminy [...] Punktu Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych (PSZOK) oraz innych elementów systemu gospodarki odpadami, które brzmiały:
1. Czy zgadzasz się na budowę Punktu Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych lub jakiegokolwiek innego elementu systemu gospodarki odpadami, na którymkolwiek z dwóch poniższych terenów?:
a) teren położony przy Oczyszczalni Ścieków [...] w [...], objęty "Miejscowym Planem Zagospodarowania Przestrzennego wsi [...] tzw. Etap IV" (Uchwała nr [...] Rady Gminy [...] z dnia [...] czerwca 2015 r.),
b) Oczyszczalni Ścieków [...] w [...].
2. Czy zgadzasz się na funkcjonowanie Punktu Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych (dalej PSZOK), na którymkolwiek z dwóch poniższych terenów?:
a) teren położony przy Oczyszczalni Ścieków [...] w [...], objęty "Miejscowym Planem Zagospodarowania Przestrzennego wsi [...] tzw. Etap IV" (Uchwała nr [...] Rady Gminy [...] z dnia [...] czerwca 2015 r.),
b) teren Oczyszczalni Ścieków [...] w [...].
Wniosek mieszkańców o przeprowadzenie referendum gminnego w sprawie budowy i lokalizacji PSZOK wpłynął do Wójta [...] lutego 2020 roku.
Uchwałą z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] powołano Komisję do sprawdzenia, czy wniosek mieszkańców o przeprowadzenie referendum, odpowiada przepisom ustawy (dalej Komisja).
Jak wynika z protokołu nr [...] z posiedzenia komisji do oceny wniosków mieszkańców o przeprowadzenie referendum gminnego w sprawie lokalizacji
i funkcjonowania PSZOK w dniu [...] lutego 2020 r., Komisja uznała, że wniosek mieszkańców o przeprowadzenie referendum odpowiada przepisom ustawy.
W opinii z [...] marca 2020 r. Komisja uznała, że pytania referendalne zawarte we wniosku mieszkańców w części lit, b) w każdym z dwóch pytań (tj. w treści "teren Oczyszczalni Ścieków [...] w [...]") prowadzą do rozstrzygnięć niezgodnych z prawem. Wskazała, że zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego teren oczyszczalni ścieków [...]
w [...] oznaczony jest jako NO - teren oczyszczalni ścieków (ustalenia dla strefy wg §10 tekstu uchwały) oraz Zl - zieleń izolacyjna (ustalenia dla strefy wg §12 tekstu uchwały). Zdaniem Komisji z zapisów planu wynika, że na tym terenie możliwa jest lokalizacja i realizacja wyłącznie oczyszczalni ścieków bytowo-gospodarczych
i wszelkich obiektów i urządzeń z nią związanych.
Stwierdziła, że lokalizacja lub funkcjonowanie PSZOK na terenie oczyszczalni ścieków M. Ł. nie są możliwe. Jej zdaniem prowadziłoby to do naruszenia prawa, tj. miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla tego terenu.
Ponadto stwierdziła, że sposób sformułowania obu pytań we wniosku prowadzi do potencjalnie możliwej sytuacji, w której mieszkańcy biorący udział w referendum opowiedzą się przeciwko budowie PSZOK na wskazanych terenach, ale za jego funkcjonowaniem na tych samych terenach. Takie rozstrzygnięcie prowadziłoby do niemożliwości respektowania wyniku referendum, jako niewykonalnego. Niemożliwe jest bowiem funkcjonowanie obiektu bez jego wcześniejszej budowy na terenie, na którym dotychczas nie został posadowiony.
Nadto stwierdziła, że Rada jest związana treścią wniosku mieszkańców
(art. 17 ust. 1 ustawy o referendum lokalnym).
Komisja na podstawie art. 16 ust. 5 ustawy z dnia 15 września 2000 r.
o referendum lokalnym przekazała opinię Radzie.
