II SA/Wa 1073/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędzia WSA Anna Mierzejewska, Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Protokolant Arkadiusz Koziarski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2006 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenie w drodze wyjątku 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję z dnia [...] lutego 2006 nr [...], wydaną w oparciu o art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) – powoływanej nadal jako ustawa o emeryturach i rentach, o odmowie przyznania G. S. świadczenia w drodze wyjątku po zmarłym mężu. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: • jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, • nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, • nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, • nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Podano również, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej i w związku z tym bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałyby osobie zmarłej. Również szczególne okoliczności, o których mowa w przepisie powołanym wyżej odnosi się do tej osoby. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, oceniając wniosek, uznał, że w sprawie brak jest szczególnych okoliczności, na skutek których ubezpieczony nie nabył uprawnień do świadczeń w trybie ustawowym. W toku postępowania ustalono, że mąż skarżącej – J. S. na przestrzeni 50 lat życia (ur. w 1954 r., zmarł w 2004 r.) posiadał okres ubezpieczenia wynoszący 16 lat i 28 dni. Organ zwrócił uwagę, że od 22 czerwca 1978 r. do 31 stycznia 1980 r. oraz od 1 lutego 1990 r. do 7 października 2004 r. ubezpieczony nie wykonywał zatrudnienia i nie podlegał ubezpieczeniu. W ocenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w wymienionych okresach był on zdolny do pracy, a zatem w sprawie brak jest szczególnych okoliczności, uniemożliwiających zatrudnienie w celu zapewnienia uprawnień do świadczeń z ubezpieczenia społecznego na zasadach ogólnych. Jednocześnie organ stwierdził, że wnosząca wniosek ma 51 lat i wobec tego nie jest osobą uznaną za całkowicie niezdolną do pracy ze względu na wiek, ani też nie została uznana za całkowicie niezdolna do pracy ze względu na stan zdrowia, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ uznał, że kwestia trudnych warunków materialnych nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. W skardze do Sądu G. S., kwestionując zaskarżoną decyzję podała, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskowała, aby w sytuacji odmowy przyznania jej świadczenia w trybie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach przyznano jej świadczenie roczne w trybie art. 70 ust. 4 tej ustawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wyjaśniono, że brak jest możliwości przyznania w sprawie rozpatrywanej w trybie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach świadczenia na warunkach z art. 70 tej ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 tej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z powodów całkowicie odmiennych, aniżeli podnosi skarżący. Zezwala na to treść art.134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezależnie od zarzutów i argumentów obu stron, przede wszystkim zbadania wymaga kwestia, czy Wicedyrektor Departamentu Świadczeń Emerytalno-Rentowych w Centrali Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Ewa Nowakowska była osobą uprawnioną do wydawania decyzji w imieniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z powołanym wyżej przepisem, kompetencje do wydawania decyzji w zakresie przyznania i odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku posiada Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Brak jest podstaw do uznania, że udzielić pełnomocnictwa do wydania decyzji w imieniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Ewie Nowakowskiej Wicedyrektorowi Departamentu Świadczeń Emerytalno-Rentowych w Centrali Zakładu Ubezpieczeń Społecznych mogła udzielić Członek Zarządu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Wanda Pretkiel. Upoważnienie do wydania decyzji na podstawie art. 83 powołanej ustawy mogło być skutecznie udzielone jedynie przez Prezesa ZUS, który personifikuje organ. Nie jest kwestionowane, że Ewa Nowakowska, do dnia wydania zaskarżonej decyzji, nie posiadała pełnomocnictwa do wydawania i podpisywania decyzji w imieniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W ustawie ubezpieczeniowej nie zawarto innego uregulowania, dotyczącego udzielania konkretnym pracownikom upoważnień przez Prezesa ZUS do działania w jego imieniu, niż to, które wynika z art. 268a k.p.a. W art. 74 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) zawarta jest delegacja dla Ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do wydania rozporządzenia w sprawie nadania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych statutu. Na podstawie tego przepisu zezwolono na określenie nim w szczególności: struktury organizacyjnej Zakładu oraz zakresu rzeczowego działania centrali i terenowych jednostek organizacyjnych Zakładu, jak i trybu funkcjonowania i kompetencji organów Zakładu. Zgodnie z § 3 ust. 2 załącznika do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 1999 r. Nr 80, poz. 914 ze zm.), Prezes Zakładu może upoważnić m.in. dyrektorów komórek organizacyjnych do: 1. reprezentowania Zakładu i podejmowania decyzji w jego imieniu, w określonych przez niego sprawach, 2. upoważniania innych pracowników Zakładu w zakresie określonym w pkt 1. Nie ulega wątpliwości, że § 3 ust. 2 pkt 2 powołanego załącznika do rozporządzenia pozostaje w sprzeczności z treścią art. 268a k.p.a. Prezes ZUS nie może upoważnić członka zarządu ZUS do upoważniania innych pracowników do reprezentowania Zakładu i podejmowania decyzji w jego imieniu, w zastrzeżonych w ustawie dla niego sprawach. Udzielając delegacji do wydania rozporządzenia w sprawie nadania statutu Zakładowi, ustawodawca nie wskazał, że organ wykonawczy może w sposób odmienny, niż czyni to ustawa (k.p.a.) uregulować kwestię udzielania konkretnym pracownikom upoważnień przez Prezesa ZUS do działania w jego imieniu. W związku z powyższym uznać należy, że decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie została podpisana przez osobę upoważnioną do jej wydania. Decyzja administracyjna wydana przez osobę nieposiadającą umocowania do jej wydania jest z mocy art. 156 § 1pkt 1 kpa nieważna. W konsekwencji również zaskarżona decyzja utrzymująca, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., w mocy decyzję obarczoną wadą nieważności, rażąco narusza prawo i stąd jest nieważna stosownie do art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W takiej sytuacji zaistniała konieczność stwierdzenia nieważności obydwu wydanych w sprawie decyzji. Z uwagi na treść rozstrzygnięcia zbyteczne są rozważania w zakresie zarzutów podniesionych w skardze. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z art. 156 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. W oparciu o przepis art. 152 tej ustawy, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.