II SA/Wa 1078/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło, Sędzia WSA Adam Lipiński (spr.), Asesor WSA Przemysław Szustakiewicz, Protokolant Małgorzata Płodzicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2006 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku: 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] lutego 2006 r. 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. J. J. urodził się w 1951 roku. Starał się o przyznanie renty inwalidzkiej w drodze wyjątku. Wskazywał, iż lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z [...] kwietnia 2004 r., wydanym do sprawy zawisłej przed Sądem Okręgowym w Z. sygn. akt [...] uznał go całkowicie niezdolnego do pracy. J. J. legitymował się okresem składkowym i nieskładkowym łącznie w rozmiarze 17 lat, 10 miesięcy i 12 dni. Orzeczeniem z dnia [...] grudnia 2005 r. Komisja Lekarska Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uznała, że J. J. nie jest całkowicie niezdolny do pracy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Decyzję uzasadniał brakiem przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, określonych w art. 83 § 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2004 r. nr 39, poz. 353 ze zm.) to jest brakiem po stronie starającego się przesłanki całkowitej niezdolności do pracy, co wyklucza przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. W wyniku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. utrzymał swoją poprzednią decyzję w mocy, argumentując jak w decyzji poprzedzającej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący wskazywał na swój stan zdrowia i orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] kwietnia 2004 r. Wskazywał nadto na trudną sytuacją materialną i poważne pogorszenie stanu zdrowia swojej małżonki. W odpowiedzi na skargę, pełnomocnik Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. W niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 za zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Badana pod tym kątem skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże nie z przyczyn w niej zawartych. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Fakt wykluczenia przez lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, orzeczeniem z [...] grudnia 2005 r., uznania skarżącego za osobę całkowicie niezdolną do pracy, uniemożliwia skorzystanie z dobrodziejstwa art. 83 ust. 1 wskazanej wyżej ustawy. Podkreślić tu należy, że skarżący orzeczenia tego nie kwestionował. Jednakże podjęta w niniejszej sprawie decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2006 r. odmawiająca przyznania świadczenia w drodze wyjątku została podpisana z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przez Wicedyrektora Departamentu Świadczeń Emerytalno-Rentowych – Ewę Nowakowską. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powziął wątpliwości, co do skuteczności tego pełnomocnictwa. Ustalono, że Wicedyrektor Departamentu Świadczeń Emerytalno-Rentowych – Ewa Nowakowska posiada pełnomocnictwo do wydawania przedmiotowych decyzji wystawione przez Członka Zarządu ZUS – Wandę Pretkiel, umocowaną z kolei do tych czynności przez Prezesa ZUS z prawem do udzielania dalszych pełnomocnictw. Zgodnie z treścią art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, kompetencje do wydawania decyzji w zakresie przyznania i odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku posiada Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Brak jest podstaw do uznania, że Ewie Nowakowskiej - Wicedyrektorowi Departamentu Świadczeń Emerytalno-Rentowych, pełnomocnictwa do podpisywania decyzji w imieniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych mogła skutecznie udzielić Wanda Pretkiel - Członek Zarządu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Upoważnienie do wydania decyzji na podstawie art. 83 powołanej ustawy mogło być skutecznie udzielone jedynie przez Prezesa ZUS, który personifikuje organ. W ustawie ubezpieczeniowej nie zawarto innego uregulowania, dotyczącego udzielania konkretnym pracownikom upoważnień przez Prezesa ZUS do działania w jego imieniu, niż to, które wynika z art. 268a kpa. W art. 74 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) zawarta jest delegacja dla Ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, do wydania rozporządzenia w sprawie nadania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych statutu. Na podstawie tego przepisu zezwolono na określenie nim w szczególności: struktury organizacyjnej Zakładu i zakresu rzeczowego działania centrali i terenowych jednostek organizacyjnych Zakładu oraz trybu funkcjonowania i kompetencji organów Zakładu. Zgodnie z § 3 ust. 2 załącznika do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 1999 r. Nr 80, poz. 914 ze zm.), Prezes Zakładu może upoważnić m.in. dyrektorów komórek organizacyjnych do: 1. reprezentowania Zakładu i podejmowania decyzji w jego imieniu w określonych przez niego sprawach, 2. upoważniania innych pracowników Zakładu w zakresie określonym w pkt 1. Nie ulega wątpliwości, że § 3 ust. 2 pkt 2 powołanego załącznika do rozporządzenia pozostaje w sprzeczności z treścią art. 268a kpa. Prezes ZUS nie może upoważnić członka zarządu ZUS w celu dalszego upoważniania innych pracowników do reprezentowania Zakładu i podejmowania decyzji w jego imieniu, w zastrzeżonych w ustawie wyłącznie dla niego sprawach. Udzielając delegacji do wydania rozporządzenia w sprawie nadania statutu Zakładowi, ustawodawca nie wskazał, że organ wykonawczy może w sposób odmienny, niż czyni to ustawa (kpa) uregulować kwestię udzielania konkretnym pracownikom upoważnień przez Prezesa ZUS do działania w jego imieniu. W związku z powyższym uznać należy, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie została podpisana przez osobę upoważnioną do jej wydania. Decyzja administracyjna wydana przez osobę nieposiadającą umocowania do jej wydania jest z mocy art. 156 § 1pkt 1 kpa nieważna. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z art. 156 § 1 pkt 1 kpa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. W oparciu o przepis art. 152 tej ustawy, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.