Rada Uchwałą z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] odrzuciła wniosek mieszkańców o przeprowadzenie referendum gminnego, który wpłynął do Wójta Gminy [...][...] lutego 2020 r. Podzieliła stanowisko Komisji wskazując, że z zapisów wskazanego w aktach miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego wsi [...] "Oczyszczalnia", zatwierdzonego uchwałą Rady Gminy [...] Nr [...] z dnia [...] czerwca 1998 r. wynika, że lokalizacja lub funkcjonowanie PSZOK na terenie oczyszczalni ścieków [...] nie są możliwe. Wskazała, że sposób sformułowania obu pytań we wniosku prowadzi do potencjalnie możliwej sytuacji, w której mieszkańcy biorący udział w referendum opowiedzą się przeciwko budowie PSZOK na wskazanych terenach, ale za jego funkcjonowaniem na tych samych terenach. Takie rozstrzygnięcie prowadziłoby do niemożliwości respektowania wyniku referendum, jako niewykonalnego. Niemożliwe jest bowiem funkcjonowanie obiektu bez jego wcześniejszej budowy na terenie, na którym dotychczas nie został posadowiony.
Podniosła, że w takim przypadku, Rada jest zobowiązana wniosek odrzucić (art. 18 ustawy o referendum lokalnym).
Skargę na powyższą Uchwałę wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący, zarzucając naruszenie :
- art. 170 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej poprzez uniemożliwienie mieszkańcom Gminy [...] jako członkom wspólnoty samorządowej realizacji uprawnienia do decydowania w drodze referendum o sprawach dotyczących tej wspólnoty;
- art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o referendum lokalnym poprzez uniemożliwienie mieszkańcom Gminy [...], jako członkom wspólnoty samorządowej, wyrażenia
w drodze głosowania swojej woli co do sposobu rozstrzygania sprawy dotyczącej tej wspólnoty, mieszczącej się w zakresie zadań i kompetencji organów tej jednostki;
- art. 17 ust. 1 ustawy o referendum lokalnym poprzez podjęcie uchwały
o odrzuceniu wniosku mieszkańców o przeprowadzenie referendum w sytuacji, gdy wniosek spełniał wymogi ustawowe oraz nie prowadził do rozstrzygnięć sprzecznych z prawem;
- art. 2 i art. 7 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej w związku z art. 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez brak należytego i wyczerpującego uzasadnienia zaskarżonej Uchwały, co uniemożliwia dokonanie prawidłowej oceny, jakimi przesłankami dokładnie kierował się organ podejmując Uchwałę, co leżało u jej podstaw, a w szczególności sprzeczności z jakimi konkretnie przepisami prawa dopatrzył się organ podejmując Uchwałę oraz na czym konkretnie rzekoma sprzeczność miałaby polegać.
W ocenie skarżących argumentację Rady należy uznać za całkowicie chybioną, a zaskarżoną Uchwałę niezgodną z przepisami prawa. Powołując się na przepisy wskazane w skardze przepisy Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, ustawy o referendum lokalnym, ustawy o samorządzie gminnym wskazali na uniemożliwienie mieszkańcom Gminy jako członkom wspólnoty samorządowej realizacji uprawnienia do decydowania w drodze referendum o sprawach dotyczących tej wspólnoty. Podnieśli, że składając wniosek o przeprowadzenie referendum, realizowali swoje konstytucyjne prawo do współdecydowania oraz wyrażania swojej woli co do sposobu rozstrzygania spraw dotyczących lokalnej wspólnoty samorządowej, której jest członkiem, zaś zaproponowane pytania referendalne mieściły się w zakresie spraw należących do zadań i kompetencji organów tej jednostki. Ich zdaniem Rada błędnie uznała, iż pytania referendalne, prowadzą do rozstrzygnięć sprzecznych
z prawem. Wskazali, że wniosek o przeprowadzenie referendum spełniał wszystkie wymogi formalne określone w ustawie, zarówno w zakresie zachowania terminów, liczby wymaganych podpisów jak i treści wniosku.
Uznali, że wbrew stanowisku organu, zaprezentowanemu w uzasadnieniu zaskarżonej Uchwały, możliwe jest funkcjonowanie PSZOK, czy też poszczególnych elementów systemu gospodarki odpadami, bez wcześniejszej budowy takiego obiektu. Ich zdaniem zgoda czy też jej brak na kompleksową budowę PSZOK bądź jakiegokolwiek elementu systemu gospodarki odpadami w żaden sposób nie koliduje z funkcjonowaniem tychże obiektów w praktyce. Część elementów systemu gospodarowania odpadami nie wymaga budowy, a może funkcjonować, poprzez usytuowanie ich na określonym terenie i udostępnienie do użytkowania (np. różnego rodzaju kontenery etc.). Wskazali, że tymczasowy PSZOK funkcjonuje na terenie Gminy Izabelin, gdzie zlokalizowane są kontenery, do których mieszkańcy mogą wywozić odpady, do czasu wybudowania kompleksowego systemu gospodarowania odpadami.
