II SA/Wa 1080/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska (spr.), Sędzia WSA Konrad Łukaszewicz, Asesor WSA Joanna Kruszewska-Grońska, Protokolant specjalista Ewa Kielak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2019 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia (...) marca 2019r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku Z. K. z (...) marca 2019 r. o przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, na podstawie art. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. poz. 303, dalej powoływana jako ustawa), odmówił przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. W uzasadnieniu powołał się na art. 3 ustawy, zgodnie z którym Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać rodzicielskie świadczenie uzupełniające matce, która spełnia łącznie warunki, wskazane w tym przepisie. Zaznaczył, że wszystkie wyżej wymienione przesłanki powinny być spełnione łącznie, a niespełnienie którejkolwiek z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Następnie Prezes przeanalizował pojęcie niezbędnych środków utrzymania, jako przesłankę do przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego i stwierdził, że nie jest ona zdefiniowana w ustawie o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od 1 marca 2019 r. wynosi 1100,00 zł brutto, tj. 935,00 zł netto. Organ wywiódł, że w ostatnich trzech miesiącach (tj. od grudnia 2018r. do lutego 2019r.) skarżąca otrzymała średnie wynagrodzenie w kwocie 637,46 zł, więc jej dochód, o którym mowa w art. 2 pkt. 2 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (powiększony o 314,81 zł emerytury), wynosi 952,27 netto i jest wyższy od kwoty najniższej emerytury netto. Organ skonstatował, że wykazany dochód może nie zaspokajać wszystkich potrzeb życiowych skarżącej, jednakże trudno uznać, że nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych, zatem nie można uznać, że pozostaje ona bez niezbędnych środków utrzymania. W przedstawionym w sprawie stanie faktycznym i prawnym, organ nie znalazł podstaw do przyznania skarżącej rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego na podstawie wyżej wymienionej ustawy. W skardze do tutejszego Sądu (zatytułowanej odwołaniem), Z. K. stwierdziła, że odmowna decyzja jest dla niej bardzo krzywdząca, gdyż spełnia wszystkie warunki aby otrzymać świadczenie, w tym przede wszystkim wychowanie 5 dzieci. W dniu złożenia wniosku pracowała i pracuje obecnie na umowę zlecenie, co jest konieczne, ponieważ jej emerytura 314 zł nie wystarcza na podstawowe potrzeby, a w momencie podejmowania zlecenia nie miała możliwości otrzymania powyższego świadczenia. Podkreśliła, iż emerytura jest tak niska, ponieważ nie uznano jej kilku lat pracy mimo starań z jej strony. Jej obecna praca jest pracą godzinową i trwać będzie tylko do dnia 22.06.2019r., dokąd trwa rok szkolny. Od dnia 23.06.2019r. będzie osobą bezrobotną, z emeryturą w kwocie 314 zł pozostaje praktycznie bez środków utrzymania. Na tej podstawie skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie jej sprawy i przyznanie świadczenia uzupełniającego chociażby z dniem 23.06.2019r., kiedy będzie już osobą bezrobotną. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko, wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Podstawą prawną decyzji był art. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. 2019, poz. 303). Stanowi on, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać rodzicielskie świadczenie uzupełniające matce, która spełnia łącznie następujące warunki: - urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci, - zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i posiada po ukończeniu 16 roku życia centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych), o którym mowa w art. 3 ust. 1 a pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przez okres co najmniej 10 lat, - jest obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej lub posiadającym prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelem państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej lub cudzoziemcem legalnie przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, - osiągnęła wiek 60 lat, - nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania, - nie jest uprawniona do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury. Sąd podziela stanowisko organu, że wszystkie wyżej wymienione przesłanki powinny być spełnione łącznie, a niespełnienie którejkolwiek z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Skarżąca bezspornie spełnia 5 spośród 6 w.w. warunków; sporne jest tylko, czy spełnia warunek w postaci posiadania dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania. Organ prawidłowo uznał, że skoro ustawa nie definiuje pojęcia niezbędnych środków utrzymania (jako przesłanki do przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego), posiadanie środków utrzymania należy oceniać w odniesieniu do wysokości najniższej emerytury, która od 1 marca 2019 r. wynosi 1100,00 zł brutto, tj. 935,00 zł netto. Zdaniem Sądu jednak w sprawie niniejszej organ dokonał wątpliwych pod względem ustawowym oraz logicznym, wyliczeń dochodu skarżącej. Z niezrozumiałej przyczyny organ pominął przedstawione przez skarżącą zaświadczenie o zarobkach za rok 2018, sporządzone