II SA/Wa 1088/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska (spr.), Sędziowie Asesorzy WSA Jacek Fronczyk, WSA Janusz Walawski, Protokolant Beata Gibzińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2006 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2006 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję nr [...] z dnia [...] grudnia 2005 r., którą to decyzją wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) odmówił W. B., przyznania świadczenia w drodze wyjątku z uwagi na stan zdrowia. W uzasadnieniu decyzji podano między innymi, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wskazano, że w przypadku Pana B. renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i do samodzielnej egzystencji w trybie wyjątku nie może być przyznana, ponieważ nie są spełnione warunki określone w art. 83 ustawy. Z akt rentowych wynika, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] września 2005 r. został uznany za częściowo niezdolnego do pracy. Dopiero po przeprowadzeniu kolejnego badania w dniu [...] marca 2006 r., lekarz orzecznik ZUS stwierdził u Pana W. B. całkowitą niezdolność do pracy do kwietnia 2008 r. Z dokumentacji wynika również że w okresie od 4 listopada 1996 r. do 31 maja 2001 r. wystąpiła nieuzasadniona przerwa w zatrudnieniu, która nie była związana z orzeczeniem całkowitej niezdolności do pracy. Organ podkreślił ponadto, że od 14 marca 1996 r. do 13 marca 2006 r. czyli w dziesięcioleciu, w którym powinien być udowodniony co najmniej 5-letni okres ubezpieczenia uprawniający do renty ww. pozostawał poza ubezpieczeniem. Ponadto organ wskazał, że na przestrzeni 53 lat życia w chwili orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy łączny okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 21 lat 4 miesiące i 16 dni, jest nieadekwatny do wieku. W uzasadnieniu decyzji organ podkreślił, że brał pod uwagę trudne warunki materialne, ale nie stanowią one wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której skarżący wniósł o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi, wskazał, że jego zdaniem uzasadnienie decyzji jest nieadekwatne do stanu faktycznego. Podkreślił, że choruje od 1996 r., podejmował różne prace, ale po kilku dniach był zwalniany, ponieważ nie dawał sobie rady. Wskazał, że w latach 2003-2004 był płatnikiem KRUS, wcześniej nie wspominał o tej okoliczności, ponieważ o tym zapomniał. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje; Stosownie do treści art. 13 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości na siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona . Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa . Podstawę materialnoprawną tej decyzji stanowi przepis art. 83 ust 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162 poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty – nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Świadczenia z tego przepisu są finansowane z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa ZUS. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może je przyznać w drodze wyjątku", co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym względzie. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego; - po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; - po drugie, ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; - po trzecie osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić należy, że przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. W sprawie niniejszej bezsporne jest, że Pan W. B. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i samodzielnej egzystencji. Całkowita niezdolność do pracy powstała [...] marca 2006 r. Udowodniony okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek wynosi 21 lat, 4 miesiące i 16 dni, ale w okresie 1996-2001, kiedy nie została, występowała żadna niezdolność do pracy, w ubezpieczeniu skarżącego nastąpiła przerwa, a w 10-leciu ocenianym do uprawnień zamiast 5 lat wymaganych wykazano tylko 2 lata 8 miesięcy i 10 dni. Organ słusznie wskazał, że nie może na podstawie oświadczenia skarżącego, wbrew orzeczeniom lekarzy orzeczników uznać skarżącego za całkowicie niezdolnego do pracy wcześniej niż to wynika z orzeczeń. Fakt, że ww. choruje od 1986 r. nie oznacza, że stał się wówczas niezdolny do pracy. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił. W ocenie Sądu organ prawidłowo ustalił przy istnieniu pozostałych przesłanek z art. 83 ust 1 ustawy, brak jest szczególnych okoliczności, zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. W orzecznictwie przyjmuje się , że winny to być okoliczności od strony (ubezpieczonego) niezależne i niezawinione. Przy ustalaniu prawa do świadczenia na tej podstawie organ rentowy bierze pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika. Okres ten powinien być adekwatny do jego wieku, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia winno wynikać ze szczególnych okoliczności niezależnych od ubezpieczonego i niemożliwych do pokonania. W ocenie Sądu brak jest usprawiedliwienia dla przerw w ubezpieczeniu skarżącego. Charakteru szczególnej okoliczności niema sama w sobie nieporadność życiowa Pana W. B., która według jego twierdzenia była przyczyną częstych zmian i krótkich okresów zatrudnienia, a także rejestracja w charakterze bezrobotnego. Również sama trudna sytuacja materialna osoby wnoszącej o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, nie może być podstawą do przyznania tego świadczenia. Natomiast podnoszone przez Pana B. ubezpieczenie w KRUS, jest w sprawie nową okolicznością i organ nie miał żadnej możliwości ustosunkowania się do niej w toku postępowania administracyjnego, ponieważ skarżący o tym fakcie wspomniał dopiero w skardze, nie wskazując żadnych dodatkowych dowodów. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 w zw. z art. 132 – Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.