Zdaniem skarżących, pytania referendalne skonstruowane są prawidłowo
i opowiedzenie się w referendum "za budową" i jednocześnie "przeciw funkcjonowaniu", w żaden sposób nie stoi ze sobą w sprzeczności ani, wbrew twierdzeniom organu, nie prowadzi do rozstrzygnięć sprzecznych z prawem,
a jedynie w rzetelny sposób opisuje istniejącą w tym zakresie rzeczywistość.
Wskazali, że gdyby mieszkańcy "zgodziliby się" by PSZOK został posadowiony na terenie "Oczyszczalni", to nie oznacza, że organ miałby obowiązek dokonania zmian w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Podnieśli, że odpowiedź twierdząca oznacza jedynie, iż mieszkańcy wyrażają zgodę (a nie żądają aby PSZOK czy jakikolwiek element systemu gospodarowania odpadami mógł znaleźć się w danej lokalizacji, w aktualnym bądź w przyszłym stanie prawnym. Zgoda mieszkańców nie oznacza nakazu podjęcia jakiegokolwiek działania dla Gminy, w tym w szczególności zmiany MPZP – odpowiedź "tak"
na wzmiankowane pytanie może być co najwyżej traktowana jako wyrażenie przez społeczeństwo swoich preferencji, nie zaś żądań. Taki zatem wynik referendum nie może prowadzić do rozstrzygnięć sprzecznych z prawem.
Uznali, że dopiero odpowiedź przecząca na pytania referendalne miałaby dla Gminy charakter wiążący. Powodowałaby bowiem, że Gmina nie mogłaby podjąć żadnych działań ani w zakresie budowy ani funkcjonowania PSZOK czy innych elementów systemu gospodarowania odpadami w lokalizacji wskazanej w treści pytań.
Zdaniem skarżących uzasadnienie zaskarżonej Uchwały jest nazbyt lakoniczne i niedostatecznie wyczerpujące. Organ wskazuje w uzasadnieniu pobieżnie, iż wniosek referendalny spełnia wymogi formalne, następnie stwierdza, posługując się jedynie ogólnym sformułowaniem zawartym w art. 17 ust. 1 ustawy
o referendum lokalnym, "że pytania referendalne zaproponowane przez mieszkańców we wniosku prowadzą do rozstrzygnięć sprzecznych z prawem".
W związku z powyższym wnosili o uchylenie zaskarżonej Uchwały w całości, wydanie wyroku zastępującego uchwałę Rady Gminy o przeprowadzenie referendum lokalnego, zasądzenie kosztów postępowania i przeprowadzania dowodów
z dokumentów.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko przedstawione
w Uchwale Rady z dnia [...] marca 2020 r. nr [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem skargi jest Uchwała Rada Gminy [...] z dnia [...] marca 2020 r. w przedmiocie odrzucenia wniosku mieszkańców o przeprowadzenie referendum gminnego.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej Uchwały, w świetle kryteriów opisanych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325; p.p.s.a.), Sąd nie dopatrzył się w działaniu organu rozstrzygającego w niniejszej sprawie nieprawidłowości, zarówno, gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa. Wyjaśnione zostały motywy podjętego rozstrzygnięcia,
a przytoczona na ten temat argumentacja jest wyczerpująca.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 170 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej członkowie wspólnoty samorządowej mogą decydować,
w drodze referendum, o sprawach dotyczących tej wspólnoty. Zasady i tryb przeprowadzania referendum lokalnego określają przepisy ustawy u.r.l. Stosownie do art. 2 ust. 1 u.r.l – w referendum lokalnym mieszkańcy jednostki samorządu terytorialnego jako członkowie wspólnoty samorządowej wyrażają w drodze głosowania swoją wolę co do sposobu rozstrzygania sprawy dotyczącej tej wspólnoty, mieszczącej się w zakresie zadań i kompetencji organów danej jednostki.
