II SA/Wa 1059/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk Sędziowie WSA Andrzej Góraj Eugeniusz Wasilewski (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 listopada 2013 r. sprawy ze skargi C.G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] stycznia 2013 r.; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. po rozpatrzeniu wniosku C.G. z dnia [...] września 2012 r. o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227), odmówił przyznania wskazanego świadczenia. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ zaznaczył, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] października 2011 r. C. G. nie została uznana za osobę niezdolną do pracy, a więc nie został spełniony warunek wymagany do przyznania wnioskowanego świadczenia. Pismem z dnia [...] lutego 2013 r. C. G. zwróciła się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zaznaczyła, że Prezes wydając decyzję nie uwzględnił materiału dowodowego o który wnosiła, tj. dokumentów z prowadzonej przed Sądem Okręgowym w K. Wydział [...] Ubezpieczeń Społecznych. Ponadto wskazała, że na pogarszający się stan zdrowia, nasilające się bóle [...], które powodują utratę [...] co wiąże się z licznymi obrażenimi i związku z tym podlega stałemu leczeniu. Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm) decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy powyższą decyzję nie znajdując podstaw do uzględnienia wniosku i podzielając wcześniej zaprezentowaną argumentację.Organ wyjasnił, iż w myśl art. 14 ust.1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczń Społecznych oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Decyzja w sprawie renty z tytułu niezdolności do pracy w tym renty przyznawanej w drodze wyjątku jest oparta wyłącznie na orzeczeniu lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej. W postępowaniu administracyjnym w sprawie przyznania świadczenia nie wchodzi zatem mozliwość weryfikowania orzeczenia lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej ZUS za pomocą opinii biegłych sądowych. Decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] kwietnia 2013 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej przez C. G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca zarzuciła decyzji naruszenie: - art. 80 Kpa w związku z art. 75 § 1 kpa i art. 78 § 1 i 2 kpa, poprzez dokonanie oceny jej niezdolności do pracy z pominięciem kluczowego w sprawie a wnioskowanego przez skarżącą materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy Sądu Okręgowego w K. Wydział [...] Ubezpieczeń Społecznych (sygn. akt [...]), a w szczególności dopuszczonych w tej sprawie opinii biegłych lekarzy sądowych, całości dokumentacji medycznej, a także załączników do pisma procesowego z dnia [...] marca 2012 r., - naruszenie art. 78 § 1 i 2 kpa, poprzez brak uwzględnienia wnioskowanych przez skarżącą dowodów w postaci materiału dowodowego, zawartego w aktach Sądu Okręgowego w K. Wydział [...] Ubezpieczeń Społecznych (sygn. akt [...]) mającego ścisły związek z przesłanką niezdolności do pracy – warunkującą nabycie prawa do renty w drodze wyjątku w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a także brak wyjaśnienia przyczyn dla których w ogóle nie rozpatrzono wniosku dowodowego skarżącej, - naruszenie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez: a) błędne przyjęcie, że skarżąca nie spełnia warunków do przyznania renty w drodze wyjątku, w sytuacji, gdy na skutek szczególnych okoliczności nie spełnia ona warunków do przyznania jej renty, a ze względu na niezdolność do pracy nie może podjąć pracy, ani innej czynności objętej ubezpieczeniem społecznym, jednocześnie nie posiadając niezbędnych środkow utrzymania – zmuszona jest liczyć na pomoc córek i siostry, b) błędne i wewnętrznie sprzeczne rozumowanie, polegające na przyjęciu, że decyzja w przedmiocie przyznania renty w drodze wyjątku wydawana jest wyłączenie w oparciu o orzeczenie lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej ZUS, w sytuacji gdy art. 75 kpa w związku z art. 78 § 1 i 2 kpa, jednoznaczenie nakazuje uwzglęnić żądanie przerowadzenia dowodu, wskazując na moc dowodową m.in. opinii biegłych lekarzy sądowych, wypowiadających się w kwestiach istotnych dla niniejszej sprawy, - naruszenie art. 107 § 3 kpa, poprzez brak wyczerpującego uzasadnienia zasarżonej decyzji, a w szczególności przez brak wyjaśnienia przyczyn dla których Prezes ZUS nie zastosował się do stanowczej normy art. 78 § 2 kpa i nie uwzględnił żądania przeprowadzenia, a nawet nie rozważył wnioskowanego przez stronę materiału dowodowego, zawartego w aktach sprawy Sądu Okręgowego w K. (sygn. akt [...]). Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. W myśl przepisu art. 124 omawianej ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej określone stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), chyba że ustawa stanowi inaczej. Tak więc Prezes ZUS, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, związany jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. W szczególności winien on przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest zobowiązany również do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 kpa. W niniejszej sprawie Prezes ZUS uchybił wskazanym regułom postępowania, i to w sposób mający istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia, w szczególności poprzez niewyczerpujące i mało wnikliwe rozpatrzenie materiału dowodowego. Nie wszystkie bowiem okoliczności, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zostały należycie zbadane i rozważone. Zaskarżona decyzja została podjęta bez wyjaśnienia wszystkich aspektów sprawy, mających istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu, Prezes ZUS, wydając zaskarżoną decyzję, niezasadnie oparł się wyłącznie na ustaleniach zawartych w orzeczeniu komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] października 2011 r., w myśl której C.G. nie jest niezdolna do pracy. Orzeczenie to zostało bowiem wydane w dniu [...] października 2011 r. a zatem prawie rok wcześniej przed złożeniem przez skarżącą wniosku o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku i w żaden sposób nie można przyjąć, aby określało ono aktualny stan zdrowia skarżącej. Obowiązkiem organu – zwłaszcza wobec podnoszonego przez C. G. we wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku faktu upadku ze schodów i doznanych w wyniku tego upadku obrażeń było zbadanie skarżącej przez lekarza orzecznika, celem oceny jej niezdolności do pracy. Organ nie uczynił tego i orzekając w sprawie w 2013 r. oparł swoje ustalenia co do zdolności do pracy skarżącej na orzeczeniu komisji lekarskiej z 2011 r. Jednocześnie niezasadnie przyjął, iż we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie przedstawiła ona żadnych dowodów mogących stwierdzić, iż jej stan zdrowia uniemożliwia wykonywanie zatrudnienia. Zasadne było uchylenie zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Rozpoznając sprawę ponownie, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych winien uwzględnić poczynione przez Sąd uwagi i wnikliwie rozpatrzyć materiał dowodowy, z poszanowaniem reguł procedury administracyjnej, w tym słusznego interesu strony (art. 7 kpa), uzupełniając go jednocześnie o aktualne orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, wydane w trybie art. 14 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270), orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 ww. ustawy Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.