II SA/Wa 1082/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras Sędziowie Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) Protokolant Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2009 r. sprawy ze skargi E. D. przedstawiciela ustawowego małoletniego S. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2009 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...], którą odmówił przyznania renty rodzinnej E. D., przedstawicielce ustawowej małoletniego S. Z. po zmarłym ojcu – J. Z. W uzasadnieniu swojej decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania. Wyjaśnił, że wszystkie te przesłanki powinny być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Organ wskazał również, iż renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, a zatem w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwały tej osobie. Wskazał, że również przesłanka szczególnych okoliczności, o której mowa w art. 83 ww. ustawy, odnosi się do osoby zmarłej. Za okoliczność taką uważa się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową danej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że 42 letni ojciec dziecka posiadał udowodniony okres składkowy wynoszący 14 lat, [...] miesiące i [...] dni. Ponadto w okresie od października 2002 r. do kwietnia 2007 r. zmarły nie podejmował zatrudnienia ani też innej działalności objętej ubezpieczeniem emerytalnym. Wyjaśnił również, że we wskazanym okresie zmarły ojciec dziecka był osobą zdolną do pracy - nie była wobec niego orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy, a zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia. Całkowitą niezdolność do pracy ustalono u zmarłego dopiero z dniem [...] sierpnia 2008 r., a częściową niezdolność do pracy z dniem [...] kwietnia 2007 r. Ponadto przedstawicielka ustawowa małoletniego S. Z. nie wskazała na żadne okoliczności szczególne usprawiedliwiające przerwy w zatrudnieniu ojca dziecka. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie E. D. nie zgodziła się z oceną organu, iż w sprawie nie zaistniały szczególne okoliczności warunkujące przyznanie wnioskowanego świadczenia. Wyjaśniła, że jej zdaniem wystarczającą okolicznością szczególną w sprawie jest fakt, iż ojciec dziecka nie żyje. Ponadto wskazała na swoją trudną sytuację materialną. Stwierdziła, iż jej obecny mąż zarabia [...] zł. Jest to kwota, z której utrzymuje się jej sześcioosobowa rodzina, w tym małoletni S. Dochód ten nie jest wystarczający na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), statuuje zasadę kontroli przez sąd administracyjny zaskarżonych decyzji pod względem ich zgodności z prawem. Oznacza to, że sąd administracyjny nie przyznaje świadczenia, a jedynie kontroluje, czy wydana przez organ decyzja nie narusza prawa. Skarga E. D. rozpatrywana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.). Przewiduje on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne (kumulatywne) spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła jedna z obligatoryjnych przesłanek, tj. przesłanka szczególnych okoliczności usprawiedliwiających brak aktywności zawodowej ojca dziecka. Niewątpliwie małoletni S. Z., syn zmarłego J. Z., znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Jednak świadczenie przewidziane w powyższym przepisie, co należy podkreślić, nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym według potrzeb determinowanych warunkami życia osoby ubiegającej się o nie. Przepis ten wprost nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego ani od długości przerw w zatrudnieniu. Z przepisu tego wynika natomiast przede wszystkim konieczność wykazania, iż ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień pozostałej po nim rodziny, nie wypracował prawa do świadczenia ubezpieczeniowego na ogólnych zasadach w następstwie zaistnienia pewnych szczególnych okoliczności, które mu to uniemożliwiały. W aktach sprawy brak jest dowodów mogących wskazywać chociażby pośrednio, że zmarły nie podjął zatrudnienia skutkującego dłuższym stażem ubezpieczeniowym z powodów szczególnych, uniemożliwiających zatrudnienie i pracę. Zmarły J. Z. na przestrzeni 42 lat życia posiadał udowodniony okres składkowy w wysokości niewiele ponad 14 lat, co nie jest adekwatne do jego wieku. Przez ponad 4 lata, tj. od października 2002 r. do kwietnia 2007 r. zmarły nie pozostawał w ubezpieczeniu. W tym czasie nie była orzeczona w stosunku do niego całkowita lub choćby częściowa niezdolność do pracy, a matka dziecka nie była w stanie wskazać jakichkolwiek innych powodów usprawiedliwiających tę przerwę w zatrudnieniu. Należy mieć na uwadze, iż długotrwały okres pozostawania ojca małoletniego poza ubezpieczeniem, bez udokumentowania przyczyn niepodjęcia pracy w czasie poprzedzającym jego zgon, wyłącza przesłankę art. 83 ust. 1 cytowanej ustawy, tj. przesłankę szczególnych okoliczności, od której zależało przyznanie świadczenia dla małoletniego w drodze wyjątku (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2006 r., sygn. akt I OSK 2/2006, ONSA i WSA 2007/2 poz. 44). Dodać należy, że okoliczność, iż skarżąca i jej dziecko znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, nie uzasadnia sama w sobie przyznania przedmiotowego świadczenia. Reasumując, w opisanych wyżej okolicznościach faktycznych, analizowanych na tle art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaskarżonej decyzji, podjętej w ramach uznania administracyjnego, nie można zarzucić dowolności. Z tych też powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.