II SA/Wa 1102/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska (spr.) Sędziowie WSA Ewa Grochowska-Jung Olga Żurawska-Matusiak Protokolant Sekretarz sądowy Sylwia Mikuła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2010 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzający ją rozkaz personalny Dyrektora Departamentu Kadr MON nr [...] (punkt [...]) z dnia [...] lutego 2010 r. 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Minister Obrony Narodowej, na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej kpa), decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...]: w pkt 1 uchylił rozkaz personalny Dyrektora Departamentu Kadr MON z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w sprawie zwolnienia A. B. z zawodowej służby wojskowej w części dotyczącej daty zwolnienia ze służby i ustalił ją na dzień [...] maja 2010 r., w pkt 2 w pozostałej części utrzymał rozkaz w mocy. W motywach uzasadnienia organ wskazał, że podstawą do zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej był przepis art. 111 pkt 4 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2008 r. Nr 141, poz. 892 ze zm.), z którego wynika, że właściwy organ wojskowy zwalnia ze służby wojskowej żołnierza zawodowego na skutek odmowy przyjęcia skierowania do wojskowej komisji lekarskiej lub nieusprawiedliwionego niezgłoszenia się do komisji w określonym terminie i miejscu albo niepoddaniu się wyznaczonym badaniom. Organ podał, że A. B. został zwolniony z zawodowej służby wojskowej, ponieważ nie poddał się w wyznaczonym terminie badaniom lekarskim, które miały ustalić jego zdolność do wykonywania służby wojskowej, wobec przebywania na zwolnieniach lekarskich nieprzerwanie od dnia [...] stycznia 2009 r. do dnia [...] czerwca 2009 r., a następnie od dnia [...] czerwca 2009 r. Skierowanie przesłano podoficerowi na adres domowy za zwrotnym potwierdzeniem odbioru w dniu 14 sierpnia 2009 r. W związku z niepodjęciem dwukrotnie awizowanej przesyłki, Dowódca [...] w dniu 11 września 2009 r. ponownie skierował A. B. do Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...], celem ustalenia zdolności do służby w wojskach [...]. Skierowanie zostało przesłane na adres zamieszkania, a przesyłka dwukrotnie awizowana odesłana została przez pocztę, jako niepojęta w terminie. Organ uznał, że skierowanie zostało skutecznie doręczone stronie w trybie art. 44 kpa. Organ podniósł, że niestawienie się skarżącego na wyznaczonych badaniach było nieusprawiedliwione. Wskazał, że w dokumentacji brak jest informacji, iż nie przebywa on w miejscu zamieszkania, a korespondencję należy kierować na inny adres. W związku z powyższym skierowania zostały wysłane na ostatni znany dowódcy adres. W skardze do Sądu A. B. zarzucił organowi, że powyższa decyzja jest niesprawiedliwa i sprzeczna z prawem i wniósł o jej uchylenie wraz z rozkazem personalnym ją poprzedzającym. W ocenie skarżącego jego niestawiennictwo na badania lekarskie było usprawiedliwione, ponieważ w tym okresie przebywał na zwolnieniu lekarskim, a o adresie, pod którym faktycznie przebywał, poinformował dowódcę jednostki. W odpowiedzi na skargę Minister Obrony Narodowej wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne oraz prawne, a także podniósł, że dowódca jednostki powinien posiadać pisemną informację pod jakim adresem żołnierz przebywa, natomiast nie ma obowiązku domyślać się pod jaki adres powinien przesłać korespondencję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 111 pkt 4 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2008 r. Nr 141, poz. 892 ze zm.), będący podstawą materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi, że żołnierza zawodowego zwalnia się z zawodowej służby wojskowej wskutek odmowy przyjęcia skierowania do wojskowej komisji lekarskiej lub nieusprawiedliwionego niezgłoszenia się do tej komisji w określonym terminie i miejscu albo niepoddania się badaniom, do których został zobowiązany przez komisję lekarską. Wskazana w powyższym przepisie sankcja, w postaci zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, może nastąpić tylko po zaistnieniu wymienionych w nim przesłanek. Określenie "nieusprawiedliwione niezgłoszenie się do komisji w określonym terminie i miejscu" oznacza, że osoba, której to dotyczy, bez usprawiedliwionej przyczyny, (ze swojej winy) – obowiązku tego nie wykonała. Wobec zwolnienia skarżącego ze służby, zadaniem Sądu, było zbadanie, czy niezgłoszenie się na badania lekarskie podoficera było rzeczywiście "nieusprawiedliwione". W rozpoznawanej sprawie skarżący nie odebrał skierowania do Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...], a organ uznał, że zostało ono prawidłowo doręczone stronie w trybie art. 44 kpa. Procedurę doręczeń decyzji administracyjnych regulują przepisy Rozdziału 8 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zasadą jest, iż doręczenie następuje do rąk adresata (art. 42 § 1, 2 i 3 kpa). W razie nieobecności adresata doręczenia można dokonać za pokwitowaniem dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi (art. 43 zdanie 1 kpa). W razie niemożności dokonania doręczenia w powyższy sposób, przepis art. 44 § 1 pkt 1 i 2 kpa przewiduje możliwość zastosowania tzw. doręczenia zastępczego. W przypadku doręczenia przez pocztę, poczta przechowuje pismo przez okres czternastu dni w swojej placówce pocztowej (art. 44 § 1 pkt 1 kpa). Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w placówce pocztowej, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata (art. 44 § 2 kpa). W przypadku niepodjęcia przesyłki w siedmiodniowym terminie, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia (art. 44 § 3 kpa). W takiej sytuacji, zgodnie z art. 44 § 4 kpa doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, na jaki pozostawiono pismo w placówce pocztowej, a pismo pozostawia się w aktach sprawy. Skoro instytucja doręczenia zastępczego stwarza domniemanie doręczenia, to zasady stosowania tej instytucji winny być ściśle przestrzegane. Uchybienie któremukolwiek z elementów procedury doręczenia zastępczego powoduje, iż podmiot zeń korzystający nie będzie mógł skutecznie powołać się na domniemanie doręczenia. Z analizy akt personalnych skarżącego wynika, że przesyłka adresowana do niego z dnia 11 sierpnia 2009 r., zawierająca skierowanie do TWKL w [...] została awizowana w dniu 20 sierpnia 2009 r. ze wskazaniem "adresat nieobecny". Awizo powtórne miało miejsce w dniu 27 sierpnia 2009 r. Natomiast zwrot przesyłki, jako niepodjętej w terminie, nastąpił w dniu 4 września 2009 r. Oznacza to, że skierowanie zostało awizowane dwukrotnie i zwrócone do organu po upływie 14 dni od dnia pierwszego zawiadomienia, tj. 20 sierpnia 2009 r., niemniej jednak z zestawienia daty pierwszego awizo – 20 sierpnia 2009 r. z datą drugiego awizo – 27 sierpnia 2009 r., wynika, iż powtórne zawiadomienie o pozostawieniu pisma w urzędzie pocztowym, licząc od dnia pierwszego zawiadomienia, było przedwczesne. Organ błędnie przyjął, że poczta dopełniła obowiązku, wynikającego z art. 44 § 3 kpa i pozostawiła powtórne zawiadomienie po upływie 7 dni – w rzeczywistości dokonała tego już w szóstym dniu, tj. 27 sierpnia 2009 r. Zaznaczyć przy tym należy, iż stosownie do art. 57 § 1 kpa, do zakreślonego terminu 7 dni nie wlicza się dnia, w którym dokonano pierwszego zawiadomienia. W okolicznościach niniejszej sprawy oznacza to, że skarżącemu nie zostało skutecznie doręczone skierowanie do TWKL w [...], a zatem brak jest podstaw do uznania, że był on obowiązany do stawienia się przed Komisją w terminie określonym w skierowaniu, a w konsekwencji, że jego niezgłoszenie się było nieusprawiedliwione. Ponadto powtórne awizo, dokonane w dniu 27 sierpnia 2009 r. miało miejsce już po wyznaczonym w skierowaniu terminie stawiennictwa. Okoliczność ta, wbrew twierdzeniom organu, ma istotne znaczenie dla prawidłowości powiadomienia skarżącego o konieczności zgłoszenia się do TWKL w [...]. W związku z powyższym przyjąć należy, że nie zaistniały przesłanki obligujące organ do zastosowania przepisu art. 111 pkt 4 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Niezależnie od powyższych nieprawidłowości w doręczeniu skarżącemu skierowania do TWKL w [...], Sąd stwierdził przekroczenie terminu określonego w § 5 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 29 stycznia 2008 r. w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej (Dz. U. Nr 23, poz. 137). Zgodnie z tym przepisem, w razie odmowy przyjęcia skierowania do wojskowej komisji lekarskiej lub nieusprawiedliwionego niezgłoszenia się do komisji w określonym terminie i miejscu albo niepoddania się badaniom lekarskim, do których żołnierz został zobowiązany, dowódca jednostki, nie później niż w terminie czternastu dni od określonej daty stawienia się przed komisję bądź na badania zlecone przez komisję, występuje do organu zwalniającego, za pośrednictwem organu właściwego do wyznaczenia na stanowisko służbowe, z wnioskiem o zwolnienie żołnierza z zawodowej służby wojskowej. Wskazany w cytowanym przepisie termin jest terminem materialnym. Uchybienie terminu materialnego wywołuje skutek prawny wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym. W omawianym przepisie zostało jednoznacznie zaznaczone, że wystąpienie z wnioskiem o zwolnienie żołnierza z zawodowej służby wojskowej nie może nastąpić później niż w terminie 14 dni od określonej daty stawienia się przed komisją. Po upływie tego terminu stosunek materialnoprawny nie może być nawiązany, nie ma zatem przedmiotu postępowania administracyjnego, postępowanie nie może być wszczęte, a wszczęte jako bezprzedmiotowe, podlega umorzeniu (por. B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2004). W rozpoznawanej sprawie 14-dniowy termin na wystąpienie z wnioskiem o zwolnienie skarżącego został przekroczony. Organ zwalniający nie badał kwestii zachowania omawianego terminu i pomimo jego uchybienia wydał rozkaz personalny zwalniający skarżącego z zawodowej służby wojskowej, w sytuacji, gdy nie było podstaw do prowadzenia postępowania w tym przedmiocie. Rozpoznając sprawę ponownie organ weźmie pod uwagę poczynione powyżej uwagi dotyczące możliwości zastosowania fikcji prawnej doręczenia skarżącemu skierowania do TWKL w [...] oraz przekroczenia terminu wynikającego z § 5 rozporządzenia w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej, jak również pojawienia się w sprawie nowych okoliczności faktycznych, istotnych z punktu widzenia zastosowanej w sprawie podstawy prawnej zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej (orzeczenie TWKL w [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...]). Te nowe okoliczności faktyczne są o tyle istotne, jeżeli zważy się na powody stanowiące podstawę wystawienia skarżącemu stosownego skierowania, jak i cel, któremu takie badania mają służyć. Do komisji lekarskiej kieruje się w celu ustalenia zdolności fizycznej i psychicznej do pełnienia zawodowej służby wojskowej. U skarżącego taka zdolność została potwierdzona. Mając wszystkie powyższe względy na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji zostało wydane zgodnie z art. 152 powołanej ustawy.