II SA/Wa 1109/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Andrzej Kołodziej Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska (spr.) Protokolant Beata Gibzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2007 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję podjętą w dniu [...] stycznia 2007 r. i odmówił przyznania K. M. renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu W. M. W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z roku 2004 Nr 39 poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił łącznie następujące warunki: • jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; • nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; • nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; • nie ma niezbędnych środków utrzymania. Brak spełnienia przez wnioskodawczynię którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia. Organ wyjaśnił, iż renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, a zatem w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwały tej osobie. Wskazał, że przesłanka szczególnych okoliczności, o której mowa w art. 83 ustawy odnosi się do osoby zmarłej. Za okoliczność taką uważa się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową danej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. W trakcie postępowania ustalono, że zmarły ojciec skarżącej w okresach: [...] miał liczne przerwy w zatrudnieniu. Ostatnio udowodniony okres kiedy podlegał on ubezpieczeniu przypada na dzień [...] września 1998 r. Zgon nastąpił [...] lipca 2005 r. tj. po upływie [...] lat, [...] miesięcy i [...] dni od ustania prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Organ wskazał, że przed zgonem ojciec skarżącej pracował dorywczo bez zgłoszenia do ubezpieczenia i bez odprowadzania składek na ubezpieczenie. Wyjaśnił, iż nie znalazł dowodów świadczących, że przerwy w zatrudnieniu zmarłego nastąpiły wskutek szczególnych zdarzeń. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż łączny udokumentowany okres składkowy ojca skarżącej wynosi [...] lat, [...] miesięcy i [...] dni jest zbyt krótki do przyznania renty po osobie, która w chwili śmierci miała [...] lat. Nadto organ wskazał, że skarżąca, z uwagi na swój wiek ([...] lat) oraz fakt, iż nie orzeczono wobec niej całkowitej niezdolności do pracy nie spełnia warunków do przyznania świadczenia z art. 83 cyt. ustawy. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi K. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie art. 7, 10 § 1, 77 § 1 kpa oraz błędną wykładnię art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Podniosła, iż w jej sytuacji zachodzą szczególne okoliczności przemawiające za przyznaniem jej wnioskowanego świadczenia. Twierdziła, że pozostaje w niedostatku z uwagi na śmierć ojca oraz odbywanie przez matkę kary pozbawienia wolności. Wyjaśniała, że z uwagi na panujące bezrobocie jej ojciec nie ponosi winy za brak pracy oraz za nieodprowadzanie za niego składek na ubezpieczenie społeczne. K. M. podkreśliła również, że studiuje w systemie dziennym, co uniemożliwia jej podjęcie pracy. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Rozpatrywana skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z roku 2004 Nr 39 poz. 353 ze zm.). Wprowadza on szczególną regulację prawną pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania renty w trybie ustawowym (zwykłym). Świadczenia te mają wyjątkowy charakter także dlatego, że są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie decyzji Prezesa ZUS, która to decyzja ma charakter uznaniowy. Decyzja ta nie jest jednak dowolna, ograniczona jest czterema obligatoryjnymi przesłankami wymienionymi w art. 83 ust. 1 cyt. ustawy, a mianowicie, uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. Wymienione przesłanki wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego i jego kontroli (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 marca 2000 r., sygn. II SA 2453/99, publ. Pr. Pracy 2000/6/41). Redakcja cytowanego wyżej przepisu jednoznacznie wskazuje, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga łącznego spełnienia wszystkich przesłanek. W niniejszej sprawie oczywistym jest, iż K. M. nie spełniła dwóch z obligatoryjnych warunków określonych w art. 83 ust. 1 cytowanej ustawy do uzyskania świadczenia, tj. przesłanki wieku i niezdolności do pracy. Jak wynika z akt postępowania administracyjnego, K. M. ma [...] lat, nie orzeczono w stosunku do niej całkowitej niezdolności do pracy. Nie można było zatem uznać, iż nie może ona podjąć zatrudnienia ze względu na wiek lub stan zdrowia. Sytuacja materialna skarżącej jest niewątpliwie bardzo trudna. Podkreślić należy, iż z konstrukcji przepisu art. 83 ust. 1 cytowanej ustawy jednoznacznie wynika, że trudna sytuacja materialna nie stanowi samoistnej i wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził naruszenia art. 7, 10 § 1, 77 § 1 kpa. W toku postępowania administracyjnego prawidłowo ustalono stan faktyczny, rozpatrzono cały materiał dowodowy. Udzielano pomocy skarżącej (o czym świadczy m.in. pismo ZUSu z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...]). Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.