II SA/Wa 1119/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Sędziowie WSA Iwona Maciejuk, Stanisław Marek Pietras, Protokolant specjalista Elwira Sipak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2016 r. sprawy ze skargi B.R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2016 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23); zwanej dalej k.p.a., po rozpatrzeniu wniosku B.R. o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] o odmowie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 748 ze zm.); powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach z FUS, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Podał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie stwierdził istnienia przesłanek umożliwiających przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Wskazał, że lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] lutego 2016 r. ustalił, że B.R. jest częściowo niezdolna do pracy, a zatem przesłanka niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy nie zachodzi i jest to okoliczność, która eliminuje ją z grona osób, którym świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane. Ponadto w przedmiotowej sprawie nie zachodzi przesłanka szczególnych okoliczności, na skutek których wnioskodawczyni nie nabyła uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. W toku postępowania organ ustalił, że B.R. na przestrzeni 58 lat życia udowodniła łącznie 6 lat, 3 miesiące i 20 dni okresów składkowych i nieskładkowych, który jest nieadekwatny do jej wieku. W dziesięcioleciu przypadającym przed dniem powstania częściowej niezdolności do pracy zamiast pięciu lat udokumentowała tylko rok, 1 miesiąc i 13 dni tych okresów. Ponadto od dnia [...] stycznia 1999 r. do dnia [...] października 2007 r. oraz od dnia [...] grudnia 2008 r. do chwili obecnej nie podejmowała zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Organ odwoławczy stwierdził, że analiza przebiegu ubezpieczenia prowadzi do wniosku, że niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem wobec strony w tych okresach nie była ustalona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Nie istniały zatem przeciwwskazania ze względu na stan zdrowia lub inne zdarzenia zewnętrzne, niezależne od woli ubezpieczonego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. Ponadto organ stwierdził, że trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającą podstawą do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której B.R. zakwestionowała zaskarżoną decyzję uznając ją za krzywdzącą i wniosła o jej uchylenie. Zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów: • prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, poprzez jej błędną wykładnię, • przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 11 i art. 107 § 2 i § 3 k.p.a., polegające na niedostatecznym zbadaniu wszystkich okoliczności sprawy, niepełnym uzasadnieniu decyzji oraz niewyjaśnieniu podstaw i przesłanek wydanego rozstrzygnięcia. Skarżąca wskazała na stale pogarszający się stan zdrowia. Podkreśliła, że jedynym źródłem jej utrzymania jest emerytura męża z KRUS w wysokości 1165,51 zł, co nie zaspokaja, zarówno jej, jak i chorego męża, podstawowych potrzeb. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi podał, że orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lutego 2016 r. jest prawomocne i wiążące, a fakt, że skarżąca jest z niego niezadowolona nie jest wystarczającą przesłanką do zakwestionowania tego dokumentu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części. Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie konieczne stało się uchylenie na podstawie wyżej wskazanego przepisu zaskarżonej decyzji z uwagi na stwierdzenie istnienia przesłanki wznowieniowej określonej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., który stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Brzmienie powołanego przepisu pozwala na wznowienie postępowania w razie spełnienia łącznie następujących przesłanek: 1) powinny wyjść na jaw nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody, 2) są one istotne dla sprawy, 3) nie były znane organowi, który wydał decyzję, 4) istniały w dniu wydania decyzji. Pierwszą z wymienionych przesłanek warunkujących wznowienie postępowania jest to, aby okoliczności faktyczne lub dowody ujawnione w danej sprawie były nowe. W orzecznictwie sądowym wyrażono pogląd, że nowymi faktami lub dowodami będą te z nich, które nie zostały uwzględnione przez organ, jako element faktyczny rozstrzygnięcia, przy czym muszą one istnieć w dniu wydania decyzji i nie być znane organowi. Ponadto, nowe dowody lub nowe okoliczności faktyczne mogą stanowić podstawę wznowienia postępowania, o ile są dla sprawy istotne, tj. dotyczą przedmiotu sprawy oraz mają znaczenie prawne, a więc wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2005 r., sygn. akt FSK 2470/04, dostępny na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie przedmiotem skargi B.R. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] utrzymująca w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2016 r. odmawiającą przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Jak wynika z dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy skarżąca orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lutego 2016 r. została uznana za trwale częściowo niezdolną do pracy w związku ze stanem narządu ruchu. Zarówno we wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, jak i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy B.R. wskazywała na zły stan zdrowia, który wciąż się pogarsza i uniemożliwia podjęcie jej jakiegokolwiek zatrudnienia. Do skargi skarżąca dołączyła badanie odcinka lędźwiowego kręgosłupa z dnia [...] lutego 2016 r. przeprowadzonego w [...] Centrum Medycznym w [...] oraz badanie – scyntygrafię kośćca z dnia [...] maja 2016 r. przeprowadzonego w SPZOZ [...] Uniwersytetu [...] w [...] Zakładzie [...]. Biorąc powyższy fakt pod uwagę (zwłaszcza badanie z dnia [...] lutego 2016 r.) oraz okoliczność kwestionowania przez B. R. w skardze ustaleń co do stanu zdrowia Sąd uznał, że rozpoznawana sprawa wymaga ponownego rozpatrzenia w związku z wyjściem na jaw istotnych dla sprawy nowych dowodów, które istniały w dniu wydania zaskarżonej decyzji, tj. [...] maja 2016 r., lecz nie były znane organowi, a jednocześnie są one istotne dla sprawy. W związku z tym, że Sąd nie ma uprawnień do badania orzeczeń lekarzy orzeczników ZUS, jak też możliwości kierowania ubezpieczonych na badania lekarskie organ powinien wezwać skarżącą do nadesłania wszelkiej dostępnej jej dokumentacji medycznej oraz ponownie skierować na badania lekarskie w celu oceny aktualnego stanu zdrowia. Jednocześnie podkreślić należy, że B.R. składając w dniu [...] marca 2013 r. wniosek o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku była osobą całkowicie niezdolną do pracy od dnia [...] lipca 2012 r. do dnia [...] kwietnia 2013 r. co zostało potwierdzone orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] października 2012 r. Następnie kolejnym orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] czerwca 2013 r. stwierdzono, że jest nadal całkowicie niezdolna do pracy do [...] czerwca 2014 r., a całkowita niezdolność pozostaje w związku ze stanem narządu ruchu. Ponadto skarżąca już od 1999 r. miała problemy zdrowotne, o czym świadczy dokumentacja zgromadzona w aktach sprawy. Biorąc zatem powyższe fakty pod uwagę należy stwierdzić, że badanie na tym etapie przez organ przesłanki szczególnych okoliczności było przedwczesne. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.