przez Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej w (...) Sp. z o.o. w dniu (...).03.2018r., i zażądał od zakładu pracy skarżącej wyłącznie zaświadczenia o dochodach za okres od stycznia 2019 r. do marca 2019 r. (które zostało wydane w dniu 19.03.2019 r.). Ostatecznie jednak pominął i to zaświadczenie i wynikające z niego wyliczenie dochodu skarżącej, a wziął pod uwagę wynagrodzenie, osiągnięte przez skarżącą w miesiącach od grudnia 2018 do lutego 2019 włącznie. Z porównania zaświadczeń z dnia 04 i 19 marca 2019 wynikają następujące wnioski: Z zaświadczenia z 04.03.2019 wynika, że w całym roku 2018 skarżąca osiągnęła dochód brutto 8591,80 zł, a netto 6313,83 zł. Gdyby podzielić dochód netto na 12 miesięcy, byłaby to kwota 526,15 zł miesięcznie. Dodając do niej kwotę emerytury netto skarżącej, tj. 314,81 zł, dałoby to kwotę 840, 96 zł netto miesięcznie, należałoby się jej więc świadczenie uzupełniające. Opierając się na zaświadczeniu z dnia 19.03.2019 r., dotyczącym wynagrodzenia osiągniętego przez skarżącą w ostatnich trzech miesiącach (od stycznia 2019 r. do marca 2019 r.) należy stwierdzić, że skarżąca otrzymała średnie wynagrodzenie w kwocie 1770, 35 zł netto, co po podziale na 3 miesiące daje kwotę po 590,11 zł netto miesięcznie. Po zsumowaniu z emeryturą netto dałoby kwotę 904,92 zł netto miesięcznie. Skarżąca również powinna zatem otrzymać świadczenie uzupełniające. Organ jednak pominął oba te zaświadczenia i z niezrozumiałych względów wziął pod uwagę dochody netto za miesiące od grudnia 2018r. do lutego 2019r. włącznie, co dało mu kwotę 637,46 zł, a po dodaniu emerytury kwotę 952,27 zł netto. Na tej podstawie uznał, że dochody skarżącej przekraczają kwotę najniższej emerytury netto. Tego typu zachowanie organu jest zupełnie niezrozumiałe zwłaszcza w świetle konsekwentnych twierdzeń skarżącej, że nie pracuje ona w miesiącach letnich, w czasie wakacji szkolnych. Skoro podkreślała ona, że osiąga dochód tylko przez 10 miesięcy w roku (a właściwie przez 9,5 miesiąca, gdyż wakacje szkolne zaczynają się ok. 20 czerwca każdego roku), organ nie powinien tej okoliczności lekceważyć do tego stopnia, by "poszukiwać" takiego okresu zatrudnienia skarżącej, w którym osiąga ona dochód przekraczający najniższą emeryturę. Z perspektywy strony mogło powstać wrażenie, że organ szukał pretekstu do odmowy przyznania jej żądanego przez nią świadczenia i tak analizował jej wynagrodzenie, aby uzyskać zamierzony przez siebie skutek. Tego typu zachowanie jest nieuprawnione, gdyż organy mają obowiązek działania na podstawie przepisów prawa, stosowania ich w sposób budzący zaufanie obywateli. Ustawodawca określił szczegółowo pojęcie dochodu w art. 2 pkt 2 ustawy. Dochodami w rozumieniu ww. przepisu są obok przychodów podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym zarówno świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego, jak i ubezpieczeń społecznych, różnego typu należności z tytułu pracy, kwoty diet, ekwiwalenty pieniężne, deputaty. W projekcie ustawy o świadczeniu rodzicielskim zaznaczono, że to wyliczenie ma ścisłe powiązanie zarówno z celem przyznania świadczenia (zapewnienie środków utrzymania osobom, które ich nie posiadają ze względu na pełnienie ważnej roli społecznej, to jest wychowanie co najmniej czworga dzieci), jak i finansowaniem świadczeń z budżetu państwa, a więc przy uwzględnieniu kondycji finansów publicznych. Zgodnie z zasadami ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, przychody i dochód wylicza się w stosunku rocznym, oczywiście na podstawie danych z każdego miesiąca. Nie wiadomo więc dlaczego organ, orzekający w sprawie niniejszej, zignorował zaświadczenie o dochodach rocznych, zażądał przedstawienia zaświadczenia za okres 3 miesięcy roku 2019, a następnie i tak je zignorował i wziął pod uwagę dochód skarżącej z grudnia 2018r. oraz stycznia i lutego 2019r. Nie budzi wątpliwości, że wydając przedmiotową decyzję Prezes ZUS powinien stosować zasady postępowania administracyjnego, określającego jego obowiązki w zakresie jego prowadzenia postępowania i orzekania. Zaznaczono to również w projekcie ustawy, gdzie mowa o tym, iż powinien on "przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz do załatwienia sprawy". Jest obowiązany "do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.); (...) w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a.". W sprawie niniejszej Prezes ZUS nie zastosował w.w. zasad postępowania administracyjnego, a uzasadnienie decyzji nie spełnia wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Z jego treści nie można wywieść, dlaczego organ zignorował zaświadczenie przedstawione przez skarżącą, następnie zaświadczenie wydane na jego prośbę przez (...) w dniu 19.03.2019r., i ostatecznie wybrał określone przez siebie miesiące jako odzwierciedlające dochód skarżącej, mimo że konsekwentnie twierdziła ona, że pracuje tylko w czasie trwania roku szkolnego. Dlatego zaskarżoną decyzję należało wyeliminować z porządku prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) lit.c) p.p.s.a. Podczas ponownego rozpoznawania sprawy organ należycie i ponownie pochyli się nad wyliczeniami dochodów skarżącej i oceni je w świetle jej twierdzeń co do osiągania ich tylko przez 10 miesięcy w roku, a następnie wyczerpująco i przekonująco uzasadni swoją decyzję.