II SA/Wa 1055/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska, Sędziowie WSA Janusz Walawski, Eugeniusz Wasilewski (spr.), , Protokolant specjalista Elwira Sipak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi J. K. i J. K. reprezentowanych przez przedstawicielkę ustawową K. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku – oddala skargę – K.K. wystąpiła do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletnich dzieci J. i J., po ich zmarłym ojcu A.K.. Prezes ZUS decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, a po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. utrzymał w mocy wydaną decyzję. Organ wskazał w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, iż z art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynika konieczność wykazania, że ubezpieczony, którego praca stanowiła źródło uprawnień pozostałej po nim rodziny nie uzyskał prawa do świadczenia na ogólnych zasadach w następstwie zaistnienia szczególnych okoliczności, które mu to uniemożliwiły. Będzie to zatem zdarzenie lub trwały stan wykluczający aktywność zawodową połączoną z ubezpieczeniem społecznym z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. W ocenie organu warunki wskazane w art. 83 ustawy nie zostały spełnione. Z dokumentacji rentowej wynika, iż łączny okres ubezpieczenia 30 letniego w chwili śmierci ojca dzieci wynosi 5 lat i 10 miesięcy. Na 10 lecie oceniane do uprawnień przypada jedynie 2 lata i 10 miesięcy ubezpieczenia, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym. Ponadto w okresach od [...] września 2001 r. do [...] maja 2004 r., od [...] sierpnia 2004 do [...] sierpnia 2005 r. i od [...] listopada 2009 r. do [...] lipca 2011 r., ojciec dzieci nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym. We wskazanych okresach nie była orzeczona wobec ojca małoletnich całkowita niezdolność do pracy, a zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym w wymienionych wyżej przerwach nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne niezależnie od woli ubezpieczonego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. Powyższe nie pozwala , zdaniem organu na przyjęcie, że ojciec małoletnich nie spełniał warunków do świadczenia przyznawanego na zasadach ogólnych na skutek szczególnych okoliczności, co wyklucza możliwość przyznawania świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2014 r. przedstawicielka ustawowa małoletnich J. i J., ich matka K.K. podniosła, iż ojciec dzieci i jej mąż A. zmarł w wyniku nieszczęśliwego wypadku w dniu [...] sierpnia 2013 r. Mąż dbał o rodzinę, pracował cały czas uczciwie, niestety został oszukany przez pracodawców, którzy nie odprowadzali składek na jego ubezpieczenie. Skarżąca wskazała ponadto na trudną sytuację życiową rodziny. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podnosząc m. in, iż skarżąca nie wskazała pracodawców którzy nie dopełnili obowiązku zgłoszenia do ubezpieczenia jej męża, nie udowodniła obowiązku zgłoszenia do ubezpieczenia jej męża, nie udowodniła istnienia umowy o pracę, czy cywilno – prawnej co nie pozwala na identyfikację istnienia takiego obowiązku ubezpieczeniowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Analizując niniejszą sprawę w powyższym zakresie Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.) – zwanej dalej ustawą, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Na tle całej ustawy, określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna – pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie. Świadczenia przyznawane w drodze wyjątku nie mają charakteru roszczeniowego. Są finansowane z budżetu państwa (por. art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa ZUS. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." je w drodze wyjątku, co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS nie oznacza, że ma on całkowitą swobodę w tym względzie. Z treści powołanego wyżej przepisu wynikają cztery przesłanki, warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, przesłanka bycia ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny. Po drugie, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po trzecie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po czwarte, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. W rozpoznawanej sprawie przepis art. 83 § 1 ustawy nie mógł być zastosowany albowiem nie zachodzą wszystkie wymienione w nim przesłanki. Bezspornym jest, iż w ubezpieczeniu ojca małoletnich wystąpiły przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, które – jak wyjaśnia skarżąca – wynikały z nieodprowadzania składek z tytułu ubezpieczenia przez nieuczciwych pracodawców. Istnienie owych okoliczności winno być jednak wskazane przez stronę postępowania administracyjnego albo przez przedłożenie stosownych dowodów albo też wskazania organowi prowadzącemu postępowanie administracyjne, gdzie stosownych dowodów należy poszukiwać. Co prawda zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie sądowym dominuje pogląd, iż ciężar dowodu w postępowaniu administracyjnym spoczywa na organie administracji, ale nie można od tego organu oczekiwać, zwłaszcza w sprawach rozstrzyganych w ramach uznania administracyjnego, iż będzie "po omacku" poszukiwał materiału dowodowego. W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie wykazała żadnymi dokumentami, iż istotnie została nawiązana jakakolwiek umowa, a także, że faktycznie istniało zatrudnienie, a jedynie z winy osób trzecich nie zgłoszone do ubezpieczenia. Przerwy w zatrudnieniu ojca dzieci spowodowały, iż wykazał się stosunkowo krótkim okresem ubezpieczenia – 5 lat i 10 miesięcy. W tych warunkach Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych miał podstawy do przyjęcia, że nie wystąpiły w sprawie szczególne okoliczności pozwalające na przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Podnieść przy tym należy, iż śmierć ojca małoletnich, nastąpiła w czasie niepozostawania w zatrudnieniu. Podzielić też należy stanowisko organu, iż trudna sytuacja materialna skarżącej i dzieci nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania świadczenia. Dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w wyroku.