II SA/Wa 104/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędzia WSA Tomasz Szmydt, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 marca 2020 r. sprawy ze skargi S. D. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2019 r., nr. [...] w przedmiocie wznowienia postępowania oddala skargę Zaskarżonym postanowieniem - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, w zw. z art. 144 oraz art. 127 §3, ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm), zwanej dalej "K.p.a." - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoje orzeczenie z [...] października 2019 r. Odmówiono nim wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej ostateczną decyzją tego samego organu z [...] maja 2018 r. o odmowie przyznania p. S. D. - zwanemu dalej "Wnioskodawcą" - świadczenia w drodze wyjątku (renty z tytułu niezdolności do pracy). Uzasadniając orzeczenie organ przywołał następujące okoliczności faktyczne oraz uwarunkowania prawne sprawy: - wniosek o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy był już rozpatrywany; Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Wnioskodawcy na decyzję odmowną i jest ona ostateczna, - warunkiem rozpatrzenia wniosku w sprawie zakończonej decyzją ostateczną jest wznowienie postępowania; zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. wznowienie postępowania jest możliwe, jeżeli zaistnieją nowe okoliczności i zostaną przedłożone nowe dowody, które nie były znane w chwili podejmowania decyzji ostatecznej; przez nową okoliczność istotną dla sprawy należy rozumieć taką, która mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie; oznacza to, że w sprawie zapadłaby decyzja, co do swej istoty, odmienna od rozstrzygnięcia dotychczasowego, - żądając ponownego rozpatrzenia sprawy, Wnioskodawca podnosił, że był zatrudniony w "O." sp. z o.o., zwanej dalej "Spółką"; załączył przy tym 3 oświadczenia świadków z 2019 roku; zeznają oni, że Wnioskodawca w tatach 2006-2009 pracował w Spółce; te same oświadczenia świadków były już załączane do wniosku o wznowienie postępowania (z [...] kwietnia 2019 r.), - nadesłane oświadczenia są z 2019 roku, a decyzja o odmowie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku z [...] maja 2018 r.; wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i nadesłane oświadczenia świadków przesłano do Oddziału ZUS w Z., zwanego dalej "Oddziałem", w celu powzięcia informacji, czy oświadczenia świadków były już brane pod uwagę przez Oddział przy ustalaniu stażu; Oddział wyjaśnił, że Wnioskodawcę zgłoszono do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę w Spółce od [...] stycznia 2010 r. do [...] października 2011 r.; okres ten uwzględniono w stażu pracy przy ustalaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy; w latach 2006-2009 Wnioskodawcy nie zgłoszono do ubezpieczeń z tytułu zatrudnienia w Spółce; nie dostarczono jakiegokolwiek dokumentu zgłoszeniowego i rozliczeniowego; okresy pracy po [...] listopada 1991 r. nie mogą być uznawane na podstawie zeznań świadków; celem udokumentowania zatrudnienia w latach 2006-2009 w Spółce Wnioskodawca powinien przedłożyć świadectwo pracy; brak jest zatem podstaw do zaliczenia stażu pracy z okresu zatrudnienia w latach 2006-2009, - wobec nieprzedstawienia przez Wnioskodawcę nowych okoliczności i nowych dowodów, istniejących w dacie podjęcia ostatecznej decyzji, brak jest podstaw do wznowienia postępowania. W skardze zarzucono naruszenie art. 7, 77 i 107 K.p.a. - w szczególności wobec nieprzyjęcia argumentów, co do treści zeznań świadków. Potwierdzają one zdaniem Wnioskodawcy świadczenie przezeń pracy w Spółce. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując wcześniejszą argumentację. Skargę rozpoznano w trybie uproszczonym, wobec treści art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.). Sąd zważył, co następuje: Skarga została oddalona, gdyż zaskarżony akt nie narusza prawa, w stopniu uzasadniającym jego wyeliminowanie z obrotu prawnego. Na wstępie należy wskazać, że możliwość wznowienia postępowania stanowi wyjątek od reguły trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej wedle zasady z art. 16 § 1 zd. 2 K.p.a. Stąd przepisy, określające przesłanki wznowienia postępowania, należy wykładać wąsko. Wypada też odnotować, że - z woli prawodawcy - w razie wpływu wniosku o wznowienie postępowania można wyodrębnić w procedowaniu organu administracji dwa etapy. W pierwszym ocenia on, czy wniosek jest w ogóle dopuszczalny - jak zachowanie terminu, przywołanie podstaw wznowieniowych mieszczących się w kategoriach określonych w art. 145 § 1 K.p.a. Gdy warunki formalne nie są zachowane wydawane jest postanowienie w myśl art. 149 § 3 K.p.a. Nie jest przy tym dopuszczalna na tym etapie ocena czy przytoczone we wniosku przesłanki w istocie występują (tak art. 149 §. 