II SA/Wa 104/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędziowie WSA Ewa Grochowska – Jung, Andrzej Góraj (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2016 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę. Decyzją z [...] grudnia 2015 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z [...] sierpnia 2015 r. o odmowie przyznania J. R. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ przywołał treść art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. Nr 153, poz. 1227) stwierdzając, że szczególną okolicznością, o jakiej mowa w tej normie prawnej jest stan wykluczający aktywność zawodową danej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia jego skutków. Odnosząc się do realiów sprawy organ wskazał, że strona nie wykazał istnienia szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły jej opłacanie składek na ubezpieczenie w trakcie trwania aktywności zawodowej. Brak zaś istnienia takich okoliczności uniemożliwia przyznanie dochodzonego świadczenia. Skargę od powyższej decyzji do tutejszego Sądu wywiódł J. R. Zwrócił uwagę na fakt, że nie istnieją po jego stronie braki w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne. Zaległe składki spłacał bowiem przez Urząd Skarbowy. Nadto powołał się na okoliczność istnienia abolicji w stosunku do osób zalegających ze spłatą składek i na fakt złożenia stosownego wniosku o abolicję. Zwrócił też uwagę na to, że po dziesięciu latach przedawniają się zaległości z tytułu składek, oraz na to, że otrzymuje świadczenie z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, od którego z pewnością odprowadzane są składki do ZUS. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując twierdzenia zawarte w skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skargę uznać należy za niezasadną. Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem, skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawczynię, poprzez pryzmat art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. Nr 153, poz. 1227). Wyżej przytoczony przepis formułuje trzy przesłanki, których łączne spełnienie determinuje możliwość otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są: - brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty, - niemożliwość podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem, - brak niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić po raz kolejny należy, iż powyższe okoliczności muszą występować łącznie, aby możliwym było przyznanie świadczenia wyjątkowego. Brak występowania którejkolwiek z powyższych przesłanek uniemożliwia zaś pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie omawianego świadczenia. Nadto podkreślenia wymaga to, że okoliczności szczególne, które uniemożliwiły wypracowanie okresu składkowego i nieskładkowego adekwatnego do wieku danej osoby, musiały istnieć w okresie aktywności zawodowej strony, tj. w czasie, gdy zarówno z uwagi na wiek, jak i na warunki zdrowotne, była ona zdolna do wykonywania pracy. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, iż kwestią sporną było istnienie po stronie wnioskodawcy, okoliczności faktycznych potwierdzających istnienie pierwszej z ww. przesłanek omawianego przepisu. Brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty należy bowiem badać w nawiązaniu do okresu zatrudnienia uprawnionego do świadczenia, a więc w odniesieniu do wypracowanej przez niego emerytury czy renty. Należności wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie są bowiem zapomogą państwową, a stanowią odpowiednik składek, które uprawniony odprowadzał w trakcie życia zawodowego. Świadczenie emerytalne czy rentowe stanowi więc wypadkową okresu, przez który uprawniony budował kapitał początkowy odprowadzając składki na ubezpieczenie. Istotne znaczenie ma to, czy okres czasu, przez jaki strona podlegała ubezpieczeniu, jest adekwatny do wieku uprawnionego. Świadczenie w drodze wyjątku jest bowiem świadczeniem pochodnym w stosunku do okresu ubezpieczenia. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy podkreślić należy, iż wnioskodawca, na 54 lata życia (tj. na dzień orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy) wypracował niepełne 27 lat okresów składkowych i nieskładkowych. Okolicznością nie wymagającą dowodu jest więc to, że okres pozostawania przez wnioskodawcę w zatrudnieniu był nieadekwatnie krótki w stosunku do jego wieku na dzień orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy. W świetle powyższego należało wyjaśnić, czy strona wykazała istnienie szczególnych okoliczności po swojej stronie, które uniemożliwiły jej wypracowania stażu pracy stosownego do wieku. Ciężar dowodowy w tym zakresie obciążał stronę dochodzącą przedmiotowego świadczenia. Tylko bowiem strona mogła dysponować wiedzą na temat tego, czy w jej życiu istniały szczególne przeszkody, które uniemożliwiały podejmowanie zatrudnienia. Jak wynika z materiału zgromadzonego w niniejszej sprawie, strona nie wykazała istnienia powyższej przesłanki – istnienia szczególnych okoliczności uniemożliwiających jej wypracowanie świadczenia w trybie zwykłym w czasie, gdy była zdolna do pracy. Treść skargi wskazuje zaś na to, że strona błędne utożsamia instytucję abolicji w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne, a co za tym idzie odpowiedzialności za długi w opłacaniu składek, z faktycznym ich uiszczaniem. Świadczenie w drodze wyjątku, o jakim mowa art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. Nr 153, poz. 1227), uzależnione jest zaś od długości faktycznego odprowadzania składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a nie od tego, czy roszczenie organu o zapłatę zaległych składek uległo przedawnieniu, ewentualnie czy uprawniony skorzystał z dobrodziejstwa abolicji w opłacaniu omawianej składki. Sam fakt ewentualnego przedawnienia roszczenia czy zaistnienia innej okoliczności prowadzącej do zwolnienia z długu nie sprawia, że wydłużeniu ulega rzeczywisty okres uiszczania składek na ubezpieczenie społeczne. Tylko zaś ta okoliczność – tj. długość faktycznego opłacania omawianych składek, ma znaczenie dla możliwości przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Na marginesie dodać zaś należało, że z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] listopada 2015 r., znajdującej się w aktach administracyjnych, wynika, iż organ odmówił wnioskodawcy umorzenia jego należności z tytułu zaległych składek. Podnoszona więc w skardze okoliczność nieistnienia braków w opłacaniu składek, nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. Powyższe stwierdzenia należy też odnieść do podnoszonej w skardze okoliczności korzystania przez wnioskodawcę ze świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Dla możliwości przyznania świadczenia w drodze wyjątku wyłączne znaczenie ma odprowadzanie składek przez wnioskodawcę, w związku z wykonywaniem pracy zarobkowej, a nie w związku z korzystaniem z różnych form pomocy społecznej. Kapitał składkowy musi bowiem zostać odłożony przez ubezpieczonego, w związku z wykonywaniem przez niego pracy zarobkowej. Co zaś się tyczy podnoszonej w skardze kwestii stanu zdrowia wnioskodawcy, to okoliczność ta sama w sobie nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie dochodzonego świadczenia. Renta rodzinna w drodze wyjątku nie jest bowiem zapomogą, czy świadczeniem o charakterze pomocy społecznej. Nadto przedmiotem niniejszego postępowania nie jest badanie aktualnej możliwości wykonywania pracy przez wnioskodawcę, a wyjaśnienie przyczyn, dla których w czasie, gdy był zdolny do zatrudnienia, nie odprowadzał składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. W tym stanie sprawy, uznając iż skarżona decyzja nie narusza prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).