II SA/Wa 1115/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras (spraw.) Sędzia WSA - Ewa Pisula - Dąbrowska Sędzia WSA - Przemysław Szustakiewicz Protokolant - Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2009 r. sprawy ze skargi I. A. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego - oddala skargę - Prezes Rady Ministrów po rozpatrzeniu wniosku I. A. z dnia 10 lutego 2009 r., decyzją z dnia [...] maja 2009 r. nr [...], działając na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania dla wyżej wymienionej świadczenia specjalnego. W uzasadnieniu podał, że świadczenie owo, w formie emerytury lub renty, Prezes Rady Ministrów może przyznać w szczególnie uzasadnionych przypadkach i w wysokości innej niż określone w ustawie, zaś decyzja ta ma charakter uznaniowy. Przy rozpatrywaniu takich wniosków, brana jest pod uwagę sytuacja bytowa wnioskodawcy, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium przyznania świadczenia, bowiem może być ono przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, o ile w sprawie występują też inne okoliczności, wskazujące na jej szczególny charakter, tzn. wnioskodawca posiada wybitne zasługi w jakiejś dziedzinie działalności np. zawodowej, artystycznej, społecznej czy politycznej oraz w razie zaistnienia nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Jednakże okoliczności wynikające z wniosku i z nadesłanych dokumentów nie dają podstaw po przyznania tego świadczenia. We wniosku do Prezesa Rady Ministrów z dnia 13 maja 2009 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, I. A. nie zgodziła się ze stanowiskiem organu uznając je za błędne i niezrozumiałe. Podała, że posiada zasługi w dziedzinie działalności zawodowej, przepracowała łącznie 38 lat, ukończyła studia i nie raz była wyróżniania umieszczeniem jej zdjęcia na Tablicy Honorowej. Tymczasem w chwili obecnej mając 58 lat, jej emerytura wynosi 900 zł z dodatkiem pielęgnacyjnym i jest to niesprawiedliwe, bowiem zaliczono jej tylko 17 lat pracy w Polsce. Z kolei nadzwyczajną sytuacją jest fakt, że przyjechała do ojczyzny swoich przodków po katastrofie [...], gdzie przeżyła horror, a aktualnie będąc inwalidką I grupy znajduje się pod stałą opieką kardiologa, okulisty i ortopedy oraz brakuje jej środków na zapłacenie za leki i za mieszkanie. Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] maja 2009 r. nr [...], utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] maja 2009 r. i w obszernym uzasadnieniu – przytaczając argumentację zawartą już w powyższej decyzji oraz argumentację skarżącej – opisał faktyczną sytuację skarżącej. Mianowicie, urodziła się ona [...] w polskiej rodzinie, a rodzice zmarli po [...], zaś do Polski przyjechała w roku 1990 i w roku 1995 otrzymała obywatelstwo polskie. W latach 1992 – 2007 była zatrudniona w szpitalu w Polsce, a obecnie jest inwalidką I grupy i otrzymuje 880 zł renty, co przy konieczności wykupienia leków nie pozwala jej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, zaś ZUS odmawia jej zaliczenia stażu 22 lat pracy [...], ponieważ nie ma statusu repatrianta (czym w przeszłości nie interesowała się i nie złożyła wniosku w terminie). Z nadesłanych dokumentów wynika, że po przyjeździe do Polski pozostawała na utrzymaniu męża, który obecnie nie żyje, zaś córki jej się usamodzielniły. Ponadto Prezes ZUS-u odmówił jej prawa do wcześniejszej emerytury. Niezależnie od powyższego jej dziadek w roku 1938 został odznaczony srebrnym medalem za długoletnią pracę, a – jak wynika z informacji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. – mimo chorób i orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji, radzi sobie w miarę samodzielnie i nie oczekuje pomocy w formie opiekuńczej. Stąd też – zdaniem organu – nie spełnia ona warunków do przyznania jej świadczenia w drodze wyjątku, bowiem wzorowe wykonywanie pracy, nie jest okolicznością szczególną, podobnie jak polskie pochodzenie. Ponadto przyjazd do Polski był jej świadomym wyborem i żadne dokumenty nie potwierdzają, aby decyzja ta była spowodowana okolicznościami nadzwyczajnymi, podobnie jak brak statusu repatrianta oraz zatrudnienie na terytorium [...]. Reasumując, przyznanie spornego świadczenia nie jest możliwe w trybie art. 82 ust. 1 ustawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, I. A. nie zgodziła się z zaskarżoną decyzją i wniosła o jej uchylenie w całości. W uzasadnieniu – powołując się na zarzuty i argumenty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – podała, że nie wiedziała o obowiązku wystąpienia w terminie o uzyskanie statusu repatrianta, zaś w miejscu zatrudnienia powiedziano jej, że do stażu pracy zostanie zaliczony staż pracy w [...]. W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne dodał. W piśmie procesowym z dnia 21 października 2009 r. skarżąca podtrzymała zarzuty ze skargi podkreślając, że przepracowała [...] 22 lata i nie rozumie, na jakiej podstawie jest dla celów ubezpieczeniowych traktowana "jako osoba drugiej kategorii", zaś ograniczenie czasowe do składania wniosku o uznanie za repatrianta, jest niezgodne z podstawowymi zasadami praworządności i sprawiedliwości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem. Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji jest przepis art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.) i zgodnie z jego treścią, Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. W celu dokonania prawidłowej wykładni pojęcia szczególnie uzasadnionych przypadków odwołać się należy do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 października 2006 r. sygn. akt P 38/06 (Dz. U. Nr 193, poz. 1429), w którym uznano, że przepis art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach jest zgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 67 ust. 1 Konstytucji. W uzasadnieniu wyroku wskazano natomiast, że w przepisie tym chodzi o uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne, indywidualne, także w znaczeniu "niepowtarzalne" zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności. Z uwagi na różnorodność, niepowtarzalność oraz często nieporównywalność takich zasług i osiągnięć, użycie przez ustawodawcę zwrotu niedookreślonego "w szczególnie uzasadnionych przypadkach", jest w pełni uzasadnione. W dalszej kolejności należy wskazać, że decyzja wydana na podstawie tego przepisu ma charakter uznaniowy, zaś zakres uznania jest zawsze wyznaczony prawem i celem, dla jakiego prawo to zostało stworzone. Podejmując decyzję uznaniową, organ administracji stosownie do treści art. 7 k.p.a., ma obowiązek kierować się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych. Decyzje podejmowane w ramach uznania administracyjnego pozostają pod kontrolą sądu administracyjnego jak każde inne, ale zakres ich kontroli zmierza do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania i czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 kwietnia 2003 r. sygn. akt II SA 2486/01, LEX nr 149543). Korzystając z uznania administracyjnego, organ ma prawo zatem wyboru treści rozstrzygnięcia, lecz nie może być on dowolny, a musi wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Jednakże wybór ów, dokonywany na podstawie kryteriów słuszności i celowości, pozostaje już poza kontrolą sądowoadministracyjną. Sąd administracyjny nie jest władny wkraczać w to uznanie, gdyż wtedy musiałby dokonać oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia słuszności i celowości, wykraczając tym samym poza wyznaczone mu granice kontrolne. Jak wskazano już powyżej, renta specjalna może być przyznana, gdy zaistnieje szczególnie uzasadniony przypadek. Zauważyć również należy, że ustawodawca nie wprowadził żadnych innych kryteriów przyznania tego świadczenia i przepis nie określa, jakiego rodzaju mają być to przypadki. Wobec tego za każdym razem winny być one badane oraz oceniane w sposób indywidualny i mogą to być np., jak wskazuje w zaskarżonej decyzji organ, m.in. wybitne zasługi w jakiejś dziedzinie albo nadzwyczajne zdarzenie losowe. Brana jest również pod uwagę sytuacja bytowa, ale nie jest to jedyne kryterium przyznania tego świadczenia, gdyż wówczas zastąpiłoby ono pomoc społeczną, a renta specjalna nie ma charakteru roszczeniowego. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym zakresie Sąd nie stwierdził, aby naruszała ona prawo. Decyzja uznaniowa może bowiem być uchylona przez Sąd w sytuacji stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów procesowych bądź przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Tego rodzaju naruszenie będzie miało miejsce wówczas, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. W ocenie Sądu, organowi, który postępowanie administracyjne przeprowadził z poszanowaniem zasad k.p.a., nie można zarzucić w niniejszej sprawie dowolności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Celem regulacji zawartej w art. 82 ust. 1 ustawy, jest uhonorowanie osób szczególnie zasłużonych i wybitnych lub dotkniętych szczególnymi zdarzeniami losowymi, nie zaś pomoc osobom, które ze względu na stan zdrowia lub wiek znajdują się w trudnej sytuacji życiowej. Tymczasem sytuacja skarżącej, jakkolwiek trudna ze względu na stan zdrowia oraz niezaliczenie długiego okresu pracy [...] i powodująca znaczące zmniejszenie przysługujących skarżącej uprawnień rentowych, nie wypełnia jednakże wskazanych powyżej przesłanek przyznania przez Prezesa Rady Ministrów renty specjalnej. W ocenie Sądu, organ prawidłowo zbadał przedstawione przez skarżącą okoliczności, nie stwierdzając w konsekwencji, by była ona osobą odznaczającą się wybitnymi zasługami na niwie zawodowej, artystycznej, społecznej czy też politycznej. Nie można również stwierdzić, by sytuacja, w jakiej znalazła się skarżąca, była wynikiem szczególnych zdarzeń losowych. Problem nieuznawania przez Polskę okresów ubezpieczenia osób pracujących [...] wymaga zawarcia pomiędzy tymi krajami odpowiedniej umowy dwustronnej, nie może być zaś rozwiązany za pomocą instytucji świadczenia specjalnego. Podobnie nieuzyskanie przez skarżącą statusu repatrianta nie mogło zostać uznane przez organ za szczególne zdarzenie losowe. Reasumując wskazać należy, że ocena zaistnienia przesłanek przyznania świadczenia specjalnego należy do organu, przy czym nie wystarczy subiektywne odczucie osoby zainteresowanej o zaistnieniu szczególnego przypadku, gdyż organ jest obowiązany kierować się kryteriami obiektywnymi. Tak więc skoro zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, skargę jako nieuzasadnioną należało oddalić. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.