2 K.p.a.). Czyni się to dopiero po wznowieniu postępowania, orzekając w sprawie w granicach art. 151 § 1 K.p.a. Brak wystąpienia przesłanki wznowienia stanowi przesłankę wydania decyzji o odmowie zmiany decyzji dotychczasowej (tak pkt 1 przywołanej ostatnio jednostki redakcyjnej). Przyjmuje się, że gdy dla oceny skuteczności wniosku niezbędne jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego wymagane jest wznowienie postępowania, a następnie wyjaśnienie sprawy przy zapewnieniu możliwości czynnego udziału stron w myśl art. 10 K.p.a. Przepis ten nie dotyczy zasadniczo sytuacji, gdy postępowanie nie może być wszczęte z powodów formalnych. W rozpoznawanej sprawie uchybiono tym wymaganiom proceduralnym. Czyniono bowiem określone ustalenia w Oddziale, a następnie wydano postanowienie - w myśl art. 149 § 3 K.p.a. - bez wszczęcia postępowania. W realiach przedmiotowej sprawy dane uchybienie procedurze nie mogło mieć jednak istotnego wpływu na jej wynik. Podstawę takiej konstatacji mogą stanowić zarówno same akta sprawy jak i wiedza, którą Sąd ma z urzędu, co do treści zapadających przed nim rozstrzygnięć jak i ich uzasadnień. Jak to odnotował organ - choć nie wyciągnął stąd stosownie daleko idących wniosków - sprawa przyznania Wnioskodawcy świadczenia w drodze wyjątku była już przedmiotem rozważań Sądu - w sprawie zakończonej wyrokiem z [...] lutego 2019 r. (sygn. akt II SA 1865/18). Wyrażona wówczas ocena prawna jest wiążąca w kolejnych postępowaniach zarówno dla organów administracji jak i sądów (tak art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym). W uzasadnieniu przywołanego orzeczenia stwierdzono m.in.: "przy niespełnieniu przesłanki całkowitej niezdolności do pracy niejako drugorzędne znaczenie dla sprawy mają okoliczności związane z przebiegiem ubezpieczenia skarżącego, ponieważ nawet ich wykazanie nie daje możliwości przyznania świadczenia w drodze wyjątku osobie zdolnej do pracy." i dalej: "brak spełnienia przez (...) przesłanki niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek wyłącza, w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Okoliczność ta przesądza też o treści rozstrzygnięcia, bez konieczności ustosunkowywania się do pozostałych warunków z tego przepisu, bowiem nawet w sytuacji, gdyby te przesłanki były spełnione, świadczenie w drodze wyjątku nie mogłoby zostać przyznane." (przedostatni akapit uzasadnienia oraz go poprzedzający). Trzeba mieć przy tym na względzie, że - jak wskazał Sąd w cytowanym orzeczeniu - wedle brzmienia art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (obecnie opubl. w Dz.U. z 2018 r., poz. 1270 ze zm.), warunkiem przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest wystąpienie wszystkich wymienionych w danym przepisem przesłanek. Żądając wznowienia postępowania Wnioskodawca podnosił okoliczności, dotyczące realizacji przesłanki, która - wobec wiążącej oceny Sądu - nie mogła mieć znaczenia dla sprawy. Organ mógł więc w takiej sytuacji ocenić, bez konieczności przeprowadzania stosownego postępowania wyjaśniającego (np. ustalenia zakresu dokumentacji zgromadzonej w Oddziale a dotyczącej przebiegu zatrudnienia Wnioskodawcy), że podnoszone kwestie nie są "istotne" dla wyniku sprawy. Nie przywołano więc przesłanki określonej art. 145 §1 pkt 5 K.p.a., co może być przeszkodą dla wznowienia postępowania, gdy jest to oczywiste. Przy tym było poza sporem niewskazanie jakiejkolwiek innej przesłanki wznowienia postępowania. Odmowa wznowienia była więc uzasadniona, choć jej przyczyny organ prawidłowo nie wskazał. Przy tym wypada zauważyć, że gdyby nawet uznać zobowiązanie organu do wznowienia postępowania wobec wpływu wniosku, gdzie twierdzono jakoby wystąpiły przesłanki wznowieniowe w myśl art. 145 §. 1 pkt 5 K.p.a., musiałoby się ono zakończyć wydaniem decyzji o odmowie uchylenie dotychczasowego orzeczenia - w myśl art. 151 § 1 pkt 1 K.p.a. - wobec oczywistego braku przesłanek wznowienia. Gdyby więc nawet uznać, że doszło do uchybienia procedurze w danym zakresie nie mogło mieć to znaczenia dla wyniku sprawy. Naruszenie przepisów postępowania nie mogło więc skutkować uchyleniem zaskarżonego aktu. Wynika to – przy rozumowaniu a contrario - z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tym świetle chybione są zarzuty skargi, jakoby naruszono przepisy postępowania w zakresie obowiązku właściwego wyjaśnienia sprawy w kontekście jej istotnych uwarunkowań faktycznych. Kwestia rzeczywistego okresu zatrudnienia Wnioskodawcy w Spółce, w realiach mniejszej sprawy - w przedmiocie wznowienia postępowania - nie mogła mieć istotnego znaczenia. W świetle powyższych rozważań Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem. Zarówno argumentacja skargi, jak i analiza akt sprawy, nie ujawniły wad tego rodzaju, które mogłyby prowadzić do jego uchylenia. Z przedstawionych względów, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.