II SA/Wa 1099/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania, Sędziowie WSA Sławomir Antoniuk, Eugeniusz Wasilewski (spr.), Protokolant specjalista Aleksandra Weiher, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi J.J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] maja 2015 r. o odmowie przyznania J. J. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ podał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie ma niezbędnych środków utrzymania. W ocenie organu w sprawie nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Nie wykazał bowiem, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które nie miał wpływu. Z akt sprawy wynika, że na przestrzeni 57 lat życia, tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy wnioskodawca, posiada udokumentowany łączny okres ubezpieczenia wynoszący tylko 14 lat, 10 miesięcy i 13 dni okresów składkowych. Ponadto w ocenianym do uprawnień 10-leciu przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym jak i w 10 - leciu przed dniem powstania niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych nie został udowodniony żaden z tych okresów. Organ wyjaśniał, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności. Wskazał, iż z akt sprawy wynika, że w okresach 16 kwietnia 1984 r. do 31 lipca1986 r. oraz od 2 stycznia 1991 r. do 22 lutego 2010 r., tj. przez łączny okres wynoszący ponad 21 lat wnioskodawca nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. W ocenie organu, analiza przebiegu ubezpieczenia prowadzi do wniosku, że niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem wobec wnioskodawcy w wyżej wymienionych okresach nie była ustalona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Zatem nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiały kontynuowanie zatrudnienia, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z [...] kwietnia 2015 r. została u wnioskodawcy ustalona trwała całkowita niezdolność do pracy od [...] lutego 2010 r. oraz częściowa niezdolność do pracy od sierpnia 2009 r. Orzeczona częściowa niezdolność do pracy od sierpnia 2009 r. nie wykluczała możliwości podjęcia zatrudnienia, a jedynie ją ograniczała. Ponieważ wnioskodawca we wniosku powoływał się na zły stan zdrowia, który już przed ustaleniem całkowitej niezdolności do pracy uniemożliwiał wykonywanie zatrudnienia, organ zauważył, iż samo istnienie choroby nie zawsze jest równoznaczne z niezdolnością do pracy. Nadto wskazał, iż w judykaturze od dawna utrwalony jest pogląd, w świetle którego ustalenie początków niezdolności do pracy nie może opierać się na dowolnych przypuszczeniach, lecz konieczne są dowody zawierające dokładne dane, pozwalające na niewątpliwe bądź z przeważającym prawdopodobieństwem ustalenie daty lub czasu powstania niezdolności. Dowody takie zostały przedstawione i na ich podstawie lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z [...] kwietnia 2015 r. uznał wnioskodawcę za całkowicie niezdolnego do pracy od [...] lutego 2010 r. Organ wskazał, iż zgodnie z art. 14 ust. 3 ww. ustawy, podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji stanowi orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej. Z powyższego wynika, że orzeczenie lekarza orzecznika ZUS albo komisji lekarskiej jest wiążące dla organu rentowego, jak również dla Prezesa ZUS, co oznacza, że ta przesłanka nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu. W związku z powyższym, po przeanalizowaniu wszystkich okoliczności sprawy pod kątem przesłanek wynikających z art. 83 ustawy organ uznał, że w sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności, które były powodem niespełnienia warunków do świadczenia na zasadach ogólnych. Prezes ZUS dodał, że wprawdzie sytuacja materialna wnioskodawcy jest niewątpliwie bardzo trudna, jednakże nie stanowi ona wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, bowiem świadczenia na podstawie przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie są świadczeniami socjalnymi, przyznawanymi jedynie według potrzeb, lecz są świadczeniami z ubezpieczeń społecznych, za czym przemawia sam fakt zamieszczenia powyższego przepisu właśnie we wspomnianej ustawie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. J. zarzucił powyższej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 kpa, art. 80 kpa, poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego oraz naruszenie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, poprzez niezastosowanie tego przepisu w sytuacji, gdy istniały podstawy do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie wydanych decyzji i zasądzenie kosztów postępowania . W uzasadnieniu skargi rozwinięto podniesione zarzuty i zwrócono uwagę, iż w pierwszym orzeczeniu lekarza orzecznika wskazane zostało, iż niezdolność do pracy powstała po [...] lutego 1991 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ Sąd przeprowadzając kontrolę zaskarżonej decyzji nie stwierdził aby Prezes ZUS naruszył przepisy prawa materialnego, ewentualnie przepisy postępowania administracyjnego, w stopniu w jakim mogłoby to mieć wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek — podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który wnikliwie rozpatrzył sprawę i jej rozstrzygnięcie uzasadnił dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Organ prawidłowo przyjął, że w niniejszej sprawie nie występują szczególne okoliczności usprawiedliwiające brak aktywności zawodowej skarżącego. Za okoliczność szczególną uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabyciem świadczeń w trybie przepisów ustawy o emeryturach i rentach na potrzeby stosowania powołanego wyżej przepisu art. 83 przyjmuje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Przepis ten wprost nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego, ani o długości przerw w zatrudnieniu. Z przepisu tego wynika natomiast konieczność wskazania, iż ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień, nie wypracował prawa do świadczenia ubezpieczeniowego na ogólnych zasadach w następstwie zaistnienia pewnych szczególnych okoliczności, które mu to uniemożliwiały. Prezes ZUS dokonując analizy ubezpieczenia skarżącego stwierdził, iż w latach 1984-1986 pozostawał on poza ubezpieczeniem, zaś zakończył zatrudnienie [...] stycznia 1991 r. i przez 19 lat nie podejmował już żadnej pracy powiązanej z ubezpieczeniem. Łączny okres ubezpieczenia 57 letniego w chwili powstania niezdolności do pracy skarżącego to 14 lat i 10 miesięcy, przy czym na 10 - lecie oceniane do uprawnień nie przypada żaden okres ubezpieczenia, podobnie jak w 10 - leciu przed postaniem częściowej niezdolności do pracy. Organ ustalił, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2010 r. skarżący został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy do marca 2012 r., przy czym wskazano, że niezdolność powstała po [...] lutego 1991 r. – ponieważ, jak wyjaśnił organ w odpowiedzi na skargę, była to ostatnia data w jakiej skarżący spełniał jeszcze warunki stażowe do uzyskania renty w trybie ustawowym. W sprawie nie wykazano, że skarżący uległ wypadkowi w 1991 r., który miał wpływ na jego zdolność do pracy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 grudnia 2012 r., sygn. akt I OSK 2364/12, dla oceny zaistnienia przesłanki, "szczególnych okoliczności" istotny jest cały okres poprzedzający moment wystąpienia z żądaniem przyznania świadczenia w drodze wyjątku, a nie tylko okoliczności istniejące w chwili złożenia wniosku. W niniejszej sprawie, jak już wyżej podano łączny okres ubezpieczenia 57 letniego, w chwili powstania całkowitej niezdolności do pracy skarżącego wynosi niespełna 15 lat, a zatem jest to okres niewątpliwie bardzo krótki, jak na wiek skarżącego. Reasumując stwierdzić należy, że organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego oraz prawidłowo ocenił, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku określone w przepisie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Podzielić przy tym należy stanowisko organu, że trudna sytuacja materialna skarżącego nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania świadczenia, nie jest to bowiem świadczenie socjalne. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w wyroku.