Niemniej jednak przyjęta przez Radę wykładnia prawa nie narusza art. 170 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z 26 lutego 2003 r., sygn. akt K 30/02 zawarł takie stwierdzenia, z których wynika, że przewidziane w tym przepisie prawo nie ma charakteru absolutnego. Wskazał, że "zasada bezpośredniego wyrażania woli przez mieszkańców nie może prowadzić
do zniesienia instytucji przesądzających o funkcjonowaniu demokracji bezpośredniej na poziomie lokalnym, a tym samym nie może prowadzić do zniesienia zadań
i obowiązków oraz kompetencji organów stanowiących i wykonawczych, zwłaszcza tam, gdzie w grę wchodzi ich wyłączność kompetencyjna" oraz że "mieszkańcy mogą wyrażać swą wolę bezpośrednio w drodze referendum tylko w sprawach zasadniczych dla tego samorządu, a zarazem takich, które nie są stałym, powtarzalnym, bieżącym wykonywaniem zadań." W związku z tym ostatnim stwierdzeniem należy zauważyć, że planowanie przestrzenne jest stałym, powtarzalnym i bieżącym wykonywaniem zadań przez organy gminy. Co do zasady następuje ono poprzez uchwalanie studium i planów miejscowych, a w przypadku braku miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego określenie sposobów zagospodarowania i warunków zabudowy terenu następuje w drodze decyzji
o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Zatem, wykładnia prawa, która prowadzi do wyłączenia w tego rodzaju sprawach możliwość przeprowadzenia referendum, nie jest sprzeczna z Konstytucją RP.
Przepis z art. 16 ust. 2 u.r.l, wskazuje, że organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego powołuje ze swego składu komisję do sprawdzenia, czy wniosek mieszkańców o przeprowadzenie referendum odpowiada przepisom ustawy. Komisja bada wniosek przede wszystkim pod względem formalnym. Jednak jak podkreśla się w doktrynie – i Sąd podziela to stanowisko – w zakresie badania, czy wniosek "odpowiada przepisom ustawy" mieści się również ocena zgodności przedmiotu wnioskowanego referendum z ustawą, a więc także ocena sposobu sformułowania pytania. Jednak komisja nie ma obowiązku wzywania do zmiany czy poprawienia pytania referendalnego. Przesłanki umożliwiające podjęcie uchwały
o przeprowadzeniu referendum określa art. 17 ust. 1 u.r.l, który wskazuje, że wniosek o przeprowadzenie referendum musi spełniać wymogi ustawy oraz nie prowadzić
do rozstrzygnięć sprzecznych z prawem.
Sposób ujęcia w art. 17 ust. 1 u.r.l przesłanek umożliwiających podjęcie uchwały o przeprowadzeniu referendum wskazuje, że wniosek ten musi spełniać nie tylko wymogi ustawy, ale nie może również prowadzić do rozstrzygnięć sprzecznych z prawem. Nie tylko więc przedmiot referendum, ale również sposób sformułowania pytania referendalnego podlegają ocenie organu. Nie ulega natomiast wątpliwości, że raz sformułowane przez inicjatorów referendum pytanie nie może podlegać żadnym zmianom ani wymagać wyjaśnień. Należy mieć na uwadze, że przepis art. 65 ustawy nakłada na właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego obowiązek niezwłocznego podjęcia czynności w celu realizacji rozstrzygającego wyniku referendum. Tak więc wbrew twierdzeniom skarżących referendum lokalne ma charakter rozstrzygający. Referendum nie może być zorganizowane, gdy rozstrzygający wynik byłby nie do pogodzenia z powszechnie obowiązującym prawem, jak i wtedy gdy samo poddanie określonej sprawy trybowi referendum naruszyłoby prawo, ponieważ dla tego rodzaju sprawy prawo przewiduje inną, obowiązkową procedurę. Z postanowień art. 2 ust. 1 ustawy określających istotę i przedmiot referendum lokalnego jasno wynika, że referendum musi dotyczyć sposobu rozstrzygania sprawy dotyczącej wspólnoty, mieszczącej się w zakresie zadań i kompetencji organów danej jednostki. Przepis ten stwarza podstawę do rekonstrukcji normy upoważniającej do przeprowadzenia referendum w sprawach, które wynikają bezpośrednio z zakresu działania określonego przez zadania danej jednostki samorządu. Punktem odniesienia muszą tu być ściśle interpretowane przepisy o zakresie działania i zadaniach gminy. Innymi słowy, nie każda spełniająca wymogi formalne inicjatywa, pragnących przeforsować ważny - ich zdaniem - projekt musi prowadzić do przeprowadzenia referendum ze skutkiem prawnym.
Pytanie referendalne aby nie prowadziło do rozstrzygnięć sprzecznych
z prawem, musi być tak zbudowane, by nie wprowadzało ono w błąd uczestnika referendum. Uczestnicy referendum muszą mieć możliwość odpowiedzenia "TAK" lub "NIE".
