II SA/Wa 1054/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj (spr.) Sędzia WSA Janusz Walawski Sędzia WSA Sławomir Antoniuk po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 października 2021 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania emerytury w drodze wyjątku oddala skargę Decyzją z dnia [...] stycznia 2021r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z [...] listopada 2020r. o odmowie przyznania K. P. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przywołał treść art.83 ust.1 ustawy o Emeryturach i Rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 153, poz. 1227 – tekst jedn.) wskazując, ze szczególne okoliczności, o jakich mowa w w/w przepisie to zdarzenia, wykluczające aktywność zawodową strony z powodu niemożliwości przezwyciężenia ich skutków. Organ ustalił, że wnioskodawca od [...].12.2013 r. pobiera emeryturę rolniczą, a zatem jest uprawniony do świadczenia przyznanego w trybie zwykłym i nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Przepis art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, w ocenie organu wprost wyłącza możliwość otrzymywania świadczenia w drodze wyjątku przez osoby spełniające warunki do świadczenia emerytalnego lub rentowego w trybie zwykłym. Z powyższego przepisu wynika bowiem, że jedną z przesłanek jest brak spełnienia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń w wyniku szczególnych okoliczności. Przepisy ustawy emerytalnej nie przewidują zbiegu świadczenia określonego w art. 83 ust. 1, o przyznaniu którego decyduje wyłącznie Prezes Zakładu, ze świadczeniami ustawowymi przyznawanymi przez organy emerytalno-rentowe (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4.07.2001 r., sygnatura II SA 388/01,) . Stąd organ wywiódł, ze wobec tego, że strona jest uprawniona do emerytury rolniczej, a nie ma możliwości łączenia świadczenia w drodze wyjątku z jakimikolwiek świadczeniami przyznanymi na zasadach ogólnych, wniosek należało rozpoznać odmownie. Skargę od powyższej decyzji wywiódł K. P. wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu wskazał, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS stanowi m.in., że wniosek w trybie tego przepisu mogą złożyć osoby, które nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty. Zdaniem wnioskodawcy przepis ten dotyczy wyłącznie emerytur i rent należnych na podstawie właśnie ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a nie osób, które uzyskały świadczenie emerytalne na podstawie przepisów innych ustaw. Gdyby wolą ustawodawcy było wyłącznie z tego uprawnienia innych osób (objętych innymi przepisami emerytalnymi), to wyłączenie takie było wprost wskazane w ustawie, np. poprzez sformułowanie ,,nie spełniają warunków do uzyskania prawa do emerytury lub renty na podstawie ustawy oraz warunków do uzyskania prawa do emerytury łub renty na podstawie innych ustaw'". Cytowany przepis ustawy takiego wyłączenia innych osób nie zawiera, stąd też uznać należy, iż wnioskodawcą może być każda osoba, która nie spełnia warunków uzyskania emerytury na podstawie ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Komentowany przepis jest przepisem szczególnym, a więc nie może budzić wątpliwości, że jakakolwiek jego wykładnia rozszerzająca jest wykluczona (tak wskazuje np. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 23 września 2009 roku w sprawie o sygn akt: n SAAVA 584/09). Podkreślił też w tym miejscu okoliczność, iż wnioskodawca nie spełnia wymogów do uzyskania emerytury na podstawie ustawy o emeryturach i rentach z FUS z uwagi na zbyt krótki staż pracy poza rolnictwem. Ogólny staż pracy skarżącego wynosi 51 lat, z czego niespełna 14 lat przepracował w trudnych warunkach w H. , a minimalny okres uprawniający do emerytury z FUS wynosi 20 lat. Chociaż więc wnioskodawca ponad 1/4 swojego życia zawodowego poświęcił na pracę poza rolnictwem, to de facto uiszczane w tym czasie stosunkowo wysokie składki w zasadzie "przepadły", gdyż dotychczas nie zostały uwzględnione w przyznanych wnioskodawcy świadczeniach emerytalnych. Zdaniem wnioskodawcy takie traktowanie ubezpieczonych jest nierównym traktowaniem i jako takie winno być uznane za niezgodne z Konstytucją, która gwarantuje wszystkim obywatelom równość wobec prawa. Tymczasem w niniejszej sprawie lepiej zostałby potraktowany obywatel, który przepracował w fabryce 20 lat i jeden dzień, niż wnioskodawca. