II SA/Wa 1111/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło (spr.), Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz, Asesor WSA Sławomir Antoniuk, Protokolant Aneta Duszyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2007 r. sprawy ze skargi B. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] marca 2007 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] marca 2007 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1988 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), w dalszej treści uzasadnienia zwanej ustawą o emeryturach i rentach z FUS, którą odmówił B. G. przyznania renty rodzinnej w szczególnym trybie dla jej małoletnich córek: M. (ur. [...] marca 1992 r.) oraz K. (ur. [...] lipca 1993 r.), po zmarłym w wieku [...] lat ojcu – P. G. (ur. [...] marca 1957 r., zm. [...] grudnia 2006 r.). W uzasadnieniu podano, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym, w pierwszej kolejności ustalane są uprawnienia do świadczenia jakie przysługiwałyby osobie zmarłej. Również "szczególne okoliczności", o których mowa w powołanym art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS odnoszą się do osoby zmarłej. Prezes ZUS nie stwierdził "szczególnych okoliczności", dla których zmarły ojciec córek skarżącej – P. G., nie posiadał uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, tj. na warunkach określonych w Dziale II i III tej ustawy. P. G. wprawdzie legitymował się okresem ubezpieczeniowym 22 lata 8 miesięcy i 25 dni, jednak w ostatnim dziesięcioleciu, licząc wstecz od dnia zgonu wykazano jedynie 3 lata 2 miesiące 26 dni stażu ubezpieczeniowego. Prezes ZUS ustalił ponadto, że w okresie zatrudnienia zmarłego występowały liczne przerwy, w latach: 1974 r. do1976 r., 1995 r. do 1998 r., 2002 r. do 2005 r. i w tym okresie z uwagi na stan zdrowia był on zdolny do pracy zarobkowej. Brak bowiem dokumentacji lekarskiej zmarłego, z której treści wynikałoby, że w tych okresach, z uwagi na stan zdrowia, był on niezdolny do pracy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie B. G. wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...] marca 2007 r., zarzucając niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla wyniku rozstrzygnięcia sprawy. W szczególności nie uwzględniono, że jej zmarły w 2006 r. mąż, od września 2000 r. chorował i faktycznie do dnia zgonu, z uwagi na stan zdrowia, nie był w pełni zdolny do pracy zarobkowej. Zarzuca, że gdyby lekarze już w 2000 r. dokładnie zbadali jej męża i zastosowali właściwą kurację, mąż żyłby do chwili obecnej. Wyjaśniła, że jest pewna, iż maż jej zmarł w wyniku zaniedbania lekarzy. Podniosła ponadto ciężką sytuację materialną w jakiej obecnie się znajduje. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie, powołując się na ustalony stan faktyczny i prawny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka, co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Rozpatrując skargę B. G. pod tym katem, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną odmowy przyznania małoletnim córkom skarżącej świadczenia w drodze wyjątku po zmarłym ojcu, stanowił przepis art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Z użytego w tym przepisie sformułowania "może przyznać" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ decyzyjny posiada swobodę działania i możliwość wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Do oceny Prezesa ZUS należało zatem podjęcie decyzji o odmowie bądź przyznaniu córkom skarżącej świadczenia w drodze wyjątku. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Nie oznacza to jednak, że Prezes ZUS w zakresie istniejącej delegacji ustawowej może w sposób dowolny kreować stosunki prawne. Jest on bowiem związany rygorami procedury administracyjnej, co wynika wyraźnie z przepisu art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Prezes ZUS winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a. W niniejszej sprawie Prezes ZUS dopuścił się naruszenia wszystkich tych reguł procesowych w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, czego dowodem są przede wszystkim uzasadnieniem obu jego decyzji. Sprowadzają się one wyłącznie do przytoczenia okoliczności faktycznych, które, w jego ocenie, wpłynęły na odmowę, a nie wspominają natomiast o tych, które mogą stanowić podstawę do przyznania świadczenia w trybie wyjątkowym. Z uzasadnień obu decyzji wynika, że wniosek o przyznanie tego świadczenia Prezes ZUS oceniał wyłącznie według wymagań odnoszących się do "zwykłej" renty rodzinnej na warunkach określonych w Dziale III powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W szczególności Prezes ZUS pominął zupełnie, że P. G. chorował z przerwami od 2000 r. Przebywał w szpitalu. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS został uznany za niezdolnego do samodzielnej egzystencji do lipca 2008 r. Takie ustalenia potwierdza orzeczenie o stopniu niepełnosprawności P. G., wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. Prezes ZUS nie zapoznał się z pełną dokumentacją lekarską z leczenia P. G., a tym samym nie ustalił, czy już w 2000 r. był niezdolny do pracy i w jakim stopniu. Pominął fakt, że skoro w sierpniu 2006 r. P. G. został uznany przez lekarza orzecznika ZUS za "niezdolnego do samodzielnej egzystencji" z uwagi na stan zdrowia, to winien był ustalić, czy przed tą datą mógł pracować z uwagi na ówczesny stan zdrowia. Trudno zgodzić się z Prezesem ZUS, że fakt pobytu P. G. w szpitalu nie stanowi "okoliczności szczególnych", o których mowa w powołanym art. 83 ust. 1 ustawy, jak również jego pobyty na zwolnieniach chorobowych. Prezes ZUS, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, winien uwzględnić, że P. G. legitymuje się ponad 22-letnim okresem ubezpieczenia. Należało więc te okoliczności rozważyć w aspekcie stwierdzenia, że "ubezpieczony nie spełniał warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności". Sprawa wymaga więc ponownego, bardzo pilnego, wnikliwego i wszechstronnego rozpoznania, zgodnie z wiążącymi wskazaniami Sądu zawartymi w uzasadnieniu wyroku, przy uwzględnieniu, że pozostała po P. G. rodzina znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c w związku z art. 132 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Sąd orzekł jak w sentencji.