W rozpoznawanej sprawie pytania referendalne brzmiały:
1. Czy zgadzasz się na budowę Punktu Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych lub jakiegokolwiek innego elementu systemu gospodarki odpadami, na którymkolwiek z dwóch poniższych terenów?:
a) teren położony przy Oczyszczalni Ścieków [...] w [...], objęty "Miejscowym Planem Zagospodarowania Przestrzennego wsi [...] tzw. Etap IV" (Uchwała nr [...] Rady Gminy [...] z dnia [...] czerwca 2015 r.),
b) Oczyszczalni Ścieków [...] w [...].
2. Czy zgadzasz się na funkcjonowanie Punktu Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych, na którymkolwiek z dwóch poniższych terenów?:
a) teren położony przy Oczyszczalni Ścieków [...] w [...], objęty "Miejscowym Planem Zagospodarowania Przestrzennego wsi [...] tzw. Etap IV" (Uchwała nr [...] Rady Gminy [...] z dnia [...] czerwca 2015 r.),
b) teren Oczyszczalni Ścieków [...] w [...].
Sąd uznał za trafne spostrzeżenie organu, że tak postawione pytania nie odpowiadają prawu.
W tak sformułowane pytania naruszają obowiązujący miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego dla terenu oczyszczalni ścieków w [...] (brak możliwości zlokalizowania PSZOK na terenie oczyszczalni), przy jednoczesnej niemożności zmodyfikowania pytań przez Radę w ramach wniosku złożonego przez inicjatorów referendum i koniecznością uznania referendum lokalne
za rozstrzygające (art. 65 u.r.l). Organ słusznie zauważył, że takie sformułowanie pytań referendalnych (pierwszego - dotyczącego budowy PSZOK i drugiego – dotyczącego funkcjonowania PSZOK), prowadzą do potencjalnej możliwości uzyskania wiążącego wyniku referendum przy jednej odpowiedzi na "TAK" a drugiej na "NIE" (w dowolnej konfiguracji) i tym samym - niewykonalności takiego wyniku referendum przez organy gminy, pomimo obowiązku jego wykonania. Zgodnie
z art. 3 pkt 5 Prawa budowlanego przez "tymczasowy obiekt budowlany" należy rozumieć m.in. obiekt budowlany niepołączony trwale z gruntem, jak obiekty kontenerowe. Przepis art. 29 ust. 1 pkt 12 Prawa budowlanego wskazuje, że pozwolenia na budowę nie wymaga budowa tymczasowych obiektów budowlanych, niepołączonych trwale z gruntem i przewidzianych do rozbiórki lub przeniesienia
w inne miejsce w terminie (...). Zatem zgodnie z Prawem budowlanym "budowa" obejmuje nie tylko posadowienie trwałego obiektu budowlanego, ale także posadowienie jakiegokolwiek tymczasowego obiektu budowlanego, w tym - kontenera. Takie działanie nie wymaga zasadniczo pozwolenia na budowę, natomiast niewątpliwie stanowi "budowę" w rozumieniu Prawa budowlanego.
Wobec tego zasadnie uznano, że nie jest możliwe funkcjonowanie PSZOK bez jego wcześniejszej budowy niezależnie, czy dotyczy to tzw. tymczasowego PSZOK (kontenerów posadowionych na ogrodzonym terenie), czy docelowego PSZOK (utwardzonego terenu z kontenerami, budowlami lub budynkami, przeznaczonymi do obsługi PSZOK). Tym samym - sformułowanie pytań we wniosku inicjatorów referendum prowadzi do potencjalnej możliwości wystąpienia sytuacji,
w której głosujący w ważnym referendum opowiedzą się za budową, a przeciwko funkcjonowaniu PSZOK albo za funkcjonowaniem a przeciwko budowie PSZOK. Taki wynik referendum byłby niewykonalny.