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skargę uznać należy za niezasadną. Zgodnie z treścią przepisu art.1 par. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr.153, poz.1269 z późn. zm.) Sąd Administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem, skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny stanu faktycznego, przez pryzmat art.83 ust.1 ustawy o Emeryturach i Rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 153, poz. 1227 – tekst jedn.) w celu ustalenia, czy osoba pobierająca emeryturę rolniczą, ma prawo do równoczesnego świadczenia z tytułu w/w normy prawnej. W ocenie tut. Sądu na tak postawione pytanie należało udzielić negatywnej odpowiedzi. Dla odkodowania omawianej normy prawnej, w realiach faktycznych niniejszej sprawy kluczowe znaczenie ma zwrot "nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty". Wbrew twierdzeniom skargi, powyższy zwrot należy odczytywać, jako odnoszący się do każdej ustawy regulującej świadczenia emerytalne czy rentowe z każdego tytułu. Za takim rozumieniem przemawia w głównej mierze wykładnia celowościowa omawianej regulacji. Pamiętać należy, iż świadczenie opisane w art.83 badanej ustawy, ma stanowić pomoc dla osób, które de facto nie mają źródeł dochodu z tytułu emerytury czy renty i którym stan zdrowia lub wiek uniemożliwiają wypracowania takiego dochodu. Kolokwialnie rzecz ujmując, świadczenie specjalne przewidziane w omawianej normie prawnej jest swoistym kołem ratunkowym dla tych, którzy zostali dotknięci przez szczególne okoliczności życiowe, wskutek których nie mają prawa do renty czy emerytury (niezależnie od źródeł) i nie mają możliwości wykonywania pracy. Koncepcja wykładni zaprezentowana w skardze pozostaje więc w sprzeczności z celem świadczenia przewidzianego w przepisie art.83 omawianej ustawy. Skarżący zdaje się nie zauważać tego, że sporne świadczenie ma na celu zapewnienie podstawowych środków do życia, a nie poprawę warunków bytowych. Należy brać też pod uwagę to, że przyjęcie koncepcji zaprezentowanej w skardze, prowadziłoby do rażącej niesprawiedliwości wobec tych osób, które przez cale życie zawodowe (z reguły kilkadziesiąt lat), odprowadzały składki na FUS, a nie jak skarżący przez jedyne 14 lat. W efekcie zaprzeczałoby to koncepcji solidarności społecznej, na której oparty jest polski system emerytalno-rentowy. Oceniając podnoszoną w skardze problematykę nierównego traktowania nie sposób pominąć też tego, ze składki jakie uiszcza rolnik na KRUS, są niewspółmiernie niższe od tych, jakie odprowadzane są za pracownika ubezpieczonego w FUS. Gdyby więc przyznać sporne świadczenie skarżącemu, również z tego powodu byłby on w lepszej sytuacji od osób ubezpieczonych w FUS. Na tolerowanie tego typu nierówności nie pozwala zaś norma art.32 Konstytucji RP. Na marginesie wyjaśnić także należało, iż Sąd nie kwestionuje trudnej sytuacji materialnej strony. Przepisy obowiązującego prawa, do stosowania którego obowiązany jest Sąd, nie uzależniają jednak możliwości pozytywnego rozpoznania niniejszej sprawy od zaistnienia tylko tej przesłanki. Nadto dochodzone świadczenie nie posiada charakteru socjalnego. W świetle powyższego, uznając iż skarżona decyzja nie narusza prawa, a organ administracji prawidłowo ocenił stan faktyczny i dokonał prawidłowej subsumcji normy prawnej, Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie zmuszony był orzec jak w sentencji wyroku, na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.).