II SA/Wa 1113/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska, Sędziowie WSA Andrzej Góraj (spr.), Danuta Kania, Protokolant starszy specjalista Bogumiła Kobierska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2017 r. Decyzją z [...] czerwca 2017 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z [...] maja 2017 r. o odmowie przyznania A. W. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ przywołał treść art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 153, poz. 1227 – tekst jedn.) stwierdzając, że szczególną okolicznością o jakiej mowa w tej normie prawnej jest stan wykluczający aktywność zawodową danej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia jego skutków. Odnosząc się do realiów sprawy organ wskazał, że strona na 61 lat życia udowodniła jedynie 18 lat, 11 miesięcy i 21 dni okresów ubezpieczenia. Podniesiono również, iż strona nie wykazała istnienia szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły jej opłacania składek na ubezpieczenie w trakcie trwania aktywności zawodowej. Stwierdzona częściowa niezdolność do pracy nie stanowiła w ocenie organu takiej przesłanki. Brak zaś istnienia takich okoliczności uniemożliwia przyznanie dochodzonego świadczenia biorąc pod uwagę, że okres pozostawania w ubezpieczeniu jest nieadekwatnie krótki w zestawieniu z wiekiem strony w momencie stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy. Nadto organ podniósł, że bezrobocie nie uzasadnia przesłanki opisanej w cytowanym art. 83. Skargę od powyższej decyzji do tutejszego Sądu wywiódł A. W.. Zwrócił uwagę na fakt, że lekarz orzecznik kwalifikując go jako częściowo niezdolnego do pracy uznał równocześnie, iż nie rokuje powrotu do zatrudnienia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując twierdzenia zawarte w skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skargę uznać należy za zasadną. Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem, skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawcę, poprzez pryzmat art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 153, poz. 1227 – tekst jedn.). Wyżej przytoczony przepis formułuje trzy przesłanki, których łączne spełnienie determinuje możliwość otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są: - brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty, - niemożliwość podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem, - brak niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić po raz kolejny należy, iż powyższe okoliczności, muszą występować łącznie, aby możliwym było przyznanie świadczenia wyjątkowego. Brak występowania którejkolwiek z powyższych przesłanek uniemożliwia zaś pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie omawianego świadczenia. Nadto podkreślenia wymaga to, że okoliczności szczególne, które uniemożliwiły wypracowanie okresu składkowego i nieskładkowego adekwatnego do wieku danej osoby, musiały istnieć w okresie aktywności zawodowej strony, tj. w czasie, gdy zarówno z uwagi na wiek, jak i na warunki zdrowotne, strona była zdolna do wykonywania pracy. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy należało przede wszystkim odnieść się do materii istnienia szczególnych okoliczności uniemożliwiających skarżącemu wypracowania stażu pracy stosownego do jego wieku. Zgodzić w tym miejscu należy się z organem, że co do zasady orzeczenie wobec wnioskodawcy częściowej niezdolności do pracy nie wyłącza danej osoby z zatrudnienia. Jednakże każdy taki przypadek należy szczegółowo badać odnosząc się do realiów konkretnej sprawy. Nie sposób bowiem przyjmować powyższej tezy a priori, w oderwaniu od realiów rozpoznawanej sprawy. Prowadziłoby to bowiem do sytuacji, gdy dowody zgromadzone w sprawie byłyby oceniane nie w sposób swobodny a dowolny, co stanowiłoby uchybienie procesowe, mogące mieś istotny wpływ na rozstrzygnięcie, a zatem uchybienie, przemawiające za wyeliminowaniem z obrotu prawnego badanej decyzji. Taka też właśnie sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. Organ oceniając materię istnienia szczególnych okoliczności eliminujących skarżącego z zatrudnienia, poprzestał jedynie na ustaleniu, że wobec strony aż do dnia [...] lutego 2017 r. nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy a jedynie niezdolność częściowa. Organ nie brał jednakże pod uwagę tego, że owa częściowa niezdolność do pracy była systematycznie orzekana wobec strony od bardzo długiego czasu. W aktach znajdują się dokumenty świadczące, że takie orzeczenia zapadały nie tylko w ostatnim okresie czasy, tj. np. w roku 2015 czy 2012 (stwierdzająca częściowa niezdolność do pracy od [...].11.2010 r.), lecz także w okresie wcześniejszym np. orzeczenie z dnia [...].12.1999 r. czy z [...].11.1997 r. Nadto – co bardzo istotne – we wszystkich orzeczeniach lekarze orzecznicy akcentowali m.in. występowanie u skarżącego schorzeń w sferze psychiki. Przy tego typu dolegliwościach, w ocenie tutejszego Sądu, koniecznym jest zaś poddanie wniosku jeszcze bardziej wnikliwej ocenie, a zwłaszcza przez pryzmat istnienia realnej możliwości nie tylko wykonywania pracy, lecz również znalezienia stosownego zatrudnienia. Takiej zaś analizy w niniejszej sprawie zabrakło. W ocenie Sądu administracyjnego, zabrakło także w niniejszej sprawie szczegółowego odniesienia się do orzeczenia lekarza orzecznika z dnia [...] czerwca 2015 r. Należy pamiętać o tym, że na orzeczenie składa się nie tylko rozstrzygnięcie, lecz także uzasadnienie. Obydwa powyższe elementy wspólnie tworzą dopiero orzeczenie. Niewystarczającym w realiach niniejszej sprawy było więc jedynie stwierdzenie organu, że orzeczenie z [...] czerwca 2015 r. potwierdzało w sentencji trwałą częściową niezdolność do pracy. Należało także zwrócić baczną uwagę na konkluzję końcową zwartą w uzasadnieniu orzeczenia, iż "...nie jest celowe przeprowadzenie rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej ZUS. Biorąc pod uwagę wiek badanego, kwalifikacje zawodowe, wykonywane dotychczas zatrudnienia, aktualne zaawansowanie rozpoznanych schorzeń uznano, że nie rokuje on powrotu do zatrudnienia". Tego rodzaju stwierdzenie lekarza orzecznika jest zaś w ocenie tutejszego Sądu równoznaczne z orzeczeniem o trwałej i całkowitej niezdolności do pracy. Skoro bowiem badany nie rokuje powrotu do zatrudnienia, to nie sposób racjonalnie zakładać, że będzie w stanie znaleźć jakiekolwiek zatrudnienie. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. W ocenie Sądu, organ nie przeanalizował bowiem wystarczająco wnikliwie materiału dowodowego w sprawie i nie wziął pod uwagę tego, że wieloletnia częściowa niezdolność skarżącego do pracy, i to wynikająca m.in. ze schorzeń natury psychicznej, wyeliminowała faktycznie wnioskodawcę z rynku pracy. Ponownie rozpoznając sprawę organ, stosując się do argumentów zawartych w niniejszym uzasadnieniu, będzie zobligowany do poprawnego ustalenia stanu faktycznego w szczególności w zakresie istnienia szczególnych okoliczności uniemożliwiających skarżącemu wypracowania okresu ubezpieczenia adekwatnego do wieku. Poprawne ustalenie stanu faktycznego w powyższym zakresie, umożliwi zaś dopiero organowi rzetelne rozpoznanie wniosku inicjującego niniejszą sprawę.