II SA/Wa 1100/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska, Danuta Kania, Protokolant specjalista Marek Kozłowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi T. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, z późn. zm.), zwanej dalej K.p.a., po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy T.C. od decyzji z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] o odmowie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 887, z późn. zm.); zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach z FUS, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Podał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że w przedmiotowej sprawie świadczenie w drodze wyjątku nie może być przyznane wnioskodawcy, bowiem nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Strona nie wykazała, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które ubezpieczony nie miał wpływu. W toku postępowania ustalono, że T.C. na przestrzeni 35 lat życia, tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy udokumentował 2 lata, 10 miesięcy i 11 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W dziesięcioleciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych udowodnił tylko 6 miesięcy i 24 dni tych okresów. Ponadto od dnia [...] czerwca 1998 r. do dnia [...] września 2007 r. i od dnia [...] kwietnia 2008 r. do dnia [...] stycznia 2014 r., tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. We wskazanych okresach nie była wobec strony orzeczona całkowita niezdolność do pracy, a zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ubezpieczonego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. Zaznaczył, że przy rozpatrywaniu spraw o świadczenie w drodze wyjątku należy brać pod uwagę udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy, który powinien obejmować znaczący okres. Niedostrzeganie okresu zatrudnienia prowadziłoby do przyznawania świadczeń niewiele różniących się co do wysokości osobom powołującym się na nieporównywalne okresy zatrudnienia, co naruszałoby interes społeczny, a także zasady sprawiedliwości. Ponadto organ stwierdził, że trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającą podstawą do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Powyższe świadczenie nie jest świadczeniem socjalnym przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy są one uzasadnione. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi T.C. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który uznał ją za krzywdzącą. Skarżący wskazał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił mu przyznania renty z tytułu wypadku przy pracy, ponieważ nie przedłożył protokołu powypadkowego. Oświadczył, że nie jest jego winą, że pracodawca nie chce sporządzić tego protokołu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że organ nie kwestionuje ani obecnej niezdolności do pracy, ani trudnej sytuacji materialnej skarżącego. Jednak sama w sobie niezdolność do pracy nawet w powiązaniu z najbardziej szczególną i wyjątkową obecną sytuacją życiową, nie jest brana pod uwagę przy podejmowaniu decyzji, nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia, nie jest to bowiem świadczenie socjalne, przyznawane stosownie do potrzeb wnioskodawcy, nie jest też świadczeniem należnym każdej osobie, której stan zdrowia, po dłuższym okresie pozostawania przez nią poza wszelkim ubezpieczeniem, obecnie się pogorszył. Wbrew przekonaniu skarżącego fakt, że jest obecnie całkowicie niezdolny do pracy i pozbawiony prawa do świadczeń w trybie zwykłym nie daje mu automatycznie prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Zaznaczył, że sąd powszechny wskazując mu jako możliwość ubieganie się o powyższe świadczenie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w żadnym razie nie zapewnił go, że takie świadczenie mu się należy i wystarczy, by złożył wniosek, a je otrzyma, ani tym bardziej nie nakazał Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przyznanie mu tego świadczenia. Pismem z dnia 11 grudnia 2017 r. skarżący podtrzymał skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 tej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie wydane w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami. Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie rozważył w sprawie wszystkich istotnych okoliczności faktycznych, mających znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, czym naruszył przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia. W myśl art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej zawarte stosuje się przepisy ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej, określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Zgodnie z art. 7 K.p.a., organ administracji publicznej zobowiązany jest przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej, a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. W myśl art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. powinien w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 K.p.a. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ubezpieczonym oraz pozostającym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. W rozpoznawanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zarówno w zaskarżonej decyzji, jak i decyzji ją poprzedzającej odmawiając T.C., przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku stwierdził, że z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek których wymieniony nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego. Przy stosowaniu art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS ocenie podlega nie sam fakt, lecz powody nieosiągnięcia wymaganego stażu pracy warunkującego przyznanie świadczenia ustawowego. Organ badając czy w przypadku skarżącego zachodzą warunki do przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku, nie ocenił okoliczności, że skarżący stał się całkowicie niezdolny do pracy w trakcie zatrudnienia, od którego były odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne. Ponadto organ nie wyjaśnił, czy po stronie skarżącego nie zaistniały okoliczności wynikające ze stanu zdrowia, które uniemożliwiały mu kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, dokonując oceny charakteru przerw w zatrudnieniu skarżącego w dziesięcioleciu przed stwierdzoną u niego całkowitą niezdolnością do pracy, powinien wziąć pod uwagę przebieg ubezpieczenia w tym czasie, a także odnieść to do podnoszonych przez wnioskodawcę trudności na rynku pracy. Oczywiście sam fakt bezrobocia nie może stanowić przesłanki wskazującej na wystąpienie w sprawie szczególnych okoliczności uniemożliwiających podjęcie pracy. Jednakże, jeżeli okoliczności te połączy się z aktywnością w kierunku znalezienia pracy, to całokształtu tych okoliczności nie można w sprawie pominąć. Jak wynika z dokumentacji zgromadzonej w aktach administracyjnych sprawy, T.C. w czasie odbywania służby wojskowej w 1998 r. doznał porażenia nerwu promieniowego prawego. Następnie w dniu [...] października 2011 r. na skutek upadku z wysokości złamał prawą nogę, wskutek czego był hospitalizowany, stał się osobą niepełnosprawną (orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. stwierdzające lekki stopień niepełnosprawności od dnia [...] października 2011 r. do dnia [...] stycznia 2013 r.) i istniały w tym okresie przeciwwskazania do pracy fizycznej, którą wykonywał będąc z zawodu ślusarzem-spawaczem (zaświadczenie lekarskie z dnia 9 maja 2012 r. wystawione przez lek. med. W.M. specjalistę ortopedii i traumatologii). Stwierdzić należy, że skarżący w chwili, gdy nagle uległ wypadkowi w dniu [...] marca 2014 r. i stał się całkowicie niezdolny do pracy pozostawał w zatrudnieniu i podlegał ubezpieczeniu społecznemu. Należy zatem rozważyć, czy w tej sytuacji wypadek czyniący go niezdolnym do pracy, nie jest szczególną okolicznością, uniemożliwiającą dalsze zatrudnienie i wypracowanie okresu ubezpieczenia pozwalającego na uzyskanie świadczenia w trybie zwykłym. Ponadto organ, rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku nie brał pod uwagę, że pojawiające się od 1998 r. do 2013 r. problemy zdrowotne mogły ograniczać jego aktywność zawodową. Dolegliwości zdrowotne osoby ubezpieczonej (aczkolwiek niekwalifikowane przez lekarza orzecznika ZUS jako całkowita niezdolność do pracy) mogą usprawiedliwiać jej ograniczoną aktywność na rynku pracy i w całokształcie zaistniałych okoliczności stanowić okoliczność szczególną w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Ocena stanu zdrowia z tego punktu widzenia nie musi być stwierdzona w orzeczeniu o całkowitej niezdolności do pracy wydanym przez lekarza ZUS. Całkowita niezdolność do pracy potwierdzona takim orzeczeniem jest bowiem niezależną przesłanką przyznania świadczenia w drodze wyjątku, która musi zaistnieć w dacie rozstrzygania o przyznaniu tego świadczenia. Rozpatrując ponownie wniosek T.C. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych będzie obowiązany, mając na względzie dyspozycje przepisu art. 7, art. 9 oraz art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., wyjaśnić wskazane wątpliwości i dokonując oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, wydać decyzję zawierającą uzasadnienie odpowiadające wymaganiom określonym w art. 107 § 3 K.p.a. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.