II SA/Wa 1058/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędzia WSA Janusz Walawski, Protokolant Bogumiła Kobierska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2007 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy W. B. od decyzji z dnia [...] września 2006 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. W toku postępowania ustalono, że W. B. urodzony w [...] na przestrzeni 37 lat życia (w dacie powstania całkowitej niezdolności do pracy) osiągnął okres ubezpieczenia wynoszący 9 lat, 2 miesiące i 8 dni, który według organu jest nieadekwatny do wieku ubezpieczonego. W ostatnim dziesięcioleciu przed stwierdzeniem całkowitej niezdolności do pracy przez Komisję Lekarską ZUS z dnia [...] stycznia 2007r. przepracował 4 lata, 6 miesięcy i 19 dni. Natomiast całkowicie niezdolny do pracy stał się od 2 października 2004r. do grudnia 2007r. Wskazano, że wnioskodawca nie podejmował zatrudnienia podlegającego ubezpieczeniu w okresie od 12 maja 1990r. do 7 stycznia 1993r. oraz od 1 stycznia 1999r. do 30 kwietnia 2004r. W tych okresach ubezpieczony nie miał orzeczonej niezdolności do pracy. W ocenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, skarżący nie wykazał, że niepodejmowanie w tym czasie zatrudnienia skutkującego wypracowaniem dłuższego stażu ubezpieczeniowego wynikało z przyczyn zasługujących na potraktowanie ich jako szczególne. Wyjaśniono, że szczególne okoliczności, o których mowa w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy oznaczają trwały stan, zdarzenie, które wykluczają aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Wskazano, że trudna sytuacja na rynku pracy nie jest okolicznością uzasadniającą przyznanie przedmiotowego świadczenia. Jednocześnie stwierdzono, że nie stanowi okoliczności szczególnej również świadczenie pracy za granicą bez zgłoszenia tego faktu do ubezpieczenia społecznego i odprowadzania składek. Organ uznał, że kwestia trudnych warunków materialnych nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. W skardze do Sądu W. B. zakwestionował zaskarżoną decyzję. Uważa, że jego sprawa nie została rozpatrzona przez Prezesa ZUS lecz przez Dyrektora Departamentu. W jego ocenie, Prezes ZUS nie ma możliwości cedowania ustawowych uprawnień na niższy szczebel decyzyjny. Podał, że po ukończeniu liceum, podjął studia, które następnie po dwóch latach przerwał z powodu powołania do zasadniczej służby wojskowej. Po wyjściu z wojska w wieku 24 lat wyjechał za granicę, nie mogąc znaleźć pracy z powodu bezrobocia. Po powrocie do kraju podjął zatrudnienie od 11 stycznia 1993 r. i pracował do 30 kwietnia 1994r. Następnie z dniem 1 października 1994r. rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej, którą prowadził do końca 1999r. Jednak z powodu trudności finansowych w 1999r. nie odprowadzał składek na ubezpieczenie. Później drugi raz wyjechał za granicę. Po powrocie do kraju poszukiwał przez 4 miesiące pracy, co wykazał w toku postępowania przed organem. W dniu 1 maja 2004 r. podjął zatrudnienie, w trakcie którego zachorował w dniu 2 października 2004r. Od tego dnia pozostawał na zasiłku chorobowym i rehabilitacyjnym do 13 stycznia 2006r. Podniósł, że pomimo dotkliwego bezrobocia cały czas ciężko pracował w kraju i za granicą. Zwrócił uwagę, że na wymagane 5 lat w ostatnim 10-leciu przed powstaniem trwałej niezdolności do pracy wypracował 4 lata, 6 miesięcy i 19 dni i do uzyskania renty zabrakło mu zaledwie 6 miesięcy. Podkreślił, że jest ciężko chory i nie ma perspektyw na wyleczenie, a rokowania na przeżycie są niepewne. Skarżący przedstawił także swoją trudną sytuację materialną. Podał, że nie posiada środków utrzymania. Koszty leków wzrosły miesięcznie do 480 zł, a zarobki jego żony wynoszą netto 1000 zł. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do skargi, stwierdził, że obecna całkowita niezdolność do pracy jest niekwestionowana. Powstała ona nagle w 2004 r. i nie stanowi żadnego usprawiedliwienia dla braku ubezpieczenia poczynając od 1990r. Brakujące 6 miesięcy do stażu rentowego ubezpieczony mógł wypracować korzystając z możliwości dobrowolnego ubezpieczenia z tytułu wieloletniej pracy za granicą. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wyjaśnić, że stosownie do art. 268a kodeksu postępowania administracyjnego, który ma zastosowanie w postępowaniach dotyczących świadczeń przewidzianych w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 124 tej ustawy), organ administracji publicznej może upoważnić pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwienia spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych. W rozpoznawanej sprawie należy zatem przyjąć, że znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy pełnomocnictwo z dnia 13 lipca 2006r. nr 234/DLP/2006 udzielone przez Aleksandrę Wiktorow, ówczesnego Prezesa ZUS, Wojciechowi Grunwaldowi, Dyrektorowi Departamentu Świadczeń Emerytalno-Rentowych ZUS, dawało mu podstawę do wydania w imieniu Prezesa ZUS decyzji administracyjnej w zakresie świadczeń w drodze wyjątku. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...). Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego: – po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, – po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, – po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. W ocenie Sądu, organ nie naruszył obowiązującego prawa rozstrzygając o odmowie przyznania przedmiotowego świadczenia uznając, że w sprawie brak jest szczególnych okoliczności, z powodu których nie zostały spełnione warunki wymagane w ustawie do uzyskania prawa do renty. Organ w sposób prawidłowy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Szczególne okoliczności, o jakich mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...) to wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia i związanego z nim obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Wobec tego konieczne jest wykazanie, iż ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do świadczenia na skutek szczególnych okoliczności. W okresie stażu ubezpieczeniowego skarżącego miały miejsce przerwy w zatrudnieniu, które nie były spowodowane okolicznościami szczególnymi w rozumieniu przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach (...). Jak wynika z niekwestionowanych ustaleń organu, od 12 maja 1990r. do 7 stycznia 1993r. oraz od 1 stycznia 2000r. do 31 grudnia 2004r. skarżący pracował za granicą i nie opłacał z tego tytułu składek na Fundusz Pracy. Organ prawidłowo przyjął, że okolicznością szczególną nie był również brak opłacania od 1 stycznia 1999r. do 31 grudnia 2000r. składek z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Okolicznością szczególną, nie są także podnoszone przez wnioskodawcę trudności z prowadzeniem działalności gospodarczej. Świadczenie w drodze wyjątku jest umiejscowione w systemie ubezpieczeń społecznych. Wynika z tego, że musi być ono w określony sposób powiązane z występowaniem określonego okresu ubezpieczenia, połączonego z należytym opłacaniem składek. Wobec tego może być przyznane ubezpieczonemu, w nieznacznym tylko stopniu niedopełniającemu warunków do uzyskania renty na ogólnych zasadach. W warunkach poważnego bezrobocia w kraju znaczna liczba osób nieposiadających stałego zatrudnienia, których stan zdrowia pogarsza się, mogłaby w trybie powołanego art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. domagać się przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Przyjęcie takiej interpretacji świadczenia przewidzianego w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych usytuowanego w dziale VI tej ustawy, zatytułowanym "Świadczenia przyznawane w szczególnym trybie", spowodowałoby jego przyznawanie, wbrew tytułowi, w trybie powszechnym. Przyznanie tego świadczenia nie jest przewidziane do każdego przypadku łagodzenia trudnej sytuacji materialnej, gdyż nie jest to sfera pomocy społecznej, świadczeń rodzinnych czy socjalnych. Należy uznać, że brak niezbędnych środków utrzymania nie jest wystarczającą podstawą dla przyznania świadczenia w drodze wyjątku, które nie jest świadczeniem socjalnym przyznawanym stosownie do potrzeb wnioskodawcy. Jak już wcześniej zaznaczono do jego przyznania konieczne jest bowiem spełnienie wszystkich przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...). W przedmiotowej sprawie stan zdrowia skarżącego nie był kwestionowany, lecz nie był on przyczyną niespełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do renty. Reasumując, zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, ani też nie została wydana z takim naruszeniem przepisów procedury administracyjnej, które skutkowałoby koniecznością jej uchylenia, ponieważ w niniejszej sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności usprawiedliwiające nieuzyskanie prawa do renty inwalidzkiej. Wobec powyższego Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).