II SA/Wa 1075/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube, Sędziowie WSA Ewa Grochowska-Jung (spr.), Ewa Pisula-Dąbrowska, Protokolant specjalista Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2016 r. sprawy ze skargi R. Z. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia danych osobowych uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] R. Z. (dalej skarżący) zwrócił się do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych ze skargę na odmowę udostępnienia przez [...] S. A. z siedzibą w [...] danych osobowych właściciela adresu [...], z którego w dniu [...] grudniu 2014 r. rozsyłane były obraźliwe, nękające i naruszające jego dobra osobiste wiadomości e-mail. Skarżący w treści wniosku wskazał, że wystąpił do Spółki o udostępnienie danych osobowych w zakresie imienia, nazwiska, adresu miejsca zamieszkania właściciela adresu [...], jednak Spółka pismem z dnia [...] lipca 2015 r. odmówiła udostępnienia objętych wnioskiem skarżącego danych, wskazując, iż żądane informacje objęte są tajemnicą telekomunikacyjną określoną w przepisach ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne (Dz. U. z 2014 r., poz. 243 ze zm.). R. Z. wskazał, iż przedmiotowe dane są niezbędne w celu prawidłowego wytoczenia powództwa cywilnego przeciwko osobie rozsyłającej pod jego adresem obraźliwe e-maile. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 12 pkt 2 i art. 22 w związku z art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2015 r., poz. 2135 ze zm.), w związku z art. 159 oraz art. 161 ust. 1 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne (Dz. U z 2014 r., poz. 243 z późn. zm.), odmówił uwzględnienia wniosku, uznając że skarżący nie jest uprawniony do pozyskania wnioskowanych danych na mocy przepisów prawa. Od powyższej decyzji R. Z. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym przedstawił swoje zastrzeżenia w stosunku do rozstrzygnięcia podjętego w sprawie przez Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych podkreślając, że organ błędnie ocenił stan faktyczny sprawy poprzez nadinterpretację przepisów ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne (Dz. U. z 2014 r., poz. 243 z późn. zm.), regulujących tajemnicę telekomunikacyjną. W celu uzasadnienia swojego stanowiska Skarżący przywołał obszerne orzecznictwo sądowo – administracyjne, dotyczące możliwości udostępniania danych osobowych objętych tajemnicą telekomunikacyjną, gdy stanowią tak przepisy odrębnych ustaw. Jednocześnie, jako podstawę do konieczności uwzględnienia jego wniosku Skarżący wskazuje swoje prawo do wystąpienia z powództwem cywilnoprawnym przeciwko właścicielowi adresu [...], jak również fakt, iż Komendant Rejonowy Miejskiej Policji w [...] odmówił mu wystąpienia do Spółki, cele, ustalenia danych osobowych ww. podmiotu. Wskazał również, że Sad Rejonowy w [...] wezwał go o uzupełnienia braków formalnych przez wskazanie danych personalnych i adresowych sprawy, a następnie w związku z nieuzupełnieniem tych braków uznał jego pismo, złożone w trybie prywatnoskargowym za bezskuteczne. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, iż ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2015 r., poz. 2135 ze zm.) określa zasady postępowania przy przetwarzaniu danych osobowych oraz prawa osób fizycznych, których dane osobowe są lub mogą być przetwarzane w zbiorach danych (art. 2 ust. 1 ustawy). Przetwarzaniem danych są wszelkie operacje wykonywane na danych osobowych, takie jak zbieranie, utrwalanie, przechowywanie, opracowywanie, zmienianie, udostępnianie i usuwanie, a zwłaszcza te, które wykonuje się w systemach informatycznych. Z kolei za dane osobowe uważa się wszelkie informacje dotyczące zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osoby fizycznej (art. 6 ust. 1 ustawy). Osobą możliwą do zidentyfikowania jest osoba, której tożsamość można określić bezpośrednio lub pośrednio, w szczególności przez powołanie się na numer identyfikacyjny albo jeden lub kilka specyficznych czynników określających jej cechy fizyczne, fizjologiczne, umysłowe, ekonomiczne, kulturowe lub społeczne (art. 6 ust. 2). Ustawa wymaga, aby każde przetwarzanie (w tym udostępnianie) danych odbywało się na podstawie prawnej. Podstawy te wymienia w art. 23 ust. i – jeśli chodzi o tzw. dane zwykłe, jak np. imię, nazwisko, adres. Jedną z nich jest niezbędność przetwarzania danych osobowych