Należy zauważyć, że z art. 65 u.r.l i wynikających z niego skutków
w odniesieniu do procedury, dotyczącej uchwalania studium uwarunkowania
i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy oraz miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego wynika, że jeżeli referendum zakończy się wynikiem rozstrzygającym w sprawie poddanej pod referendum, to właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego niezwłocznie podejmuje czynności w celu jej realizacji. Oznacza to, że gdyby referendum, którego dotyczy sprawa, zakończyło się wynikiem rozstrzygającym, to organy gminy byłyby zobowiązane uchwalić studium oraz plany miejscowe, w których musiałyby zamieścić ustalenie, dotyczące usytuowania PSZOK. Takie ustalenie musiałoby się znaleźć w uchwalonym studium i planach miejscowych niezależnie od tego, czy byłoby to zgodne ze stanowiskiem innych organów i podmiotów niż organy gminy, biorących udział w tworzeniu tych aktów prawnych. Zauważyć należy, że zgodnie z ustawą z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. z 2015 r., poz. 199 ze zm.) szereg organów bierze udział w procedurze uchwalania studium i planu miejscowego po to, aby w aktach tych zostały uwzględnione zagadnienia z ich punktu widzenia istotne. W myśl art. 11 pkt 6 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym organ wykonawczy gminy uzgadnia projekt studium z zarządem województwa w zakresie jego zgodności z ustaleniami planu zagospodarowania przestrzennego województwa i z wojewodą w zakresie jego zgodności z ustaleniami programów, o których mowa w art. 48 ust. 1 powołanej ustawy, a więc programów sporządzanych przez ministrów i centralne organy administracji rządowej w zakresie ich właściwości rzeczowej, zawierających zadania rządowe, służące realizacji inwestycji celu publicznego o znaczeniu krajowym. Ponadto stosownie do tego przepisu wójt, burmistrz lub prezydent miasta występuje o opinie o projekcie studium do szeregu organów administracji samorządowej i rządowej.
Podobnie jest w przypadku projektu planu miejscowego. Zgodnie z art. 17 pkt 6 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym organ wykonawczy gminy po sporządzeniu projektu planu miejscowego występuje o opinie do szeregu organów administracji samorządowej i rządowej oraz uzgadnia ten projekt m.in.
z wojewodą, zarządem województwa i zarządem powiatu w zakresie odpowiednich zadań rządowych i samorządowych.
Z powyższego wynika, że uchwalenie studium lub planu miejscowego nie jest wyłącznie sprawą o znaczeniu lokalnym. Mimo że zakres obowiązywania tych aktów zamyka się w granicach gminy w tym znaczeniu, że studium wiąże organy gminy przy sporządzaniu planów miejscowych (art. 9 ust. 4 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym), zaś plan miejscowy jest aktem prawa miejscowego (art. 14 ust. 8 powołanej ustawy) obowiązującym na terenie gminy (art. 87 ust. 2 Konstytucji RP), ich znaczenie wykracza poza granice gminy. W związku z tym wniosek o przeprowadzenie referendum, którego ewentualny rozstrzygający wynik zobowiązywałby organy gminy do przyjęcia w studium lub planie miejscowym określonych ustaleń, prowadzi do rozstrzygnięć sprzecznych z prawem. Powoduje bowiem, że w tych aktach, w zakresie jaki wynika z rozstrzygającego wyniku referendum, nie są uwzględnianie ponadlokalne uwarunkowania zagospodarowania przestrzennego. Może się bowiem okazać, że ustalenie wprowadzone do studium lub planu miejscowego na skutek rozstrzygającego wyniku referendum będzie sprzeczne ze stanowiskiem organów uzgadniających lub opiniujących projekty tych aktów przed ich uchwaleniem. Oznaczałoby to, że te uzgodnienia i opinie nie mają w procedurze uchwalenia studium lub planu żadnego znaczenia, co jest sprzeczne z prawem.
W ocenie Sądu załączone do skargi dokumenty są nieistotne dla sprawy. Świadczą one wyłącznie o wadze problemu lokalizacji i funkcjonowania PSZOK w Gminie [...] (czemu organ nie przeczył i nie przeczy), a nie o zasadności odrzucenia wniosku mieszkańców, jako prowadzącego do rozstrzygnięć sprzecznych z prawem.
Wobec powyższego odrzucenie wniosku o przeprowadzenie referendum jest zgodne z art. 17 ust. 1 u.r.l. a przedstawione przez stronę skarżącą zarzuty nie są zasadne co wykazano wyżej.
Zdaniem Sądu należy jednocześnie uznać, iż Rada wyczerpująco zbadała istotne okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą, oparła się na materiale prawidłowo zebranym, i dokonała jego wszechstronnej oceny. Stanowisko wyrażone w zaskarżonej uchwale, uzasadniono w sposób wymagany przez normę prawa określoną w przepisie art. 107 § 3 k.p.a.
Z przytoczonych wyżej powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło