II SA/Wa 1075/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Sędziowie WSA Ewa Grochowska-Jung, Andrzej Kołodziej (spr.), Protokolant Elwira Sipak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi G. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) oddala skargę 2) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. A. M. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści) powiększoną o kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa złote 80/100) podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W., po rozpatrzeniu wniosku G. B. z dnia [...] października 2008 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania ww. przedmiotowego świadczenia. W uzasadnieniu ww. decyzji Prezes ZUS podniósł, iż wnioskodawczyni nie spełnia jednego z warunków wymaganych do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, a mianowicie całkowitej niezdolności do pracy, potwierdzonej orzeczeniem lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej ZUS, wyjaśniając, że orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] stycznia 2009 r. nie została ona uznana za całkowicie niezdolną do pracy, a podnoszone przez wnioskodawczynię trudne warunki materialne i brak środków utrzymania nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Pismem z dnia [...] marca 2009 r. G. B. zwróciła się do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazała, że problemem w jej sytuacji jest nie tylko brak środków do życia, ale również stwierdzona badaniami choroba – [...]. Podniosła, że nie zgadza się z orzeczeniem lekarzy orzeczników ZUS określającym jej stan zdrowia. Prezes ZUS, po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku, decyzją z dnia [...] maja 2009 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy ww. decyzję z dnia [...] lutego 2009 r. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. W toku postępowania ustalono, że wnioskodawczyni nie spełnia wymogu całkowitej niezdolności do pracy, albowiem orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] stycznia 2009 r., zbadanego i ocenionego za zgodne z zasadami orzecznictwa lekarskiego w ramach sprawowanego nadzoru nad orzecznictwem o niezdolności do pracy przez Departament Orzecznictwa Lekarskiego, nie została ona uznana za całkowicie niezdolną do pracy. Organ podkreślił, iż fundamentalną zasadą przyznawania świadczeń na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, jest całkowita niezdolność do pracy wnioskodawcy, orzeczona w trybie przewidzianym prawem przez lekarza orzecznika ZUS, a nie stwierdzona przez każdego innego lekarza lub wynikająca z subiektywnego przekonania samego zainteresowanego. Prezes ZUS zaznaczył, że orzeczenie lekarza orzecznika ZUS albo komisji lekarskiej ZUS jest wiążące dla organu rentowego, jak również dla Prezesa ZUS, dodając, że oznacza to, iż przesłanka ta nie podlega uznaniu administracyjnemu. Odnosząc się do oceny sytuacji materialnej wnioskodawczyni organ wskazał, że jest ona niewątpliwie trudna, lecz nie stanowi ona wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, albowiem świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym jedynie według potrzeb, nawet gdy są one uzasadnione. Pismem z dnia 17 czerwca 2009 r. G. B. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] maja 2009 r. nr [...], wnosząc o dokładne zbadanie akt sprawy. W treści skargi skarżąca podniosła, że jest osobą chorą na [...] oraz [...]. Wskazała, że ataki choroby występują nagle, powodują utratę przytomności, co stanowi zagrożenie dla jej życia. Podkreśliła, że pomimo badań i zaświadczeń lekarzy specjalistów wszystkie komisje, przez które przeszła, zignorowały ten fakt. Dodała, że została uznana za częściowo niezdolną do pracy, jednak pomimo starań nikt nie chce jej zatrudnić. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Pełnomocnik organu wyjaśnił, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] stycznia 2009 r. nie stwierdzono u G. B. całkowitej niezdolności do pracy, następnie na skutek sprzeciwu skarżącej od tego orzeczenia, była ona badana przez komisję lekarską ZUS, która orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2009 r. również nie stwierdziła, aby skarżąca była całkowicie niezdolna do pracy. Wskazano, że skarżąca nigdy nie legitymowała się całkowitą niezdolnością do pracy, a niezdolność częściową orzeczono u niej od lipca 2005 r., natomiast od lipca 1994 r. pozostaje ona poza wszelkim ubezpieczeniem. Ustosunkowując się do zarzutów skargi stwierdzono, że skarżąca była wielokrotnie badana przez lekarzy orzeczników ZUS, a także biegłych sądowych i ich orzeczenia są konsekwentne, a istniejące od wielu lat schorzenia nie czyniły i nie czynią skarżącej całkowicie niezdolną do pracy. Sama zaś trudna sytuacja materialna, choć była brana pod uwagę przy podejmowaniu decyzji, nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Stosownie do treści art. 1 par. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), w myśl którego ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Warunkiem koniecznym do przyznania przez Prezesa ZUS świadczenia w drodze wyjątku jest spełnienie przez wnioskodawcę wszystkich zawartych w przepisie art. 83 ust. 1 cyt. ustawy przesłanek, a brak którejkolwiek z nich wyklucza wydanie pozytywnego dla zainteresowanego rozstrzygnięcia. Ustalenie ich istnienia musi jednak nastąpić w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym. W myśl przepisu art. 124 ww. ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej określone stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z poźn. zm.), chyba że ustawa stanowi inaczej. Tak więc Prezes ZUS, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, związany jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. W szczególności winien on przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest zobowiązany także do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 par. 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 par. 3 kpa. Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, iż skarżąca nie spełnia jednej z zawartych w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przesłanek, w postaci całkowitej niezdolności do pracy, albowiem orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] stycznia 2009 r., podtrzymanym następnie orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...], ustalono, że nie jest ona całkowicie niezdolna do pracy. Dodatkowo sprawa G. B. została rozpatrzona w trybie nadzoru Prezesa ZUS nad wykonywaniem orzecznictwa o niezdolności do pracy przez lekarzy orzeczników i komisje lekarskie. Analiza zgromadzonej w aktach dokumentacji medycznej wykazała, że orzeczenie komisji lekarskiej z dnia [...] stycznia 2009 r. jest zgodne z zasadami orzecznictwa lekarskiego. Brak jest zatem podstaw do uznania, że skarżąca nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy. Orzeczony u skarżącej brak całkowitej niezdolności do pracy wyklucza możliwość przyznania świadczenia przewidzianego wyłącznie dla osób całkowicie niezdolnych do pracy, gdyż stosownie do treści art. 14 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, to właśnie orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji. Oznacza to, że organ rozstrzygający sprawę w tym przedmiocie jest związany tym orzeczeniem. Tym samym z powodu braku przesłanki całkowitej niezdolności do pracy nie mogła zapaść dla skarżącej decyzja pozytywna. Brak tej przesłanki spowodował, że trudna sytuacja materialna skarżącej, a tym bardziej jej własna ocena stanu zdrowia, nie mogły wpłynąć na przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. O wynagrodzeniu z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).