II SA/Wa 1058/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Janusz Walawski po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. H. od postanowienia referendarza sądowego z 20 marca 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego i umarzającego postępowanie w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. H. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego postanawia: - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie -. Postanowieniem z dnia 20 marca 2018 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił K. H. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego (dalej także: "skarżący" lub "strona skarżąca") i umorzył postępowanie w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. H. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego. W uzasadnieniu powyższego postanowienia referendarz sądowy wskazał, że skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy podniosła, że w chwili obecnej nie jest w stanie ponieść kosztów radcy prawnego ani adwokata bez uszczerbku na jej utrzymanie. Skarżąca podała, że utrzymuje się z emerytury, która jest bardzo niska. Żyje bardzo oszczędnie. Je niewiele, na leki jej nie stać i tylko dlatego udało jej się z tej niskiej emerytury odłożyć kwotę 20.000 zł ponieważ wie, że w każdej chwili może potrzebować ciągłej opieki lekarskiej i na to są potrzebne pieniądze. Skarżąca podała, że nie ma rodziny, która pomogłaby jej w tej trudnej sytuacji. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Posiada mieszkanie o powierzchni 32,70 m², które to mieszkanie wymaga remontu. Skarżąca zgromadziła oszczędności w wysokości 20.000 zł. Innego majątku skarżąca nie posiada. Skarżąca oświadczyła, że utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł z dodatkiem pielęgnacyjnym. Ponadto skarżąca otrzymuje dodatek mieszkaniowy w wysokości 165,47 zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki skarżąca wymieniła: ubezpieczenie na życie 5 zł, telewizja kablowa 6,90 zł, telefon stacjonarny 31,98 zł, gaz 20,64 zł, energia 34,09 zł, czynsz 233,47 zł + 117,73 zł (1/12 z dopłaty za C.O. po zakończeniu sezonu grzewczego) – łącznie 449,81 zł. Mając na względzie powyższe, referendarz sądowy uznał, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jednak, jak już wyżej wskazano, skarżąca w niniejszej sprawie jest zwolniona z ustawy z ponoszenia kosztów sądowych. W piśmie z dnia [...] marca 2018 r. skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 marca 2018 r. Wnosząc o uwzględnienie sprzeciwu, skarżąca stwierdziła, iż nie zgadza się ze stanowiskiem referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej jako: "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie skarżąca, stosownie do treści art. 239 § 1 pkt 1 lit. e p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Skarżąca przedmiotowy wniosek złożyła w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych, dlatego zgodnie z art. 249a p.p.s.a., jeżeli (...) rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Skoro zatem skarżąca w tej sprawie jest zwolniona z ustawy z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych, to postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, jako zbędne, należało umorzyć. Natomiast zgodnie z art. 262 p.p.s.a., przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego, mają odpowiednie zastosowanie do stron, korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Stosownie zaś do art. 245 § 1 i § 3 tej ustawy, prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie częściowym i obejmować tylko ustanowienie pełnomocnika - radcy prawnego lub adwokata. Przyznanie tego prawa osobie fizycznej następuje na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy wtedy, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy wskazać, że dzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i winno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Stosownie do art. 199 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Dlatego też pomoc państwa, wyrażona w przepisach o prawie pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, skierowana jest do osób, które albo mają bardzo niskie dochody, albo ich w ogóle nie posiadają, tj. do osób, które z uwagi na bardzo ciężką sytuację materialną, często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych (granice ubóstwa). Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiedzialny za zasadność i legalność ich wydatkowania, ma obowiązek zbadania, czy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy, rzeczywiście spełnia przesłanki do przyznania jej tego prawa. Jak wskazuje się zarówno w doktrynie, jak i judykaturze sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. W ocenie Sądu, referendarz sądowy, wydając sporne postanowienie z dnia 20 marca 2018 r., zasadnie przyjął, że sytuacja materialna skarżącej nie przemawia za uznaniem, że w sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie skarżącej prawa pomocy. Z akt sprawy wynika, że ze złożonego w niniejszej sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy, wynika, że wnioskodawczyni utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł z dodatkiem pielęgnacyjnym. Posiada mieszkanie o powierzchni 32,70 m². Ponadto skarżąca otrzymuje dodatek mieszkaniowy w wysokości 165,47 zł, a także oszczędności w wysokości 20.000 zł. Fakt, że skarżąca oprócz bieżących kosztów utrzymania ponosi również inne usprawiedliwione wydatki, które wyczerpują dochody gospodarstwa domowego nie oznacza, że spełnia ona przesłanki do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Tym bardziej, że posiada oszczędności w kwocie 20.000 zł. Strona posiadająca wskazany majątek i środki pieniężne, nie może oczekiwać, że koszt ustanowienia radcy prawnego zostanie przeniesiony na ogół obywateli, gdyż do tego sprowadzałoby się przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, tak aby ona mogła zachować dotychczasowy poziom życia. Koszt ustanowienia pełnomocnika winien być traktowany jako bieżący wydatek w budżecie domowym. Ponadto, zauważyć należy, że będzie to jednorazowy wydatek, strona zapewne będzie miała także możliwość uzgodnienia korzystnego dla siebie sposób spłaty należności. W ocenie Sądu jego poniesienie nie spowoduje uszczerbku w kosztach utrzymania koniecznego skarżącej. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd uznał, że nie było podstaw faktycznych i prawnych do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie, wobec czego zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego należało utrzymać w mocy. W tej sytuacji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. - orzekł, jak w sentencji postanowienia