dla zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa (art. 23 ust. 1 pkt 2). Tym samym ustawa o ochronie danych osobowych odsyła do przepisów szczególnych, regulujących działalność określonych podmiotów i instytucji, wskazujących w jakich przypadkach i w jakim zakresie mogą one przetwarzać dane osobowe, aby obowiązki i uprawnienia nałożone na nie mocą tych przepisów mogły być realizowane. W niniejszej sprawie zastosowanie znajdują przepisy ustawy Prawo telekomunikacyjne, ponieważ [...] S. A., jest przedsiębiorcą telekomunikacyjnym i świadczy na rzecz osób, których dane dotyczą usługi telekomunikacyjne. Jako przedsiębiorca telekomunikacyjny, Spółka przetwarza w zbiorze dane osobowe swoich abonentów i jest zobowiązany do ochrony ich danych osobowych w świetle tzw. tajemnicy telekomunikacyjnej, o której mowa w art. 159 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego. W art. 159 ust. 1 ustawy Prawo telekomunikacyjne zdefiniowano zakres tajemnicy komunikowania się w sieciach telekomunikacyjnych, czyli tajemnicę telekomunikacyjną, która obejmuje m.in. dane dotyczące użytkownika. Stosownie do art. 159 ust. 2 tej ustawy zakazane jest zapoznawanie się, utrwalanie, przechowywanie, przekazywanie lub inne wykorzystanie treści lub danych objętych tajemnicą telekomunikacyjną przez osoby inne niż nadawca i odbiorca komunikatu, chyba że będzie to przedmiotem usługi lub będzie niezbędne do jej wykonania (pkt 1), nastąpi za zgodą nadawcy lub odbiorcy, których dane te dotyczą (pkt 2), dokonanie tych czynności jest niezbędne w celu rejestrowania komunikatów i związanych z nimi danych transmisyjnych, stosowanego w zgodnej z prawem praktyce handlowej dla celów zapewnienia dowodów transakcji handlowej lub celów łączności w działalności handlowej (pkt 3), będzie to konieczne z innych powodów przewidzianych ustawą lub przepisami odrębnymi (pkt 4). Zgodnie z art. 161 ust. 1 ustawy Prawo telekomunikacyjnego, treści lub dane objęte tajemnicą telekomunikacyjną mogą być zbierane, utrwalane, przechowywane, opracowywane, zmieniane, usuwane lub udostępniane tylko wówczas, gdy czynności te dotyczą usługi świadczonej użytkownikowi albo są niezbędne do jej wykonania. Powołane przepisy przewidują dalej idącą ochronę danych osobowych. Dlatego też organ zaskarżoną decyzją, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 159 i art. 161 ustawy Prawo telekomunikacyjne oraz art. 12 pkt 2 i art. 22 ustawy o ochronie danych osobowych, utrzymał w mocy swą decyzję z [...] listopada 2015 r. o odmowie uwzględnienia wniosku o nakazanie [...] S. A. z siedzibą w [...] udostępnienia danych osobowych wspomnianego wyżej właściciela [...]. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie R. Z. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] listopada 2015 r. i zasądzenia kosztów postępowania. Skarżący zarzucił organowi naruszenie: 1. art. 159 ust. 2 pkt 4 Prawa telekomunikacyjnego - poprzez jego pominięcie i szczątkowe powołanie się w treści zaskarżonej decyzji oraz przyjęcie, że sprawie nie zachodzą inne powody uzasadniające udostępnienie danych przez [...] S.A., 2. art. 18 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych - poprzez przyjęcie, że Spółka nie naruszyła przepisów tej ustawy odmawiając wydania żądanych danych przez Skarżącego, 3. art. 7, 77 § 1, oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23), zwanej dalej Kpa - poprzez zaniechanie rozpoznania całokształtu sprawy i pobieżne rozpoznanie materiału dowodowego, 4. art. 7 Kpa - poprzez oczekiwanie przez Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych konkretnej podstawy prawnej na podstawie, której mają być udostępnione Skarżącemu żądane przez niego dane osobowe, 5. art. 126 § 2 pkt 1 w zw. z art. 187 § 1 z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r., poz. 101 z późn. zm.) – poprzez jego pominięcie, z uwagi na okoliczność, iż Skarżący w pozwie cywilnym musi wskazać dane osobowe pozwanego w zakresie imienia, nazwiska i adresu. W odpowiedzi na skargę Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Wskazać przede wszystkim należy, iż zgodnie z art. 5 ustawy o ochronie danych osobowych, jeżeli przepisy odrębnych ustaw, które odnoszą się do przetwarzania danych, przewidują dalej idąca ochronę niż wynika to z ustawy o ochronie danych osobowych, to w takich przypadkach stosuje się przepisy tych ustaw. Z powyższego wynika więc, iż przepisy ustawy o ochronie danych osobowych mają charakter ogólny i znajdują zastosowanie wszędzie tam, gdzie przetwarzanie i związana z tym procesem ochrona danych nie jest regulowana szczegółowo w innym akcie rangi ustawowej. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z danymi (objętymi wnioskiem o ich udostępnienie), które na podstawie art. 159 ust. 1 pkt 1 Prawa telekomunikacyjnego stanowią tajemnicę telekomunikacyjną (są to dane identyfikujące użytkownika). Tajemnica telekomunikacyjna nie jest jednak nieograniczona. Nie obejmuje działań w sieci naruszających obowiązujący porządek prawny. Umożliwienie zatem podejmowania działań zmierzających do naprawy tej sytuacji, w tym tez ścigania, i to nie tylko z urzędu, ale i w drodze prywatnego aktu oskarżenia czy domaganie się ochrony dóbr osobistych na drodze cywilnej, jest działaniem w granicach prawa, pozwalającym na zwolnienie z tej ochrony. Pozwala na to przepis art. 159 ust. 2 pkt 4 i art. 161 ust. 1 zd. drugie Prawa telekomunikacyjnego. Ochrona tej tajemnicy jest wyłączna wówczas, gdy jest to konieczne z powodów przewidzianych w ustawie lub przepisach odrębnych. W takiej sytuacji do głosu dochodzi regulacja ustawy o ochronie danych osobowych, która w art. 23 ust. 1 pkt 2, stosowanym w związku z przepisem art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. Nr 144, poz. 1204 z późn zm.), dopuszcza przetwarzanie danych osobowych, gdy jest to niezbędne dla zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa. Uprawnienia te czy obowiązki mogą tu wynikać z przepisów z zakresu prawa karnego czy cywilnego oraz procedury obowiązującej w tym zakresie (p. art. 2 § 1 pkt 1 k.p.k. lub art. 126 § 1 pkt 1 k.p.c.) Nie można wszak dopuścić do tego, aby osoby naruszające prawo w sieci – inaczej niż czyniące to sposób tradycyjny – nie tylko pozostawały bezkarne, ale nawet poza jakąkolwiek oceną legalności ich działań. Skarżący dowiódł zainicjowania czynności w tym kierunku, jednak okazały się one bezskuteczne. Nie można zatem postawił mu zarzutu wykorzystania żądanych danych w celach niegodziwych, jak też nie można odesłać go na drogę postępowania przed uprawnionymi organami z urzędu, ta bowiem się nie powiodła z powodu braku danych osobowych właśnie. Zatem w ocenie Sądu tajemnica komunikowania się w sieciach telekomunikacyjnych sięga tylko do granic kolizji z obowiązującym porządkiem prawnym. Gdy zaś zachodzi podejrzenie sprzeczności z nim, reguła ta musi ulec przed wyższym dobrem. Trzeba też stwierdzić, że regulacja przepisów art. 159 ust. 4 ustawy Prawo telekomunikacyjne oraz art. 18 ust. 6 ustawy o świadczeniu usług droga elektroniczną nie zawęża zakresu podmiotowego ujawniania danych osobowych wskazując tylko przykłady ustawowego zwolnienia z tajemnicy telekomunikacyjnej oraz statuując bezwzględny obowiązek udzielania danych organom państwa na potrzeby prowadzonych przez nie postępowań. Nie obejmują wszak wszystkich podstaw prawnych stanowiących wyjątki od reguły. Podobne stanowisko zajął już Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 sierpnia 2013 r sygn. akt I OSK 1666/12 (publ. w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych) W jego uzasadnieniu wskazano m in. na dopuszczenie przez regulacje międzynarodowe ujawnienia tożsamości abonenta tych usług naruszającego porządek prawny oraz istnienie podstaw ku temu w aktualnym reżimie prawnym po uchyleniu art. 29 ustawy o ochronie danych osobowych. Zatem udostępnienie żądanych danych wydaje się możliwe o ile są one przede wszystkim adekwatne do celu i nie naruszają innych gwarancji ochronnych Trzeba też dodać że w sytuacji kolizji ustaw w zakresie granic i zakresu ochrony, do głosu dojść musza przepisy rangi konstytucyjnej. W tej materii przyszło dostrzec regulacje dotyczące ochrony praw i wolność, (p. m in. art. 30 i art. 32 ust. 2, art. 42 ust. 1 i art. 45 ust. 1 oraz art. 47 Konstytucji RP), które mają inną rangę niż przepisy chroniące tajemnicę telekomunikacyjną (p. art. 49 Konstytucji RP), już choćby z tego powodu, że ta może doznać ograniczeń w przypadkach określonych w ustawie. Rozpatrując ponownie sprawę organ będzie miał na uwadze powyższą wykładnię przepisów prawa materialnego. Przepisy wyłożone jak wyżej zastosuje w ustalonym i niekwestiowanym stanie faktycznym. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. A ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.